Skolioza - diagnostyka, leczenie, profilaktyka

Skolioza, czyli boczne skrzywienie kręgosłupa. Skolioza to schorzenie należące do grupy wad postawy ciała. Skoliozą nazywa się odchylenie od osi anatomicznej całego kręgosłupa lub jego odcinka w płaszczyźnie czołowej, które pociąga za sobą wtórne zmiany w układzie narządu ruchu i narządach wewnętrznych. Skolioza może wystąpić w każdym okresie wzrostu dziecka. W pewnych okresach skolioza pojawia się szczególnie często, a mianowicie między 6 a 24 miesiącem życia, 5 a 8 rokiem życia oraz 11 a 14 rokiem życia. Są to okresy przyspieszonego w wzrostu.

Zobacz film: "Choroby serca najczęstszą przyczyną zgonów Polaków"

Skolioza - przyczyny

Powstawanie i rozwój skoliozy zależą od dwóch podstawowych czynników: etiologicznego i biomechanicznego. Pierwszy, będący czynnikiem wywołującym skrzywienie, może być bardzo różnorodny. Drugi natomiast jest taki sam dla wszystkich skrzywień związanych ze skoliozą i działa zgodnie z prawami fizyki oraz prawami wzrostu. Od tego czynnika zależy dalszy postęp skoliozy. Ogólnie rzecz ujmując, w wyniku działania czynnika przyczynowego wywołującego skoliozę dochodzi do zaburzenia równowagi układów stabilizujących kręgosłup (biernie – więzadła, czynnie – mięśnie), co doprowadza w konsekwencji do wytworzenia skoliozy.

W jednym odcinku kręgosłupa powstaje boczne wygięcie, które nazywa się wygięciem pierwotnym. Bardzo szybko powstają zmiany strukturalne, którym zawsze towarzyszy rotacja kręgosłupa wzdłuż osi długiej. W ten sposób skolioza strukturalna polega na współwystępowaniu skrzywienia bocznego i rotacji kręgosłupa – rotacja ta zauważalna jest m.in. w postaci obrotu klatki piersiowej i tworzenia tzw. „garba żebrowego”. Oprócz skrzywień pierwotnych, które są czynnikiem negatywnym, powstają skrzywienia wtórne, które niewątpliwie są czynnikiem pozytywnym. Powstają one w wyniku sił, które dążą do kompensacji skoliozy – mimo wygięcia pierwotnego głowa umieszczona jest symetrycznie ponad barkami, barki i klatka piersiowa ponad miednicą, a miednica ponad czworobokiem podparcia.

Skolioza - zdjęcia

Skolioza często nazywana jest bocznym skrzywieniem kręgosłupa.

Do zmian strukturalnych, oprócz skoliozy, w obrębie kręgosłupa zalicza się: deformacje kręgów (kręgi klinowe i trapezoidalne), torsję kręgów, wczesne objawy zużycia chrząstki w stawach miedzykręgowych, zwłóknienie i zatracenie elastyczności krążków międzykręgowych, zaburzenie struktury więzadeł kręgosłupa, zmiany w mięśniach przykręgowych i inne. Oprócz opisywanych zmian związanych ze skoliozą występujących w obrębie klatki piersiowej – rotacja wraz z kręgosłupem całej klatki piersiowej - mogą wystąpić podobne zmiany związane ze skoliozą w obrębie miednicy. Powstaje wtedy tzw. „garb lędźwiowy”, związany z obrotem w obrębie odcinka lędźwiowego i krzyżowego kręgosłupa.

Zdecydowana większość, blisko 80-90% skolioz, zaliczana jest do grupy skrzywień idiopatycznych, czyli o niejasnym pochodzeniu. Pozostałe skoliozy natomiast spowodowane są przez: przyczyny wrodzone (krąg klinowy, zrosty żeber, zespół Sprengla i inne), skoliozy tzw. torakogenne (po chorobach opłucnej i operacjach na klatce piersiowej wykonywanych w okresie wzrastania), statyczne (związane np. ze skróceniem jednej z kończyn, przykurczami biodra itp.), spowodowane w dawniejszych czasach przez poliomyelitis oraz inne rzadsze przyczyny.

Skolioza - rodzaje

Skolioza to skrzywienie boczne kręgosłupa i z tego względu należy wymienić skoliozę lewostronną i skoliozę prawostronną. Skoliozę najczęściej dzieli się na:

  • czynnościową,
  • strukturalną.

Przez skoliozę czynnościową rozumie się skrzywienia, w których nie stwierdza się utrwalonych zmian w budowie kręgosłupa. Skoliozy te są całkowicie odwracalne i można je skorygować czynnie, przez dowolne napięcie mięśni kontrolujących postawę lub biernie, np. w pozycji leżącej, przez wyrównanie skrócenia kończyny dolnej, usunięcie bólu powodującego skrzywienie kręgosłupa itp. Postępowanie korygujące związane ze skoliozą czynnościową jest bardzo ważne, gdyż niekorygowana wada może skutkować wytworzeniem się zmian strukturalnych, w konsekwencji powstaniem skoliozy strukturalnej.

Skoliozy strukturalne – to skoliozy, w których stwierdza się utrwalone zmiany. Ze względu na przyczynę (etiologię) skoliozę strukturalną dzieli się na:

  • kostno-pochodną,
  • neuropochodną,
  • mięśniowo-pochodną,
  • idiopatyczną – czyli o nieustalonej etiologii.

Te ostatnie stanowią blisko 80-90% skolioz strukturalnych. Istnieją inne podziały skolioz, tj. ze względu na lokalizację (skoliozę piersiową, lędźwiową, szyjną), z uwagi na liczbę łuków skrzywienia (skoliozę jednołukową, dwu- i wielołukową, maksymalnie 4), ze względu na stopień mechanicznego wyrównania się skrzywienia (na skoliozę wyrównaną i niewyrównaną), ze względu na wielkość kąta skrzywienia, ze względu na wiek (na skoliozę wczesno-dziecięcą [od 6 mc do 3 r.ż], dziecięcą [od 3 do 8. r.ż.], dorastającą [w okresie pokwitania]) i inne.

Skolioza - diagnostyka i rokowania

Rozpoznanie skoliozy stawia się na podstawie badania ortopedycznego i radiogramów kręgosłupa. Wykonuje się najczęściej zdjęcia w projekcji przód-tył (anterior-posterior – AP) i bocznej, w pozycji stojącej i czasem leżącej (przy pierwszej wizycie), które następnie są dokładnie analizowane. W celu ustalenia odpowiedniego leczenia skoliozy, określenia stopnia zaawansowania i rokowania bardzo ważna jest identyfikacja wygięcia pierwotnego i wtórnego(-ych).

W początkowej fazie skolioza jest trudno zauważalna – rozpoznawane jest tylko przez spostrzegawczych rodziców, radiologów przy przygodnym prześwietleniu klatki piersiowej. Skoliozę można również rozpoznać w trakcie bilansów zdrowia dziecka, gdy objawem sugerującym jest większe odstawanie jednej z łopatek, większe uwypuklenie klatki piersiowej lub wału lędźwiowego po jednej stronie przy schylaniu do przodu.

Skolioza ma naturalną tendencję do zwiększania się wraz ze wzrostem dziecka, staje się wtedy bardziej dostrzegalna. Oprócz uwydatnienia powyżej opisanych objawów związanych ze skoliozą, pojawić się mogą: nierówne ustawienie barku, przesunięcie górnej części tułowia względem miednicy, uwypuklenie jednego biodra z głębokim uwypukleniem talii po drugiej stronie i inne. Dalszy postęp powoduje już tylko zwiększone zaakcentowanie tych zniekształceń i asymetrii tułowia.

Szybkość postępu skoliozy jest różna w zależności od pacjenta i okresu wzrostu - większy w okresach przyspieszonego wzrostu i odpowiednio mniejszy w okresach wzrostu powolnego. Szczególnie niebezpieczny jest okres pokwitania, który u dziewczynek przypada na wiek między 11 a 15, a u chłopców między 13 a 16 rokiem życia. Często zdarza się, że w tym okresie powolnie rozwijająca się do tej pory skolioza zaczyna gwałtownie narastać. Postęp skoliozy zależy również od typu skoliozy – szybszy w skoliozach piersiowo-lędźwiowych i piersiowych niż w lędźwiowych. Zauważa się również szybszy postęp w przypadku dzieci wątłych, wyniszczonych, z chorobami układowymi i wcześniejszymi zmianami w obrębie kręgosłupa.

Czynny postęp skoliozy ustaje w momencie ukończenia wzrostu kręgosłupa – u dziewcząt odpowiada to wiekowi 15-16 lat, u chłopców 17-18 lat. Moment ten udaje się wykryć w badaniu rentgenowskim miednicy przy pomocy tzw. testu Rissera. Końcowe zniekształcenie związane ze skoliozą jest oczywiście tym większe, im wcześniej pojawia się skrzywienie, co skutkuje tym, że skoliozy niemowlęce osiągają olbrzymie wartości kątowe skrzywień i deformacji. Test Rissera opiera się na zjawisku równoległości rozwoju kręgosłupa i miednicy. Kręgosłup i miednica kończą swój wzrost jednocześnie; radiologiczne stwierdzenie tego momentu jest łatwe w stosunku do miednicy. Zapowiedzią ukończenia wzrostu jest pojawienie się apophysis ilei w postaci linijnego, płaskiego jądra kostnienia na grzebieniu biodrowym tuż przy kolcu biodrowym przednim i górnym. Gdy na radiogramach stwierdzamy połączenie się apophysis ilei z talerzem kości biodrowej w okolicy kolca tylnego, określamy to jako test Rissera, czyli fakt ukończenia wzrostu miednicy, a więc też kręgosłupa.

O ile po zakończeniu wzrastania skolioza nie zwiększa się wprawdzie w sposób czynny, może się jednak statycznie nieco pogorszyć. Poza tym do skoliozy dołączają się zazwyczaj dolegliwości bólowe, uczucie zmęczenia, ograniczenie ruchów jako wynik postępujących zmian zwyrodnieniowych, a także objawy z innych układów, zwłaszcza krążenia i oddechowego, w wyniku deformacji klatki piersiowej.

Skolioza - profilaktyka i leczenie

Leczenie skolioz jest jednym z najtrudniejszych problemów ortopedii, dotyczy to zwłaszcza skolioz o nieznanej etiologii (idiopatycznych) lub takich, gdzie znany jest wprawdzie czynnik wywołujący, lecz nie potrafi się zadziałać na niego leczniczo w sposób bezpośredni (skoliozy neuropatyczne, wrodzone). Celem leczenia skolioz jest likwidacja lub zmniejszenie skrzywienia, a jeżeli jest to nieosiągalne - zahamowanie postępu dalszego skrzywienia. W zależności od wielu pacjenta i stopnia rozwoju skoliozy leczenie to jest zachowawcze bądź operacyjne.

W skoliozie leczenie zachowawcze obejmuje wszystkie metody mające za zadanie wzmacnianie „gorsetu mięśniowego” kręgosłupa, w szczególności mięśni odpowiadających za postawę. W leczeniu skoliozy ćwiczenia siłowe i siłowo-wzmacniające to proces długotrwałe. Ćwiczenia na skoliozę mogą się odbywać w formie zajęć grupowych i indywidualnych. Bardzo dobry wpływ na leczenie skoliozy mają też zajęcia na pływalni. Dzienne obciążenie dziecka ćwiczeniami na skoliozę wynosi ok. 4,5-5 godzin. Ćwiczenia na skoliozę zależą również od tego czy pacjent ma skoliozę lewostronną, czy prawostronną. W przypadku skoliozy lewostronnej oraz skoliozy prawostronnej stosuje się odpowiednio dobrane ćwiczenia asymetryczne. W trudniejszych przypadkach stosuje się różnego rodzaju gorsety ortopedyczne, gipsy korygujące, aparaty, wyciągi. Najbardziej oporne na leczenie i źle rokujące przypadki skoliozy (gdy kąt skrzywienia wynosi >60°) wymagają operacyjnej korekcji wady z wszczepieniem metalowych aparatów i implantów.

U osób ze skoliozą leczenie czynnościowe opiera się głównie na wzmacniających ćwiczeniach na skoliozę opisanych wyżej, a także - w przypadku skrzywień spowodowanych np. skróceniem jednej kończyny - odpowiednim zaopatrzeniu we wkładki ortopedyczne itp.

Lekarz Łukasz Kowalski, 5 miesięcy temu

Bibliografia

  • Dziak A., Bóle i dysfunkcje kręgosłupa, Medicina Sportiva, Kraków 2007, ISBN 83-912449-7-0
  • Kasperczyk T., Wady postawy ciała - diagnostyka i leczenie, Kasper, Kraków 2001, ISBN 83-901977-0-7
  • Szulc A. (red.), Wiktora Degi ortopedia i rehabilitacja tom 1-2, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2003, ISBN 83-200-2823-X

Źródła zewnętrzne

Ortopedia

Komentarze (6)
zapytaj lekarza

za darmo

  • Odpowiedź w 24 godziny
  • Bez żadnych opłat
  • Lekarze, psychologowie, dietetycy

lekarzy jest teraz online

0/500

Skolioza - diagnostyka, leczenie, profilaktyka
najnowsze pytania

grupy wsparcia i fora dyskusyjne

Pomocni lekarze

Artykuły Skolioza - diagnostyka, leczenie, profilaktyka
Skolioza - diagnostyka, leczenie, profilaktyka

Skolioza - zdjęcia

Skolioza - zdjęcia

Skolioza często nazywana jest bocznym skrzywieniem kręgosłupa.

Skolioza - diagnostyka, leczenie, profilaktyka

Ćwiczenia na derotatorze

Ćwiczenia na derotatorze

Derotator Derotator jest urządzeniem, które pomaga w leczeniu skoliozy. Przygotowanie do ćwiczeń na derotatorze Przed rozpoczęciem ćwiczeń należy (...) rozebrać się od pasa w górę. Korygujące ćwiczenia na derotatorze Dzięki derotatorowi...

Skolioza - powstawanie, podział, diagnostyka, leczenie, profilaktyka

Asymetria u dziecka ze skoliozą

Asymetria u dziecka ze skoliozą

Skrzywienie kręgosłupa daje widoczne gołym okiem objawy asymetrii.

Skolioza - diagnostyka, leczenie, profilaktyka

Odbicie w lustrze eliminuje garbienie

Odbicie w lustrze eliminuje garbienie

Widząc swoje odbicie w lustrze, automatycznie się prostujemy, co obniża przeciążenia kręgosłupa.

Rak żołądka - powstawanie, przyczyny, objawy, diagnostyka, leczenie, profilaktyka

Gruczolakorak żołądka

Gruczolakorak żołądka

Na zdjęciu widoczny duży guz o wywiniętych brzegach, z licznymi owrzodzeniami.

Rzęsistkowica - objawy, profilaktyka, leczenie

Rzęsistki - zdjęcia

Rzęsistki - zdjęcia

Do zarażenia dochodzi w czasie kontaktu z chorym partnerem.

Szpiczak - przyczyny, objawy, diagnostyka, profilaktyka

Szpiczak mnogi - zdjęcia

Szpiczak mnogi - zdjęcia

Szpiczak jest nieco częściej diagnozowany u panów, za to aż dwukrotnie częściej pojawia się u przedstawicieli rasy czarnej niż u białej.

Profilaktyka raka piersi

Profilaktyka raka piersi - badania (WIDEO)

Profilaktyka raka piersi - badania (WIDEO) Odtwórz wideo

Profilaktyka raka piersi - badania Aby zapobiegać rozwojowi chorób nowotworowych zalecane są badania przesiewowe (skriningowe). Wczesna diagnoza raka (...) ryzyka. Warunkiem jednak jest, aby diagnostyka raka spełniała...