Te nawyki po cichu niszczą mózg. Neurolog wskazuje głównych winowajców

Dominika Najda
neurologTe problemy latami nie bolą, ale szkodzą mózgowi
Źródło zdjęć: © Getty, znanylekarz • Zdjęcie wygenerowane przy pomocy AI

Mózg może przez lata odczuwać skutki codziennych nawyków i problemów zdrowotnych, które pozornie nie mają nic wspólnego z pamięcią. Co gorsza, wiele z nich nie daje wyraźnych objawów. Neurolog wskazuje, co najbardziej szkodzi sprawności mózgu i dlaczego o jego kondycję warto zadbać, zanim pojawią się pierwsze trudności z koncentracją czy zapamiętywaniem.

  • Wieloczynnikowe zagrożenie: Na sprawność mózgu rzadko wpływa jeden czynnik – kluczowy jest efekt kumulacji obciążeń (używki, brak ruchu, zaniedbane choroby).
  • Ciche choroby układu krążenia: Nadciśnienie tętnicze, cukrzyca oraz wysoki cholesterol (LDL) latami nie bolą, ale niszczą naczynia krwionośne, odcinając mózg od optymalnego dopływu tlenu i składników odżywczych.
  • Nieoczywiste czynniki ryzyka: Nieleczony niedosłuch, wady wzroku, depresja oraz izolacja społeczna realnie przyspieszają rozwój otępienia (np. poprzez zubożenie stymulacji poznawczej i wycofanie z relacji).
  • Rola snu: Przewlekły niedobór snu oraz częste wybudzanie się zaburzają procesy konsolidacji pamięci i bezpośrednio pogarszają funkcje poznawcze w perspektywie krótko- i długoterminowej.
  • Ogromny potencjał profilaktyki: Według raportu "The Lancet" (2024 r.) kontrola 14 modyfikowalnych czynników ryzyka pozwala zapobiec wystąpieniu lub opóźnić rozwój aż do 45 proc. przypadków otępienia.
  • Czas ma znaczenie: Zmiany neurodegeneracyjne i naczyniowe rozwijają się przez dekady, dlatego profilaktykę należy wdrożyć na długo przed pojawieniem się pierwszych problemów z pamięcią.

Co najbardziej niszczy mózg?

Palenie papierosów, alkohol, siedzący tryb życia – to dobrze znani wrogowie zdrowia. Nie wszyscy jednak zdają sobie sprawę, jak duży wpływ mogą mieć również na kondycję mózgu. Szczególnie gdy towarzyszą im choroby, które przez długi czas nie powodują żadnych wyraźnych dolegliwości.


WIDEO
Jak zmniejszyć ryzyko demencji?


– Duże znaczenie ma kumulowanie się obciążeń: palenia, nadmiernego spożywania alkoholu, braku ruchu oraz nieleczonych lub niewłaściwie kontrolowanych nadciśnienia, cukrzycy i zaburzeń lipidowych – głównie podwyższonego stężenia cholesterolu LDL – wyjaśnia w WP abcZdrowie Adam S. Hirschfeld, specjalista w dziedzinie neurologii.

Problem polega na tym, że nadciśnienie czy podwyższony cholesterol często nie bolą. Można więc przez wiele lat nie zdawać sobie sprawy, że w organizmie zachodzą zmiany, które stopniowo zwiększają ryzyko udaru i pogorszenia sprawności poznawczej. Tymczasem szacuje się, że problem zbyt wysokiego ciśnienia bądź hipercholesterolemii może dotykać kolejno 11 i 20 mln osób. Jednocześnie oba te problemy ma nawet jedna trzecia dorosłej populacji, czyli ok. 7 mln osób.

Oznacza to, że miliony Polaków żyją z tykającą bombą. Mózg potrzebuje stałego dopływu krwi, która dostarcza mu tlen i składniki odżywcze. Gdy naczynia krwionośne są uszkadzane przez wysokie ciśnienie, zaburzenia metaboliczne czy palenie, cierpi na tym również układ nerwowy.

– Szczególnie łatwo lekceważyć problemy, które przez lata nie bolą. Tymczasem ochrona naczyń krwionośnych jest również ochroną mózgu – podkreśla ekspert.

Co ważne, z uwagi na starzejące się społeczeństwo, chorych będzie przybywać. – Niestety choroby neurodegeneracyjne są diagnozowane coraz częściej, ale ze względu na niespecyficzne z punktu widzenia pacjenta objawy są często rozpoznawane późno. Chory może nie zdawać sobie sprawy, że ma problem i nie od razu idzie do lekarza. Tymczasem skala takich schorzeń, w tym choroby Alzheimera, już jest bardzo duża, a będzie jeszcze rosnąć – wyjaśniała w rozmowie z WP abcZdrowie dr n. med. Anna Filipek-Gliszczyńska, neurolog.

– Czasem nawet pozornie niegroźne zmiany nastroju czy właśnie problemy ze snem to sygnał ostrzegawczy, że mózg potrzebuje pomocy – alarmowała lekarka.

Te czynniki łatwo przeoczyć

Niektóre zagrożenia dla sprawności mózgu są znacznie mniej oczywiste. Trudno na pierwszy rzut oka powiązać pogarszający się słuch, problemy ze wzrokiem czy samotność z ryzykiem otępienia. Badania pokazują jednak, że takie zależności istnieją.

– Mniej oczywistymi czynnikami ryzyka są niedosłuch, nieleczone pogorszenie widzenia, depresja i izolacja społeczna. Warto więc reagować na trudności ze słyszeniem i widzeniem, leczyć depresję oraz podtrzymywać kontakty i aktywność – wskazuje neurolog.

Niedosłuch może utrudniać rozmowy i ograniczać kontakty z innymi ludźmi. Z kolei problemy ze wzrokiem mogą zniechęcać do czytania, wychodzenia z domu czy podejmowania codziennych aktywności. Znaczenie ma również zdrowie psychiczne. Depresja i izolacja społeczna wiążą się z większym ryzykiem zaburzeń poznawczych, dlatego nie powinny być traktowane jako nieistotne dla zdrowia mózgu.

Nawet 45 proc. przypadków otępienia można opóźnić

Skala możliwych korzyści z profilaktyki jest ogromna. Według raportu komisji "The Lancet" z 2024 r. ograniczenie wpływu 14 potencjalnie modyfikowalnych czynników ryzyka mogłoby zapobiec około 45 proc. przypadków otępienia lub opóźnić ich wystąpienie w populacji. – Wspomniana publikacja pokazuje, że profilaktyka ma sens na długo przed pojawieniem się pierwszych problemów z pamięcią – podkreśla lekarz.

Nie oznacza to, że każda osoba może wyeliminować ryzyko choroby Alzheimera czy innych postaci otępienia. Pokazuje jednak, że codzienne wybory i odpowiednie leczenie chorób przewlekłych mogą mieć duże znaczenie dla zdrowia mózgu.

Najważniejsze działania to regularna aktywność fizyczna, niepalenie, ograniczanie alkoholu, kontrolowanie ciśnienia tętniczego, poziomu cukru i cholesterolu, a także dbanie o sen, słuch, wzrok i relacje społeczne.

Sen to kolejny element, który łatwo zaniedbać. Wystarczy kilka nieprzespanych nocy, by pojawiły się trudności ze skupieniem uwagi, wolniejsze myślenie i problemy z zapamiętywaniem informacji. Podczas snu mózg przetwarza i utrwala informacje zdobyte w ciągu dnia. Odpowiedni odpoczynek pomaga więc utrzymać sprawność pamięci i koncentracji.

– Należy również zadbać o właściwą higienę snu. Jego niedobór pogarsza uwagę i sprawność poznawczą już na bieżąco, a zaburzenia snu wiążą się w badaniach z większym ryzykiem późniejszych zaburzeń poznawczych – zaznacza dr Hirschfeld. Nie chodzi przy tym wyłącznie o liczbę przespanych godzin. Ważne są także regularność snu i reagowanie na przewlekłe problemy z zasypianiem lub częstym wybudzaniem się.

Na profilaktykę nie trzeba czekać do starszego wieku. Wiele zmian, które zwiększają ryzyko późniejszych problemów z pamięcią, rozwija się przez dziesięciolecia. Dlatego troska o mózg zaczyna się znacznie wcześniej, niż zwykle o nim myślimy.

Źródło: The Lancet

Treści w naszych serwisach służą celom informacyjno-edukacyjnym i nie zastępują konsultacji lekarskiej. Przed podjęciem decyzji zdrowotnych skonsultuj się ze specjalistą.

Wybrane dla Ciebie