Siedem nowych czynników ryzyka demencji. Jeden dotyczy milionów Polaków

Nowe wytyczne są drugą edycją dokumentu opublikowanego po raz pierwszy w 2019 roku. WHO uwzględniła w nich najnowsze dane dotyczące profilaktyki demencji. Do analizowanych wcześniej czynników dołączyło siedem kolejnych: udar mózgu, urazowe uszkodzenie mózgu, zaburzenia widzenia, problemy ze snem, zakażenie HIV, zanieczyszczenie powietrza oraz menopauzalna terapia hormonalna.

Lista jest więc szeroka i obejmuje zarówno choroby, jak i elementy związane ze środowiskiem oraz codziennym funkcjonowaniem. Już wcześniej WHO zwracała uwagę na brak aktywności fizycznej, palenie tytoniu, szkodliwe spożywanie alkoholu, nieprawidłową dietę, otyłość, cukrzycę, nadciśnienie, zaburzenia lipidowe, niedosłuch i depresję. Znaczenie mają również aktywność poznawcza i kontakty społeczne.

Szczególną uwagę zwracają problemy ze snem. Sen nie jest jedynie czasem odpoczynku - w jego trakcie zachodzą procesy istotne dla prawidłowego funkcjonowania mózgu. Badania wskazują na związek snu z usuwaniem z mózgu produktów przemiany materii. Analizowana jest również jego rola w procesach związanych z beta-amyloidem, białkiem kojarzonym z chorobą Alzheimera.

Zależności te są jednak złożone i nadal pozostają przedmiotem badań. Znaczenie mogą mieć także zaburzenia takie jak bezdech senny. Nie oznacza to, że każda osoba, która źle śpi, zachoruje na demencję. Problemy ze snem należy traktować jako jeden z wielu elementów wpływających na zdrowie mózgu.

Na zaktualizowanej liście znalazły się również urazowe uszkodzenia mózgu - od stosunkowo łagodnych wstrząśnień po ciężkie urazy. Kolejnym czynnikiem jest udar. Choroby wpływające na naczynia krwionośne mogą bowiem pozostawiać trwałe następstwa również w mózgu.

WHO zwróciła uwagę także na zaburzenia widzenia. Istnieje związek między pogorszeniem wzroku a spadkiem funkcji poznawczych, choć obecne dowody nie są wystarczające, aby zalecać leczenie problemów ze wzrokiem wyłącznie jako metodę zapobiegania demencji.

Podobna ostrożność dotyczy zanieczyszczenia powietrza. Długotrwałą ekspozycję na zanieczyszczenia, szczególnie drobne pyły, wiązano w badaniach z większym ryzykiem pogorszenia funkcji poznawczych. WHO zaznacza jednak, że pewność dostępnych dowodów jest obecnie niska lub bardzo niska.

Aktualizacja WHO nie oznacza, że istnieje prosty zestaw zasad gwarantujących uniknięcie demencji. Na jej rozwój wpływają wiek, predyspozycje genetyczne, stan zdrowia oraz styl życia. Część czynników można jednak modyfikować. Zdrowie mózgu nie zaczyna się więc na emeryturze. Wiele działań, które mogą mu sprzyjać, warto podejmować kilkadziesiąt lat wcześniej.

Źródło: WHO