Swędzenie stóp – przyczyny, diagnostyka i leczenie

Swędzenie stóp jest dokuczliwym i dość powszechnym problemem. Czasem jest tak intensywne, że nie tylko powoduje dyskomfort, ale wręcz utrudnia normalne funkcjonowanie. Drapanie i inne środki zaradcze przynoszą tylko chwilą ulgę.

Określenie świąd, oznaczające nieprzyjemne uczucie wyzwalające potrzebę drapania, zostało wprowadzone przez Samuela Hafenreffera w 1660 roku. Choć możliwe jest swędzenie stóp bez towarzyszących fizycznych zmian powierzchni skóry, zwykle pojawiają się:

• pęcherze na stopach,
• suche, łuskowate blaszki,
• pęknięcia,
• wysypka,
• zaczerwienienie,
• obrzęk.

Dlaczego swędzą stopy? Okazuje się, że z bardzo różnych powodów. Dolegliwość nie ma jednej przyczyny, nie jest też związana z jedną konkretną jednostką chorobową.

Niekiedy powodem świądu stóp może być zarówno zbyt wilgotne, jak i zbyt suche środowisko, które prowadzi do odczuwalnych zmian skórnych. Świąd stóp często wynika z niewłaściwych praktyk higienicznych oraz z noszenia nieodpowiedniego obuwia.

Zdarza się również, że za swędzenie stóp odpowiadają bakterie, wirusy, pasożyty lub grzyby. Najczęstsze przyczyny swędzenia stóp to:

• grzybica stóp,
• zapalenie skóry,
• świerzb.

Grzybica stóp

Grzybicę stóp wywołują najczęściej grzyby dermatofitowe, czyli takie, które atakują wszystko, co związane z keratyną, czyli białkiem naskórka, paznokci i włosów.

Zarażenie następuje poprzez kontakt z zarodnikami, które mogą bytować w glebie, wodzie, sierści zwierząt, dywanach i wykładzinach czy skórze. Najbardziej sprzyjającymi warunkami do bytowania dla grzybów są miejsca ciepłe i wilgotne. Schorzenie ma charakter przewlekły i często nawraca. Objawem grzybicy stóp jest:

• swędzenie skóry na stopach,
• zaczerwienienie,
• grudki i pęcherzyki wypełnione surowiczą treścią,
• złuszczanie naskórka.

Świerzb

Inną przyczyną swędzenia stóp jest świerzb. To choroba wywoływana przez roztocza (świerzbowce). Choroba rozprzestrzenia się bardzo łatwo i szybko poprzez bliski kontakt z osobą chorą. Roztocza rozmnażają się pod skórą, powodując podrażnienia i swędzenie.

Objawem świerzbu jest:

• silne swędzenie skóry, zwykle rąk i stóp, nasilające się w nocy,
• wysypka pęcherzykowa, czasami z owrzodzeniem.

Zapalenie skóry

Swędzenie stóp może być również wywołane stanem zapalnym skóry, który pojawia się wskutek kontaktu z alergenem. Najczęściej odpowiadają za nie kosmetyki, środki chemiczne i guma.

Objawy zapalenia skóry to głównie: intensywne swędzenie stóp, zaczerwieniona skóra, pieczenie, ból.

Świąd lub swędzenie jest jednym z najbardziej dokuczliwych objawów towarzyszących chorobom wewnętrznym, takim jak:

• chłoniak – przeważnie chłoniak Hodgkina (ziarnica złośliwa).
• niedokrwistość z niedoboru żelaza,
• czerwienica prawdziwa,
• szpiczak mnogi,
• przewlekła choroba nerek,
• cholestaza, czyli zastój żółci.

Silnego świądu stóp i dłoni nie powinny lekceważyć kobiety w ostatnich miesiącach ciąży, ponieważ może to być symptom cholestazy, czyli choroby wątroby związanej z wewnątrzwątrobowym zastojem żółci. Ponieważ moze doprowadzić do wcześniejszego rozwiązania ciąży, należy skonsultować się z lekarzem.

Swędzenie stóp, zwłaszcza jeśli jest bardzo dokuczliwe, trwa długo, nie ustaje wskutek samoleczenia, towarzyszą mu inne niepokojące dolegliwości, należy skonsultować z lekarzem. Ponieważ zwykle świądowi towarzyszą inne, często dość charakterystyczne dolegliwości, lekarz może dość szybko zdiagnozować problem i wdrożyć odpowiednie leczenie.

Aby zdiagnozować przyczyny swędzenia stóp, specjalista przeprowadza badanie fizykalne oraz dokładny wywiad. W razie potrzeby zostają zlecone takie badania, takie jak biopsja czy badania krwi.

Ważne, by lekarzowi przekazać różne informacje:

• kiedy pojawiło się swędzenie stóp,
• jakie objawy towarzyszą świądowi,
• zażywane leki, leczone choroby przewlekłe,,
• kontakt z alergenami,
• podobne dolegliwości u bliskich.

Leczenie swędzących stóp zależy od przyczyny dolegliwości. W przypadku uczulenia konieczne jest unikanie produktów wywołujących reakcję alergiczną. Ponadto dolegliwości mogą złagodzić leki przeciwhistaminowe. Swędzenie mogą zmniejszyć miejscowe leki przeciw swędzeniu, emolienty, wazelina i kremy steroidowe.

W przypadku infekcji grzybiczej pomocne są spraye lub kremy przeciwgrzybicze, choć przewlekłe stany przewlekłe mogą wymagać leczenia przeciwgrzybiczego za pomocą leków wydawanych na receptę.