Setki porzuconych noworodków. Dramat dzieci, które czekają na dom

• W polskich szpitalach zostaje rocznie około 800 noworodków, z których wiele cierpi na ciężkie schorzenia, w tym FAS.
• Poszukiwanie opiekunów utrudnia kryzys rodzicielstwa zastępczego oraz wysokie koszty leczenia i rehabilitacji dzieci.
• Ośrodek Tuli Luli Fundacji Gajusz otacza porzucone niemowlęta opieką i skutecznie szuka dla nich nowych domów.
• Trafienie do rodziny zastępczej i poczucie bezpieczeństwa w każdym przypadku poprawiają stan zdrowia malucha.
• Fundacja apeluje o centralny rejestr opiekunów, wyższe wynagrodzenia dla rodzin zastępczych oraz wczesną pomoc matkom w kryzysie.

Pawełek jest jednym z dzieci, które po narodzinach trafiły pod opiekę Fundacji Gajusz. Chłopiec urodził się z dwoma promilami alkoholu we krwi. Rozpoznano u niego FAS, czyli alkoholowy zespół płodowy, będący następstwem ekspozycji na alkohol w okresie prenatalnym. Jego matka zdecydowała, że nie zabierze go do domu.

Jak wyjaśnia Aleksandra Marciniak, rzeczniczka Fundacji Gajusz, podobne sytuacje nie są w Polsce odosobnione. Według przywoływanych przez nią statystyk około 800 noworodków rocznie zostaje pozostawionych w szpitalach, a przyczyny takich decyzji bywają bardzo różne. Choć niekiedy wiążą się z uzależnieniami, zdarzają się również sytuacje, w których kobiety nie mają wsparcia najbliższych, same dorastały w placówkach opiekuńczych lub zmagają się z poważnymi problemami zdrowotnymi. – To naprawdę czasami są sytuacje łamiące serce – podkreśla Aleksandra Marciniak w rozmowie z WP abcZdrowie. – My zawsze uczulamy, żeby nie oceniać zerojedynkowo – dodaje.

A co z maluchami, które pojawiają się w ośrodku? – Dzieci, które do nas trafiają, często w ogóle nie wiedzą, co to jest dotyk, a jeśli były poddawane zabiegom medycznym, kojarzą go wyłącznie z tym, że ktoś im zrobi zastrzyk – tłumaczy rzeczniczka. Szczególnej uwagi opiekunów potrzebują dzieci z FAS. Mogą mieć trudności z karmieniem, regulacją emocji czy rozwojem psychoruchowym. W ośrodku pracują z nimi m.in. neurologopedzi i fizjoterapeuci.

– My mamy w Gajuszu taką procedurę "rozpuszczania jak dziadowski bicz". To może brzmi zabawnie, ale to jest naprawdę jako procedura, prawdziwa procedura. My mamy za zadanie, żeby to dziecko jak najszybciej przyzwyczaić do bliskości, do dotyku – mówi z uśmiechem rzeczniczka.

W przypadku Pawełka, dla którego nie znaleziono kandydatów na rodziców adopcyjnych, rozpoczęto poszukiwania rodziny zastępczej. Chłopiec trafił do prowadzonego przez fundację interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego Tuli Luli w Łodzi, jednostki Fundacji Gajusz. Dzięki informacji udostępnionej w mediach społecznościowych udało się znaleźć dom dla chłopca. Na apel odpowiedziała pani Natalia. Kobieta jest singielką i pedagogiem specjalnym, dlatego dobrze zna wyzwania związane z opieką nad dzieckiem z FAS. Sama też została w dzieciństwie adoptowana.

– Zawsze czuła, że też chciałaby dać dom jakiemuś dziecku, ponieważ ma ogromną wdzięczność wobec swoich rodziców – opowiada Marciniak. Pawełek zamieszkał z panią Natalią niedługo po pierwszych urodzinach. Dziś, jak podkreśla rzeczniczka, dobrze rozwija się pod jej opieką.

Według danych Fundacji Gajusz około jednej trzeciej podopiecznych Tuli Luli stanowią dzieci z problemami zdrowotnymi. To właśnie dla nich najtrudniej znaleźć rodziny adopcyjne. W takim interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym dziecko może przebywać zasadniczo do ukończenia pierwszego roku życia, a poszukiwania rodzin nie zawsze kończą się sukcesem, jak w przypadku Pawełka.

Jak tłumaczy przedstawicielka fundacji, jedną z największych przeszkód w zapewnieniu dzieciom opieki poza instytucjami jest kryzys rodzicielstwa zastępczego. Według przywoływanych przez nią danych około 17 tys. dzieci w Polsce przebywa w placówkach, w tym około 7 tys. nie ukończyło 13. roku życia. Kolejne około 2 tys. dzieci z problemami zdrowotnymi mieszka w domach pomocy społecznej lub zakładach opiekuńczo-leczniczych. To jednak nie rozwiązuje problemu.

– Dzieci chore w jakiejś części znikają w ogóle z systemu pieczy zastępczej, dlatego że są umieszczane w DPS-ach albo w zakładach opiekuńczo-leczniczych. Kiedy trafiają do takiego ośrodka, to one, mówiąc kolokwialnie, są skreślane z ewidencji poszukiwań rodziny zastępczej, bo już mają gdzie mieszkać – zaznacza.

W przypadku dzieci z niepełnosprawnościami rodziny zastępcze często obawiają się kosztów leczenia, licznych wizyt u specjalistów i konieczności rezygnacji z pracy zawodowej. Przykładowo, jedna z mam zastępczych, z którymi współpracuje fundacja, odbywa ze swoim podopiecznym około 100 wizyt medycznych rocznie. Dodatkowo wynagrodzenia zawodowych rodzin zastępczych są niewspółmierne do odpowiedzialności i zakresu obowiązków. Brakuje również odpowiedniego dostępu do psychologów, rehabilitantów i innych specjalistów.

Mimo tak wielu wyzwań, znajdują się osoby, które decydują się na taki krok. – Śmiejemy się, że oni są święci albo szaleni. Chcielibyśmy ich sklonować – mówi Marciniak.

Przywołuje od razu historię Wiktorka, który urodził się z ciężką wadą serca. W hospicjum stacjonarnym Gajusza poznał Mariusza, wolontariusza, który regularnie go odwiedzał. Mężczyzna towarzyszył mu również podczas hospitalizacji, pokonując setki kilometrów, aby być przy chłopcu. W pewnym momencie jedna z pielęgniarek zadała mu kluczowe pytanie.

– "Panie Mariuszu, no ale jak pan go tak kocha, to dlaczego nie weźmie go pan do siebie do domu?". On posiedział z tym, pomyślał, zadzwonił do naszej prezeski i mówi: "Wie pani co? W sumie to dlaczego ja go nie wezmę do domu?" – opowiada Aleksandra Marciniak. Tak też się stało. Wolontariusz stał się tatą zastępczym, choć – tak jak Natalia – był singlem.

Stworzenie rodziny dla chorych dzieci, jak Pawełek czy Wiktorek, nie pozostaje bez wpływu na proces zdrowienia małych pacjentów.

– My mówimy, że miłość to najlepszy lek, bo rzeczywiście to jest 100 proc. przypadków, w których w jakimś zakresie stan zdrowia się poprawia – mówi Aleksandra Marciniak, odnosząc się do doświadczeń fundacji.

Jak zaznacza, zmiany nie zawsze są spektakularne. Zależą od stanu zdrowia i możliwości rozwojowych konkretnego dziecka. Ogromne znaczenie ma jednak indywidualna uwaga opiekuna, stała obecność bliskiej osoby i poczucie bezpieczeństwa. Co ważne, korzyści są obopólne. – To, co my słyszymy, to że absolutnie zmienia się ich życie – mówi Aleksandra Marciniak. – Jednocześnie wszystkie rodziny właściwie mówią jedno: że to nadało ich życiu nowy sens.

W ocenie Aleksandry Marciniak obecny system pieczy zastępczej nie zapewnia wystarczającego wsparcia dzieciom wymagającym specjalistycznej opieki. Jednym z najważniejszych postulatów fundacji jest utworzenie sprawnie działającej, ogólnopolskiej bazy kandydatów na rodziców zastępczych. Dzięki niej łatwiej byłoby znaleźć odpowiednich opiekunów dla konkretnego dziecka, niezależnie od miejsca jego urodzenia. – Nie ma centralnego rejestru, więc my za każdym razem odrębnie dla każdego dziecka szukamy rodziny – wyjaśnia rzeczniczka.

Fundacja postuluje również podwyższenie wynagrodzeń rodzin zawodowych, poprawę dostępu do specjalistów oraz lepsze przygotowanie kandydatów do opieki nad dziećmi po trudnych doświadczeniach.

Marciniak zwraca też uwagę na potrzebę wspierania rodzin biologicznych jeszcze przed narodzinami dziecka. Jej zdaniem część przypadków pozostawiania noworodków w szpitalach można byłoby wyeliminować, gdyby kobiety w kryzysie otrzymywały odpowiednią pomoc. W Fundacji Gajusz takie działania już przynoszą rezultaty. Jak informuje rzeczniczka, 16 dzieci, które trafiły pod opiekę organizacji, powróciło do rodzin biologicznych. – To przecież nie jest tak, że jakaś mama idzie urodzić dziecko do szpitala i tak sobie nagle wpada jej myśl do głowy: ja oddam to dziecko – podkreśla.

Do tej pory pod opieką Tuli Luli znalazło się ponad 230 dzieci. Według Marciniak żadne z nich nie zostało przekazane do domu dziecka. Ponad 40 dzieci z problemami zdrowotnymi znalazło dzięki działaniom fundacji rodziny zastępcze.

Rzeczniczka zaznacza, że przyszłość takich placówek zależy również od planowanych zmian prawnych. Fundacja popiera rozwój rodzinnych form pieczy, ale obawia się likwidacji ośrodków preadopcyjnych bez wcześniejszego zapewnienia wystarczającej liczby rodzin zastępczych. – Jeżeli dziecko się będzie wychowywało całe życie w instytucji, to powielamy schemat, bo prawdopodobnie ono samo też nie będzie umiało zbudować rodziny – podsumowuje.