Odporność na antybiotyki

Odporność na antybiotyki, inaczej oporność na antybiotyki, to cechy drobnoustrojów, dzięki którym uniemożliwiają one działanie antybiotyków. Może to być cecha naturalna lub nabyta, a więc odpowiednio – oporność pierwotna lub oporność nabyta. Bakterie mogą wytwarzać enzym rozkładający antybiotyk, może występować u nich brak receptora dla antybiotyku czy też oporność pojawia się w wyniku mechanizmów zmieniających przepuszczalność ściany komórkowej dla antybiotyków. Przyczyna oporności na antybiotyki najczęściej jest skutkiem nadmiernego stosowania terapii antybiotykowej.

Zobacz film: "Stosowanie antybiotyków u dzieci"

Co to jest odporność na antybiotyki?

Odporność, a dokładniej oporność na antybiotyki, to cecha szczepów bakterii, która pozwala na przeciwstawienie się działaniu antybiotyków. Możemy ja podzielić na:

  • oporność pierwotną,
  • oporność nabytą.

Pierwotna oporność na antybiotyki, to cechy naturalnie występujące u bakterii. Odporność nabyta, to cechy uniemożliwiające działanie leku, na skutek nabycia przez bakterię genu oporności od innych bakterii lub w wyniku spontanicznych mutacji.
Inny podział oporności na antybiotyki to:

  • oporność mikrobiologiczna – mechanizm, dzięki któremu mikroorganizm może przeżyć w stężeniach wyższych leku niż taki sam lub pokrewny mikroorganizm;
  • oporność farmakologiczna – mikroorganizm może przeżyć w dawkach leku wyższych niż stosowane w leczeniu.
  • oporność kliniczna – jest to rodzaj odporności na antybiotyk, przy braku występowania oporności farmakologicznej i/lub mikrobiologicznej. Prawdopodobnie zależy od osobniczej wrażliwości do zwiększonego rozkładu leku niż normalnie w populacji, czy też zażywania innych leków.

Oporność naturalna, nabyta i krzyżowa

Oporność naturalna to inaczej oporność pierwotna, jest to mechanizm uwarunkowany genetycznie, który zapobiega działaniu antybiotyku. Może on wynikać z braku receptora dla danego leku, z wytwarzania enzymów rozkładających antybiotyk, np. enzym penicylinaza rozkładająca pierścień beta-laktamowy penicylin, czy w wyniku braku przepuszczalności ściany komórkowej dla antybiotyku.

Oporność nabyta, inaczej wtórna, wynika, jak sama nazwa wskazuje, z uzyskania cechy oporności na dany antybiotyk czy całą grupę antybiotyków. Bakteria może uzyskać oporność poprzez spontaniczną mutację lub w wyniku nabycia genów od innej bakterii, np. na drodze koniugacji bakterii. Przyczyną tego rodzaju oporności jest głównie nadmierna antybiotykoterapia lub stosowanie zbyt dużych ilości antybiotyków w przemyśle spożywczym. Zbyt częste stosowanie antybiotyków powoduje nabieranie przez bakterie oporności na nie. Należy więc pamiętać, że w leczeniu chorób infekcyjnych podawanie antybiotyków powinno być ostatecznością.

Oporność krzyżowato szczególny rodzaj oporności polegający ma tym, iż bakteria oporna na jeden antybiotyk, wykazuje także takie właściwości na lek o podobnej budowie chemicznej. Często taki rodzaj oporności pojawia się przy grupie antybiotyków – makrolidów.

Mechanizmy nabywania przez bakterie odporności na antybiotyki

Wyróżniamy wiele różnych mechanizmów występujących u bakterii, dzięki którym nie są one wrażliwe na działanie konkretnych antybiotyków.

- Enzymy rozkładające antybiotyki.
Występowanie enzymów rozkładających lub inaktywujących działanie antybiotyków to najczęstszy typ oporności na antybiotyki. Są to tzw. beta-laktamazy, do których zaliczamy: penicylinazy, cefalospotynazy czy plazmidowe beta-laktamazy. Penicylinazy to enzymy o wąskim spektrum działania, które wpływają tylko na penicyliny, powodując rozerwanie ich wiązań amidowych. Cefalosporynazy to grypa enzymów chromosomalnych, która jest aktywna wobec wszystkich antybiotyków z grupy beta-laktamów (oprócz karbapenemów i IV grupy cefalosporyn). Mogą być one konstytuowane, tzn. wytwarzane stale przez bakterię w stałej ilości, lub indukowane, a więc syntetyzowane przez bakterię tylko przy obecności antybiotyku. Plazmidowe beta-laktamazy to enzymy, które kodowane są przez gen na plazmidzie. W procesie koniugacji gen na plazmidzie przenoszony jest do innej bakterii, w wyniku czego nabywa ona cech oporności.

- Enzymy modyfikujące działanie antybiotyku.
Są to związki, które powodują fosforylację, acetylację lub nukleotydację antybiotyków, głównie aminoglikozydów.

- Zmiana miejsca działania antybiotyku.
Polega to na:

  • modyfikacji lub syntezie nowych białek ściany komórkowej bakterii;
  • modyfikacji podjednostki rybosomu;
  • zmianie sekwencji aminokwasów w ścianie komórkowej;
  • mutacji w genach kodujących enzymy biorące udział w replikacji materiału genetycznego organizmu.

- Inne mechanizmy to zmiana przepuszczalności ściany komórkowej dla antybiotyku, aktywne usuwanie leku z wnętrza komórki bakterii lub zaburzenia transportu leku do jej wnętrza.

Nie wszystkie bakterie posiadają daną oporność na antybiotyki. Niektóre z nich mogą wykazywać odporność na działanie konkretnych antybiotyków, a na innych nie. Leczenie antybiotykami rozpoczyna się podaniem leku o szerokim spektrum działania. W międzyczasie należy wykonać tzw. antybiogram, aby była możliwość zastosowania bardziej specyficznego antybiotyku, a więc skuteczniejszego leczenia.

Marta Bednarska, 7 miesięcy temu

Bibliografia

  • Drzewiecki A. Heczko .P, Wójkowska-Mach J. (red.) Zakażenia szpitalne. Podręcznik dla zespołów kontroli zakażeń., PZWL, Warszawa 2009, ss.125–160, ISBN 978-83-200-3474-5.
  • Dzierżanowska D., Antybiotykoterapia praktyczna, Wydanie IV, ss. 38–68, ISBN 978-83-7522-013-1.

Antybiotyk

Komentarze
zapytaj lekarza

za darmo

  • Odpowiedź w 24 godziny
  • Bez żadnych opłat
  • Lekarze, psychologowie, dietetycy

lekarzy jest teraz online

0/500

Antybiotyk - działanie, rodzaje, działania niepożądane, stosowanie
najnowsze pytania

Dyskusje na forum

Czy to rak?

~HelpMe34 • ostatni post 23 godziny temu

2

Pomocni lekarze

Artykuły Antybiotyk - działanie, rodzaje, działania niepożądane, stosowanie
Grypa - przyczyny, objawy, leczenie, powikłania

Co zaburza odporność? (WIDEO)

Co zaburza odporność? (WIDEO) Odtwórz wideo

Ważnym czynnikiem zaburzających naturalną odporność organizmu są antybiotyki. Szczególnie niebezpieczne dla układu immunologicznego są antybiotyki (...) stosowane bez konsultacji z lekarzem (np. w przypadku,...

Zdrowie w ciąży

Konsultacje lekarskie

Konsultacje lekarskie

Lekarz, zanim przepisze antybiotyki lub jakiekolwiek inne leki kobiecie w ciąży lub karmiącej, musi przeanalizować wszystkie plusy i minusy takiej kuracji.

Żywność ekologiczna

Żywność funkcjonalna a odporność

Żywność funkcjonalna a odporność

Żywność funkcjonalna na odporność Produkty, którymi się żywimy mają duży wpływ na naszą odporność, a co za tym idzie - rownież na nasze zdrowie.

Zdrowe odżywianie

Jak ustrzec się przed infekcją? (WIDEO)

Jak ustrzec się przed infekcją? (WIDEO) Odtwórz wideo

Infekcje szczególnie często atakują w sezonie jesienno-zimowym, kiedy spada odporność, a pogoda jest zmienna i chłodna. Co wtedy robić? Jak uchronić (...) się przed infekcją i wzmocnić odporność organizmu? Jak uchronić...

Zioła na różne dolegliwości

5 silnych antybiotyków bez recepty

5 silnych antybiotyków bez recepty

Antybiotyki bez recepty Czy wiesz, że częste zażywanie antybiotyków niszczy twój układ pokarmowy i obniża odporność na wirusy i bakterie? Zamiast (...) chemicznych lekarstw wypróbuj naturalne antybiotyki,...

#dzieńdobryWP

Jak należy przyjmować antybiotyki? (WIDEO)

Jak należy przyjmować antybiotyki? (WIDEO) Odtwórz wideo

Przyjmowanie antybiotyków Jak prawidłowo przyjmować antybiotyki, aby optymalnie wykorzystać ich skuteczność? Czy istnieją napoje, którymi (...) nie powinniśmy ich popijać? Czy istnieją produkty, które zmniejszają ich...

Mięso

Dlaczego mięso kurcząt jest takie tanie?

Dlaczego mięso kurcząt jest takie tanie?

, że rośnie odporność na szczepy bakterii, które do tej pory leczone były antybiotykami. Winą za to można obarczyć także praktykę podawania tych leków (...) od świni, a jajko od kury. Szkodliwe antybiotyki...

Profilaktyka grypy

Jak pozostać zdrowym, kiedy choruje domownik?

Jak pozostać zdrowym, kiedy choruje domownik?

Odporność i zachowanie czystości Bez względu na to, jak kogoś kochasz, nie chcesz dzielić się z nim jego przeziębieniem. Życie pod jednym dachem (...) z chorującym dzieckiem czy partnerem oznacza, że trzeba wiedzieć, jak samemu nie zachorować....

Żywienie

Najbardziej niebezpieczne bakterie na świecie

Najbardziej  niebezpieczne bakterie na świecie

. Przeczytaj także: Antybiotyk bez chemii. Zabija zarazki, wzmacnia odporność Groźna antybotykooporność Naukowcy podkreślają, że temat (...) Lista Światowej Organizacji Zdrowia Wywołują m.in. zapalenie płuc, zapalenie...