Rodzaje chemioterapii raka piersi

W zależności od zaawansowania choroby oraz od okresu, w którym stosuje się leczenie systemowe wyróżnia się metody: leczenie przedoperacyjne zwane także indukcyjnym, leczenie okołooperacyjne, leczenie pooperacyjne oraz leczenie paliatywne.

Leczenie przedoperacyjne stosuje się gdy masa guza uniemożliwia jego całkowite wycięcie chirurgiczne, a nie występują jeszcze przerzuty odległe. Podana chemioterapia powoduje zmniejszenie masy guza tak, by chirurg był w stanie usunąć go w całości wraz z marginesem zdrowych tkanek. Leczenie okołooperacyjne polega na podaniu chemioterapii w pierwszej dobie po operacji. Dzięki temu zniszczone zostają komórki, które podczas operacji mogły się dostać do krwioobiegu. Operację w raku piersi stosuje się u kobiet z niekorzystnymi czynnikami rokowniczymi jak obecność przerzutów w węzłach chłonnych, wielkość guza przekraczająca 1 cm, stopień złośliwości nowotworu oraz podeszły wiek chorej. Leczenie paliatywne raka to leczenie pacjentek chorych na raka piersi z obecnymi przerzutami odległymi np. w wątrobie, płucach.

Terapia megadawkowa to rodzaj chemioterapii niestandardowej, ponieważ wykorzystywane są w niej leki w bardzo dużych dawkach. W wyniku stosowania wyższych dawek niż standardowe dochodzi do zniszczenia szpiku kostnego i wymagany jest następowy jego przeszczep. Jest to terapia bardzo ryzykowna i jeszcze na etapie badań klinicznych.

Często w leczeniu raka chemioterapią wykorzystywane są schematy wielu leków by w możliwie najskuteczniejszy sposób zwalczyć komórki nowotworowe. W raku piersi najczęstszymi lekami są te z grupy antracyklin: doksorubicyna, epirubicyna. Inne to cyklofosfamid, gemcytabina, 5-fluorouracyl i trastuzumab. Leki te podaje się w tzw. cyklach, czyli odstępach około 3-4 tygodniowych od kolejnych ich dawek. Każdy cykl polega na podaniu kombinacji kilku leków bądź jednego leku drogą doustną lub dożylną. Obecnie najczęstszym stosowanym schematem leczniczym jest CMF- to program trójlekowy zawierający cyklofsfamid, metotreksat oraz 5- fluorouracyl. Wskazane jest podanie sześciu cykli tego programu. Możliwe jest także podanie leków z cyklu oznaczonego AC czyli zawierającego doksorubicynę oraz cyklofosfamid. Schemat AC wymaga podania czterech cykli lekowych.

Zwykle leki podawane są w większej objętości we wlewie dożylnym założonym na kończynie górnej. Chemioterapia raka piersi we wlewie dożylnym podawana jest w ciągu kilkunastu minut do kilku godzin. W takim przypadku istnieje możliwość pobytu chorej w warunkach pobytu dziennego. Po zakończeniu podawania leku pacjentka wypisywana jest do domu. Chorej mogą zostać także przepisanie leki cytostatyczne w formie doustnej, czyli tabletek. Jest to bardzo wygodna dla pacjentek forma przyjmowania chemioterapii. We własnym domu często kobiety czują się bezpieczniej należy jednak bardzo dokładnie przestrzegać zaleceń lekarza co do czasu przyjmowania tabletek.

Plan podawania chemioterapii ustalany jest indywidualnie dla każdej pacjentki. Niemniej jednak zawsze ustalany jest kilkutygodniowy odstęp pomiędzy cyklami w celu eliminacji ryzyka działania supresyjnego cytostatyków na szpik kostny. Chemioterapia wpływa bowiem nie tylko na komórki raka ale również na zdrowe komórki organizmu człowieka. Narażone są zwłaszcza te, które aktywnie się dzielą. Najbardziej wrażliwy na działanie leków jest właśnie szpik kostny oraz jajniki i jądra. Odstępy między cyklami pozwalają na samoistną regenerację szpiku i nie dopuszczają tym samym do całkowitego jego zniszczenia.

Po leczeniu należy wykonywać okresowe badania takie jak: mammografia, zdjęcie rentgenowskie klatki piersiowej oraz inne, które zaleci lekarz. Badania te potrzebne są w monitorowaniu efektywności leczenia i wykryciu ewentualnych przerzutów. Regularnie badana jest również krew. W tzw. morfologii krwi sprawdzany jest poziom czerwonych krwinek (erytrocytów) i białych krwinek (leukocytów) oraz płytek krwi. Dzięki erytrocytom tlen rozprowadzany jest po całym organizmie, leukocyty odpowiedzialne są za walkę z infekcjami a płytki krwi są niezbędne do prawidłowego krzepnięcia. Więc jeżeli liczba tych składników krwi ulega zmniejszeniu lekarz może odłożyć w czasie kolejny cykl chemioterapii i poczekać na regenerację organizmu. Czasami zachodzi jednak konieczność zmiany planu leczenia. Może się to wiązać z częściową lub całkowitą zmianą podawanych leków. Powodem tej zmiany jest zazwyczaj zbyt mały efekt zmniejszania masy guza. Wtedy lekarz zmienia stosowane cytostatyki na inne aby uzyskać zaplanowane wcześniej założenia leczenia raka piersi.

Rodzaje chemioterapii są różne natomiast wszystkie z leków stosowanych w leczeniu raka piersi wywołują reakcje niepożądane. Najczęstszym z nich są nudności i wymioty. Mogą się pojawić już w pierwszej dobie od rozpoczęcia kursu leczenia i trwać nawet kilka dni. Cytostatyki powodują również niekorzystną supresję szpiku. Dla kobiet chorych na raka piersi przechodzących przez kilka cykli chemioterapii również stresujący jest fakt utraty włosów. Włosy wypadają nie tylko ze skóry głowy. Tracone są także rzęsy, brwi, owłosienie pachowe i łonowe. Utrata włosów pozbawia kobiety poczucia komfortu i uświadamia im powagę swojej sytuacji. Warto wcześniej porozmawiać ze swoim lekarzem na ten temat by móc się psychicznie przygotować na chemioterapię i walkę z rakiem.

Źródła

1. Jassem J., Krzakowski M., Rak piersi. Praktyczny przewodnik dla lekarzy., Via Medica, Gdańsk 2009, ISBN 978-83-7555-161-7
2. Pieńkowski T. Rak Piersi. Leczenie ogólnoustrojowe., Medipage, Warszawa 2011, ISBN 978-83-62875-03-0
3. Janiec W., Kompendium farmakologii, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2008, ISBN 978-83-200-3944-3
4. Buczko W. (red.), Mutschler Farmakologia i toksykologia, MedPharm, Wrocław 2010, ISBN 978-83-60466-81-0