Płaskostopie - rodzaje, przyczyny, skutki, profilaktyka, leczenie, ćwiczenia

Można wyróżnić dwa rodzaje płaskostopia:

• płaskostopie podłużne - skutek obniżenia się łuku podłużnego stopy tak, że cała podeszwa zaczyna dotykać podłoża,
• płaskostopie poprzeczne - spowodowane obniżeniem sklepienia poprzecznego stopy, w którym stopa robi się szeroka i traci swoją elastyczność.

Płaskostopie może wystąpić w każdym wieku. U maluchów do ok. 3-4. roku życia platfus jest niejako fizjologiczny, wywołany obecnością poduszeczek tłuszczowych, wiotkich więzadeł i słabych mięśni.

Tym rodzajem płaskostopia u najmłodszych nie należy się martwić, gdyż znika samoistnie wraz rozwojem dziecka. Po ukończeniu 5. roku życia można mówić o płaskostopiu wczesnodziecięcym, spowodowanym przez zbyt dużą wiotkość mięśni i więzadeł, by utrzymać prawidłowy układ stopy.

Deformację pogłębiają dodatkowo wysiłek fizyczny i nadmierne obciążanie (np. nadwaga). U młodzieży może występować tzw. płaskostopie pozorne – w wyniku dysproporcji pomiędzy wzrostem a obciążeniem.

Wśród przyczyn mogących prowadzić do rozwoju płaskostopia wymienia się:

• niewłaściwie dobrane obuwie,
• chodzenie w butach na wysokich obcasach,
• nadmierne obciążenia stopy, np. stojąca praca na twardym podłożu,
• nadwaga,
• uszkodzenie więzadeł, stawów i mięśni stopy,
• wrodzona wiotkość więzadeł stopy.

Deformacja stopy w postaci płaskostopia zmienia prawidłowe punkty jej podparcia. Pojawiają się obrzęki stóp oraz dolegliwości bólowe nie tylko stóp, ale też łydek i kręgosłupa.

Poza tym nacisk na podłoże w miejscu stopy do tego nieprzystosowanym skutkuje tworzeniem się na podeszwie stopy bolesnych odcisków. Płaskostopie poprzeczne może też doprowadzić do rozwoju wtórnych deformacji stopy pod postacią palucha koślawego czy w skrajnych przypadkach tzw. palców młotkowatych.

Tak zniekształcona stopa utrudnia dobranie i noszenie obuwia oraz chodzenie. Płaskostopie podłużne, zwłaszcza nieleczone i długo trwające, prowadzić może do rozwoju stanów zapalnych przeciążonych torebek i więzadeł stopy.

Aby uniknąć powstania płaskostopia u dziecka, należy unikać ubierania malucha w ciasne śpioszki, skarpetki czy buciki – niemowlę musi mieć zapewnioną możliwość swobodnego poruszania stópkami, gdyż stymuluje to rozwój mięśni stopy.

Krępujące ubranka unieruchamiają stopy, a mięśnie pozbawione ruchu stają się słabe, co sprzyja rozwojowi płaskostopia. Podczas przewijania czy przebierania niemowlęcia można bawić się z nim delikatnie, dotykając podeszwy stóp – powoduje to odruchowe zgięcie paluszków, co jest dobrym ćwiczeniem wzmacniającym mięśnie.

Należy unikać przekarmiania dziecka i rozwoju nadwagi, otyłość nie sprzyja zdrowiu, a często jest przyczyną rozwoju płaskostopia. Dziecko powinno mieć dobrze dobrane buty, szczególnie te pierwsze, w których uczy się stawiać swoje pierwsze kroki.

Leczenie płaskostopia polega na ćwiczeniu mięśni stóp, noszeniu dobrze dobranych, szerokich i wygodnych butów, stosowaniu specjalnych wkładek ortopedycznych (ale tylko po konsultacji z lekarzem – nigdy na własną rękę!) i dbaniu o utrzymywanie prawidłowej postawy ciała.

Do ćwiczeń korekcyjnych, które wzmacniają mięśnie stóp, należą: chodzenie na palcach, piętach i zewnętrznych krawędziach stóp, zwijanie palcami stóp np. chusteczki leżącej na podłodze lub chwytanie i podnoszenie palcami stóp drobnych przedmiotów z podłogi.

Czasem jednak w przypadku zaawansowanych i dających duże dolegliwości deformacji stóp, ćwiczenia i postępowanie zachowawcze mogą okazać się nieskuteczne. Konieczny może się okazać wtedy zabieg operacyjny.

W celu korekcji płaskostopia stosuje się przede wszystkim gimnastykę stóp. Do najpopularniejszych ćwiczeń zalicza się:

• kładziemy się na brzuchu, dłonie układamy pod brodą, uginamy kolana pod kątem 90 stopni i staramy się zbliżać do siebie i oddalać podeszwy stóp,
• podnoszenie stopami woreczków wypełnionych grochem lub szmacianych piłeczek,
• rysowanie lub pisanie stopami,
• chwytanie stopami różnych przedmiotów i przenoszenie ich do pudełka,
• zwijanie palcami ręcznika,
• chodzenie na palcach,
• zakreślanie stopami kółek w powietrzu,
• spacerowanie po różnych powierzchniach,
• chodzenie po specjalnej macie korygującej na płaskostopie,
• zdejmowanie skarpetek bez użycia rąk,
• turlanie po podłodze lub ścianie piłki tenisowej.

Każde ćwiczenie należy powtórzyć 15-20 razy, efekty staną się widocznie dopiero gdy trening będzie regularny. Najlepiej na ćwiczenia poświęcić około 20 minut dziennie.

Źródła

1. Otyłość u dzieci
2. Marczyński W. (red.), Postępowanie praktyczne w ortopedii i traumatologii, Medipage, Warszawa 2008, ISBN 978-83-89769-94-7
3. Marczyński W. (red.), Ortopedia pediatryczna, Urban & Partner, Wrocław 2009, ISBN 978-83-7609-053-5
4. Debrunner H.U., Hepp W.R. Diagnostyka w ortopedii, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2008, ISBN 978-83-200-3416-5