Opracowała je austriacka zielarka. Remedium na bóle mięśni i niestrawność

Zioła szwedzkie to tradycyjna mieszanka składników roślinnych, których właściwości mają się wzajemnie uzupełniać. Jedna z najbardziej znanych receptur, spopularyzowana przez Marię Treben, obejmuje 11 składników, m.in. aloes, mirrę, szafran, kamforę, korzeń rabarbaru i liście senesu. Dokładny skład może jednak różnić się w zależności od receptury i producenta.

Mieszanka ma charakterystyczny smak, wynikający z obecności substancji gorzkich, od dawna wykorzystywanych w zielarstwie - głównie jako wsparcie procesów trawiennych. Oprócz tzw. małych ziół szwedzkich znana jest także bardziej rozbudowana wersja zawierająca 22 składniki. Preparaty na bazie ziół szwedzkich stosuje się zarówno wewnętrznie, jak i zewnętrznie, np. w postaci okładów.

Pochodzenie receptury nie jest do końca jasne i wiąże się z nią wiele legend. Tradycyjnie przypisywano ją szwedzkiemu lekarzowi Klausowi Samstowi, a podobne kompozycje ziołowe łączono również z Paracelsusem. Największą popularność mieszanka zdobyła jednak w latach 70. XX wieku dzięki austriackiej zielarce Marii Treben, która opisała jej recepturę i zastosowania w książce "Apteka Pana Boga". To za jej sprawą zioła szwedzkie rozpowszechniły się w wielu krajach i do dziś można je znaleźć w sprzedaży pod nazwą "Zioła szwedzkie Marii Treben".

Najbardziej znane zastosowanie ziół szwedzkich dotyczy układu pokarmowego. Obecne w mieszance substancje gorzkie mogą pobudzać wydzielanie śliny i soków trawiennych, dlatego preparaty tego typu tradycyjnie stosowano przy niestrawności, uczuciu ciężkości i pełności po posiłku, wzdęciach czy osłabionym apetycie. Niektóre receptury zawierają również senes, korzeń rabarbaru lub wysuszony sok z aloesu - surowce o działaniu przeczyszczającym, wykorzystywane przy sporadycznych zaparciach.

Na tym jednak tradycyjne zastosowania mieszanki się nie kończą. Zioła szwedzkie stosowano również zewnętrznie, najczęściej w postaci okładów i nacierań. W medycynie ludowej używano ich m.in. na stłuczenia, obolałe mięśnie i stawy, a także miejscowo na skórę.

Mieszance tradycyjnie przypisywano również znacznie szersze działanie - stosowano ją m.in. przy bólach głowy, dolegliwościach menstruacyjnych czy problemach ze snem. W tym przypadku należy jednak zachować ostrożność. W tym przypadku należy jednak zachować ostrożność. Nie ma wystarczających badań klinicznych potwierdzających skuteczność ziół szwedzkich jako gotowej mieszanki w leczeniu tak szerokiego zakresu problemów zdrowotnych. Tradycyjne zastosowanie nie jest równoznaczne z potwierdzonym działaniem leczniczym.

Za różnorodne właściwości mieszanki odpowiada połączenie surowców o odmiennym działaniu. Arcydzięgiel jest tradycyjnie wykorzystywany przy łagodnych dolegliwościach trawiennych, takich jak wzdęcia czy uczucie pełności. Senes i korzeń rabarbaru wykazują działanie przeczyszczające i są stosowane krótkotrwale przy sporadycznych zaparciach. Szafran ma natomiast długą historię stosowania w zielarstwie, a jego potencjalny wpływ m.in. na nastrój jest przedmiotem badań naukowych.

Inne składniki mieszanki znajdują zastosowanie przede wszystkim zewnętrznie. Mirra jest tradycyjnie wykorzystywana miejscowo, natomiast kamfora może dawać efekt rozgrzewający i jest składnikiem niektórych preparatów stosowanych przy dolegliwościach mięśniowo-stawowych. W recepturach może występować również aloes, przy czym nie należy utożsamiać wykorzystywanego w nich surowca z popularnym żelem aloesowym nakładanym na skórę - różne części i przetwory tej rośliny mają odmienny skład oraz właściwości.

Warto pamiętać, że skład ziół szwedzkich może różnić się w zależności od receptury. Nie można też automatycznie przypisywać całej mieszance wszystkich właściwości jej poszczególnych składników. Wiele zastosowań ziół szwedzkich wynika przede wszystkim z tradycji, a nie z badań klinicznych przeprowadzonych na gotowym preparacie.

Sposób stosowania zależy od rodzaju i składu konkretnego preparatu. W sprzedaży są dostępne zarówno gotowe, płynne ekstrakty, jak i suche mieszanki przeznaczone do samodzielnego przygotowania. Ponieważ poszczególne receptury mogą różnić się składem i stężeniem substancji aktywnych, preparat należy stosować zgodnie z instrukcją producenta i nie przekraczać zalecanych dawek.

Szczególnej ostrożności wymagają preparaty zawierające składniki o działaniu przeczyszczającym, takie jak senes, korzeń rabarbaru czy wysuszony sok z aloesu. Nie powinny być stosowane długotrwale bez konsultacji ze specjalistą, ponieważ mogą powodować m.in. bóle i skurcze brzucha, biegunkę, a przy niewłaściwym lub nadmiernym stosowaniu także zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej.

Zioła szwedzkie bywają również stosowane zewnętrznie, jednak w przypadku preparatów zawierających alkohol lub inne substancje mogące podrażniać skórę należy zachować ostrożność. Osoby przyjmujące leki, kobiety w ciąży lub karmiące piersią oraz osoby cierpiące na choroby przewlekłe powinny przed zastosowaniem preparatu skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.

Źródła:

1. Wellbeing Herbs, https://www.wellbeingherbs.com/blogs/news/everything-you-need-to-know-about-swedish-bitters
2. Enel.pl, https://enel.pl/enelzdrowie/dieta-i-odzywianie/ziola-szwedzkie-na-co-warto-je-stosowac
3. EMA, https://www.ema.europa.eu/en/medicines/herbal/curcumae-xanthorrhizae-rhizoma