Ryby czy kapsułki z omega-3? Naukowcy odkryli ważną różnicę

Kwasy tłuszczowe omega-3 to grupa niezbędnych tłuszczów, które pełnią ważną rolę w funkcjonowaniu organizmu, w tym układu nerwowego. Należą do nich trzy główne związki:

• kwas alfa-linolenowy (ALA),
• kwas eikozapentaenowy (EPA),
• kwas dokozaheksaenowy (DHA).

Ze względu na to, że organizm nie potrafi samodzielnie wytwarzać kwasu ALA, a produkcja EPA i DHA z jego udziałem jest ograniczona, kwasy omega-3 powinny być regularnie dostarczane wraz z dietą.

Najbogatszym źródłem EPA i DHA są tłuste ryby morskie, takie jak łosoś, makrela, śledź czy sardynki. Z kolei ALA występuje przede wszystkim w produktach roślinnych, m.in. w siemieniu lnianym, nasionach chia, oleju lnianym, rzepakowym oraz orzechach włoskich. Ze względu na przypisywane im korzyści zdrowotne, wiele osób sięga także po suplementy zawierające kwasy omega-3. Czy rzeczywiście suplementacja przynosi oczekiwane korzyści? Najnowsze badanie dostarcza interesujących, choć niejednoznacznych odpowiedzi.

W licznych publikacjach naukowych wskazywano, że kwasy omega-3 mogą korzystnie wpływać na pamięć, koncentrację i funkcje poznawcze, a także zmniejszać ryzyko rozwoju chorób neurodegeneracyjnych. Z tego powodu suplementy zawierające omega-3 należą dziś do najczęściej kupowanych preparatów przez osoby starsze oraz obawiające się pogorszenia pamięci wraz z wiekiem.

Najnowsze badanie opublikowane w czasopiśmie "Nutrition & Metabolism" sugeruje jednak, że wpływ suplementów omega-3 na mózg może być bardziej skomplikowany, niż dotychczas zakładano. Naukowcy zaobserwowali związek między deklarowaną suplementacją omega-3 a szybszym pogarszaniem się niektórych funkcji poznawczych u osób starszych, choć badanie nie pozwala stwierdzić, czy zależność ta ma charakter przyczynowo-skutkowy. Wyniki te stoją w pewnej sprzeczności z powszechnym przekonaniem, że suplementacja omega-3 zawsze przynosi korzyści dla zdrowia mózgu.

Badanie oparto na danych pochodzących z projektu Alzheimer's Disease Neuroimaging Initiative (ADNI), jednego z największych programów badawczych poświęconych procesom starzenia się mózgu i chorobie Alzheimera. Naukowcy prześledzili losy ponad 800 osób starszych, reprezentujących różne etapy zdrowia poznawczego - od osób bez zaburzeń poznawczych po pacjentów z chorobą Alzheimera.

W analizie wykorzystano testy oceniające pamięć i funkcje poznawcze oraz zaawansowane badania obrazowe mózgu. Dzięki temu badacze mogli monitorować zarówno zmiany w sprawności umysłowej uczestników, jak i procesy zachodzące w ich mózgach.

Po uwzględnieniu wielu czynników mogących wpływać na wyniki badacze zauważyli, że osoby deklarujące stosowanie suplementów omega-3 wykazywały szybsze pogarszanie się wyników testów poznawczych niż uczestnicy, którzy takich preparatów nie przyjmowali.

Jednym z najbardziej interesujących odkryć było to, że obserwowany spadek sprawności poznawczej nie był związany z większym nagromadzeniem amyloidu beta ani białka tau. Są to dwa białka uznawane za najważniejsze biologiczne markery choroby Alzheimera i od lat stanowią główny przedmiot badań nad tym schorzeniem.

Naukowcy nie zaobserwowali również wyraźnego związku między suplementacją omega-3 a nasilonym zanikiem istoty szarej mózgu. Zamiast tego uwagę badaczy zwróciły zmiany dotyczące metabolizmu glukozy w określonych obszarach mózgu, odpowiedzialnych za pamięć i procesy poznawcze. Glukoza jest podstawowym źródłem energii dla komórek nerwowych, dlatego jej mniej efektywne wykorzystywanie może wpływać na sprawność komunikacji pomiędzy neuronami.

Zdaniem autorów badania, to właśnie ten mechanizm może częściowo tłumaczyć obserwowane pogorszenie funkcji poznawczych. Jednocześnie badacze podkreślają, że jest to hipoteza wymagająca dalszej weryfikacji.

Autorzy publikacji podkreślają, że na podstawie obecnych wyników nie można stwierdzić, że suplementy omega-3 bezpośrednio powodują pogorszenie pamięci. Badanie miało charakter obserwacyjny, co oznacza, że wykryto zależność statystyczną, ale nie udowodniono związku przyczynowo-skutkowego.

Niewykluczone, że osoby przyjmujące suplementy omega-3 różniły się od pozostałych uczestników także pod innymi względami, których nie udało się całkowicie uwzględnić w analizie. Możliwe jest również, że znaczenie mają takie czynniki, jak dawka preparatu, długość suplementacji, wiek uczestników czy ich ogólny stan zdrowia.

Eksperci podkreślają, że pojedyncze badanie nie powinno być podstawą do rezygnacji z zaleceń żywieniowych dotyczących spożywania kwasów omega-3. Wyniki pokazują jednak, że zależności między suplementacją omega-3 a funkcjonowaniem mózgu wymagają dalszych badań.

Wpływ kwasów omega-3 na zdrowie może zależeć od wielu czynników. Dotychczasowe badania wskazywały, że największe korzyści z ich spożywania mogą odnosić osoby z niskim poziomem tych kwasów w organizmie, zwiększonym ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych lub predyspozycjami do zaburzeń poznawczych.

Eksperci podkreślają więc, że wyniki nowego badania nie oznaczają, iż suplementacja omega-3 jest niekorzystna dla wszystkich. Potrzebne są dalsze analizy, które pozwolą określić, kto może najbardziej skorzystać z takich preparatów, a w jakich sytuacjach ich działanie może być mniej korzystne.

Należy podkreślić, że badanie dotyczyło suplementacji, a nie spożywania ryb. Choć oba źródła dostarczają kwasów omega-3, nie są one równoważne pod względem wartości odżywczej. Tłuste ryby morskie zawierają również wysokiej jakości białko, witaminę D, selen, jod oraz wiele innych składników, które mogą wspierać zdrowie organizmu. Dlatego naukowcy przestrzegają przed wyciąganiem pochopnych wniosków. Dotychczas wiele badań wskazywało wręcz, że regularne spożywanie ryb wiąże się z lepszym zdrowiem serca i mózgu oraz niższym ryzykiem niektórych chorób przewlekłych.

Na razie eksperci są zgodni co do jednego: potrzebne są kolejne badania, które pozwolą lepiej zrozumieć wpływ suplementacji omega-3 na funkcje poznawcze. Autorzy publikacji podkreślają również, że wyniki pojedynczego badania nie powinny być podstawą do samodzielnego odstawiania suplementów. Decyzje dotyczące suplementacji najlepiej podejmować po konsultacji z lekarzem lub dietetykiem, uwzględniając indywidualny stan zdrowia i sposób odżywiania.

Źródło:

1. Science Direct, https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2274580726000932?via%253Dihub#sec0014