"Twarz ferrytynowa" naprawdę istnieje. Wskazuje na groźny niedobór

Użytkownicy mediów społecznościowych jako objawy "ferrytynowej twarzy" wymieniają bladość lub szary odcień skóry, ciemne obwódki pod oczami, suche i pękające usta, wypadanie włosów oraz osłabienie paznokci. Samo to określenie "twarz ferrytynowa" (ferritin face) zyskało ogromną popularność w mediach społecznościowych, a filmy o tej tematyce zdobywają miliony wyświetleń.

"Czy masz twarz ferrytynową?" – pyta młoda kobieta w filmie na TikToku, wskazując na swoje cienie pod oczami, poszarzałą cerę oraz łamliwe włosy i prezentując zdjęcia typu "przed i po". Twórczyni przypisuje te zmiany poziomowi żelaza w organizmie.

Jest to jeden z coraz liczniejszych materiałów na TikToku i Instagramie, których autorzy twierdzą, że niski poziom ferrytyny – białka odpowiedzialnego za magazynowanie żelaza – pozostawia widoczne ślady na naszej twarzy.

Blada skóra, wypadanie włosów czy łamliwe paznokcie mogą towarzyszyć niedoborowi żelaza, ale bywają też objawem innych schorzeń.

Poziom ferrytyny odzwierciedla wielkość zapasów żelaza w organizmie, podczas gdy hemoglobina to białko krwinek czerwonych odpowiedzialne za transport tlenu. Gdy poziom hemoglobiny spada, krew dostarcza mniej tlenu do tkanek – stan ten nazywamy anemią (niedokrwistością).

Jednak zapasy żelaza mogą ulec wyczerpaniu, zanim dojdzie do spadku hemoglobiny. Oznacza to, że można mieć niedobór żelaza i odczuwać jego objawy, nie mając jeszcze anemii.

– Masz w ciele o wiele za mało żelaza, ale hemoglobina nadal utrzymuje się na prawidłowym poziomie. Tu właśnie pojawia się ta duża rozbieżność – tłumaczy dr Drew Provan, konsultant w dziedzinie hematologii.

Dr Sue Pavord, również konsultant hematologii, dodaje, że niedobór żelaza występuje powszechnie i jest szczególnie często zbyt późno diagnozowany u kobiet. Zgodnie z wytycznymi Brytyjskiego Towarzystwa Gastroenterologicznego (British Society of Gastroenterology), poziom ferrytyny poniżej 15 mikrogramów na litr oznacza całkowity brak zapasów żelaza, a wynik poniżej 30 mikrogramów na litr wskazuje na ich znaczny niedobór.

32-letnia Lucy M., która w mediach społecznościowych publikuje materiały na temat utraty włosów, przyznaje, że pojęcie "twarzy ferrytynowej" idealnie opisywało zmiany, które zauważyła u siebie.

W 2021 r. pojawiły się u niej kołatania serca, przewlekłe zmęczenie oraz wypadanie włosów. Początkowo usłyszała, że jej wyniki badań są w normie, i zdiagnozowano u niej zaburzenia lękowe uogólnione. Dopiero późniejsze, dokładniejsze badanie wykazało, że poziom ferrytyny wynosił u niej zaledwie 12 mikrogramów na litr.

Lucy wspomina, że jej cera stała się poszarzała, a włosy zmatowiały i stały się łamliwe. Gdy jej poziom ferrytyny wrócił do normy, różnica w wyglądzie i samopoczuciu była – jak sama określa – "jak między dniem a nocą".

Autorzy nagrań o "twarzy ferrytynowej" zachęcają do wypatrywania zespołu objawów – od cieni pod oczami po łamliwość paznokci – i porównywania ich ze swoim odbiciem w lustrze.

Dr Provan podkreśla jednak, że określenie poziomu ferrytyny wyłącznie na podstawie wyglądu twarzy jest niemożliwe. Osoby z głęboką anemią mogą wyglądać blado, a zmęczenie sprzyja powstawaniu cieni pod oczami, ale te cechy są niezwykle subiektywne i niemiarodajne. Z kolei u osób o ciemniejszej karnacji zmiany kolorytu skóry mogą być trudniejsze do zauważenia, co – jak dodaje dr Sesay – może uśpić czujność i doprowadzić do przeoczenia problemu.

Dla lekarzy kluczowe znaczenie mają objawy zgłaszane przez pacjenta oraz jego ogólne samopoczucie, a nie sam wygląd. Badania krwi są niezbędne nie tylko do potwierdzenia niedoboru, ale przede wszystkim do ustalenia jego przyczyny i dobrania właściwego leczenia.

Przyczyny te mogą być różnorodne:

• obfite miesiączki,
• dieta uboga w żelazo,
• krwawienia z przewodu pokarmowego,
• zaburzenia wchłaniania w jelitach.

Leczenie niedoboru żelaza najczęściej polega na przyjmowaniu preparatów doustnych. Dr Pavord przypomina, że tabletki najlepiej przyjmować na czczo (najlepiej rano) oraz unikać picia herbaty i kawy w ich sąsiedztwie, gdyż napoje te ograniczają wchłanianie pierwiastka. Żelazo można też dostarczać wraz z dietą (mięso, rośliny strączkowe, zielone warzywa liściaste, produkty wzbogacane).

Lekarze przestrzegają przed samodzielną suplementacją bez postawionej diagnozy – przyjmowanie żelaza na własną rękę może być szkodliwe i opóźnić wykrycie poważniejszych chorób.

Choć diagnozowanie się na podstawie filmów z TikToka jest niebezpieczne, media społecznościowe mają też drugą stronę. Pomagają wielu kobietom zwrócić uwagę na ignorowane dotąd objawy i dają im odwagę do zadawania pytań lekarzom. Kluczem nie jest jednak stawianie sobie diagnoz przed lustrem, lecz świadomość własnego ciała i reagowanie wtedy, gdy czujemy, że coś jest nie tak.

Źródło: BBC