Szafran nie tylko do risotto. Jak wpływa na mózg i emocje?

Szafran to jedna z najstarszych i najcenniejszych przypraw świata, znana już w starożytności jako barwnik, lek i dodatek do potraw. Do Europy trafił przez Persję i kraje arabskie, a w średniowieczu stał się towarem luksusowym, którego wartość porównywano do złota. Dziś jest bardziej dostępny, jednak wciąż pozostaje drogi - dobrej jakości szafran kosztuje około 60 zł za gram.

Jego wysoka cena wynika przede wszystkim z pracochłonnego zbioru: każdy kwiat zbiera się ręcznie, a znamiona oddziela z dużą precyzją. Pozyskuje się go z kwiatów krokusa (Crocus sativus), a dokładniej z cienkich, czerwonych znamion słupka ukrytych w fioletowym kwiecie. To właśnie one, po wysuszeniu, tworzą intensywnie barwiącą przyprawę.

Co ciekawe, naukowcy zidentyfikowali w szafranie około 150 związków o potencjalnych właściwościach prozdrowotnych. Co dokładnie zawiera i jak wpływa na organizm?

Szafran jest bogaty w przeciwutleniacze, które wspierają pracę mózgu i chronią komórki nerwowe przed uszkodzeniami. Związki takie jak krocyna, krocetyna i safranal mogą poprawiać pamięć oraz zdolność uczenia się, a także wspierać ogólną sprawność poznawczą.

Badania sugerują, że regularne spożycie szafranu może mieć znaczenie w profilaktyce chorób neurodegeneracyjnych, jak choroba Parkinsona czy choroba Alzheimera i potencjalnie spowalniać ich rozwój. Przeglądy badań wskazują, że ekstrakt z szafranu może poprawiać funkcje poznawcze u osób z łagodną i umiarkowaną postacią Alzheimera.

Szafran może również korzystnie oddziaływać na zdrowie psychiczne i emocje. Wstępne badania wskazują, że pomaga łagodzić objawy obniżonego nastroju, napięcia i lęku, w tym te związane z zespołem napięcia przedmiesiączkowego (PMS). Może wspierać stabilizację nastroju i redukować wahania emocjonalne, łagodzić objawy depresji. Metaanalizy badań sugerują, że szafran może działać porównywalnie do niektórych leków przeciwdepresyjnych w łagodnych i umiarkowanych przypadkach.

Szafran może być pomocny w procesie odchudzania, zwłaszcza u osób, które zmagają się z podjadaniem. Badania sugerują, że jego stosowanie może zmniejszać uczucie głodu i ograniczać chęć sięgania po przekąski między posiłkami. W jednym z badań wykazano, że suplementacja ekstraktem z szafranu wiązała się z rzadszym podjadaniem i spadkiem masy ciała. Dzięki temu łatwiej utrzymać deficyt kaloryczny i kontrolować masę ciała, choć najlepsze efekty przynosi połączenie z dobrze zbilansowaną dietą.

Szafran od dawna wykorzystywany jest w medycynie tradycyjnej jako środek wspierający przy napadach drgawkowych. Współczesne badania wskazują, że może on skracać czas trwania niektórych napadów i wpływać na aktywność układu nerwowego. Prace eksperymentalne sugerują, że aktywne składniki szafranu oddziałują na neuroprzekaźniki zaangażowane w powstawanie drgawek. Choć wyniki są obiecujące, konieczne są dalsze badania kliniczne.

Niektóre badania sugerują, że szafran może korzystnie wpływać na funkcje seksualne, w tym pomagać przy zaburzeniach erekcji. Jego działanie może być związane z poprawą krążenia oraz wpływem na układ nerwowy. W badaniach klinicznych wykazano poprawę funkcji erekcyjnej u mężczyzn stosujących szafran w porównaniu z placebo. Mimo tego, że szafran nie zastępuje standardowego leczenia, bywa rozważany jako naturalne wsparcie. Istotne jest jednak, by nie przekraczać zalecanych dawek.

Szafran wykazuje obiecujące działanie w kontekście profilaktyki nowotworowej. Kluczową rolę odgrywa krocyna, która może hamować namnażanie się komórek nowotworowych i wspierać ich obumieranie. Badania laboratoryjne wskazują, że związki obecne w szafranie mogą oddziaływać na różne typy nowotworów, wpływając na mechanizmy ich rozwoju.

Warto jednak pamiętać, że większość danych pochodzi z badań przedklinicznych, dlatego potrzebne są dalsze badania z udziałem ludzi.

Szafran dostępny jest w dwóch formach: jako cienkie, czerwone nitki (czyli suszone znamiona słupków) oraz w postaci proszku powstającego po ich zmieleniu. W obu przypadkach należy stosować go bardzo oszczędnie - już niewielka ilość nadaje potrawom intensywny kolor i charakterystyczny aromat. Aby w pełni wydobyć jego smak, często zaleca się wcześniejsze namoczenie nitek w ciepłej wodzie, a następnie dodanie powstałego naparu do dania.

Przyprawa ta od wieków jest ważnym elementem kuchni m.in. hiszpańskiej, irańskiej, indyjskiej i marokańskiej. Świetnie sprawdza się w takich potrawach, jak paella, risotto, curry, pilaw czy biriani, ale można ją wykorzystać także w makaronach, daniach mięsnych, wypiekach, a nawet napojach. Szafran występuje również w formie suplementów, jednak przed ich stosowaniem warto skonsultować się z lekarzem - szczególnie w przypadku ciąży, chorób przewlekłych lub przyjmowania leków.

Źródła:

1. Cleveland Clinic, https://health.clevelandclinic.org/benefits-of-saffron
2. PubMed, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25911920
3. PubMed Central, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6266642/
4. PubMed, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20425152/
5. PubMed, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23377367/
6. PubMed, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17309449/
7. PubMed Central, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5508759/