Uraz ciśnieniowy ucha – leczenie, objawy i przyczyny

Uraz ciśnieniowy ucha to uszkodzenie fizyczne tkanek, będące skutkiem różnicy ciśnień pomiędzy wnętrzem ciała a otoczeniem. Odpowiada za to znaczna i gwałtowna zmiana ciśnienia w otaczającym środowisku. Może go również spowodować fala uderzeniowa w postaci silnego podmuchu powietrza wywołanego eksplozją. Uraz ciśnieniowy ucha to inaczej barotrauma. Pojęcie wywodzi sie z greki, gdzie dosłownie oznacza uraz (trauma) na skutek ciśnienia (baro).

Jak można się domyślać, uraz ciśnieniowy ucha jest typowy dla osób uprawiających sporty lotnicze i wodne, takie jak nurkowanie czy surfing, skoki ze spadochronem czy lotniarstwo. Na tego typu urazy narażone są również osoby podróżujące samolotem, zwłaszcza na dużych wysokościach. U nurków do urazu dochodzi najczęściej podczas zanurzania, ale może on wystąpić również podczas wynurzania.

Do urazu ciśnieniowego ucha dochodzi w sytuacji, gdy niemożliwe jest wyrównanie ciśnień panujących we wnętrzu ciała i w środowisku go otaczającym.

Prawdopodobieństwo wystąpienia barotraumy zwiększają stany prowadzące do upośledzenie drożności uszu, nosa i zatok przynosowych. W przypadku urazu w obrębie ucha podłożem problemu może być niedrożność trąbki słuchowej, będącej przewodem łączącym ucho środkowe z gardłem i mającej za zadanie wyrównywanie ciśnienia po obu stronach błony bębenkowej lub niedrożność przewodu słuchowego zewnętrznego, przy czym za:

• niedrożność trąbki słuchowej odpowiadają za to zmiany zapalne, alergiczne, nieżytowe, obrzęki, bardzo poważne skrzywienie przegrody nosa,
• niedrożność przewodu słuchowego zewnętrznego odpowiada za to obecność ciała obcego, korek woszczynowy, zatyczki w uszach.

W przypadku barotraumy zatok przynosowych za powstanie urazu ciśnieniowego w tej lokalizacji może odpowiadać skrzywienie przegrody nosowej, katar, zapalenie zatok przynosowych czy polipy zatok i nosa.

Uraz ciśnieniowy ucha może dotyczyć zarówno ucha środkowego, ucha wewnętrznego, jak i zatok przynosowych. Najczęstszym urazem jest barotrauma ucha środkowego. Urazem znacznie poważniejszym jest barotrauma ucha wewnętrznego. Najrzadsze są zewnętrzne barotraumy ucha.

Objawy barotraumy ucha to:

• uczucie narastającego ucisku w obrębie ucha, subiektywne uczucie zatkania uszu. Wrażenia pełności wody w uszach nie można złagodzić, ponieważ jest ono wywołane gromadzeniem się krwi i płynów ustrojowych w uchu środkowym,
• ból ucha,
• bóle głowy,
• łagodne do umiarkowanych zawroty głowy, zaburzenia równowagi,
• nudności,
• upośledzenie słuchu. Objawem barotraumy ucha środkowego może być stłumiony słuch, delikatny szum w uszach. Barotrauma ucha wewnętrznego cechuje się dzwonieniem i brzęczenie lub szumem w uchu, grozi ubytkiem słuchu lub głuchotą,
• krwawienie z nosa, krwiście podbarwiona wydzielina z nosa.

Barotrauma to stan, którego nie można ignorować, ponieważ mogą pojawić się powikłania, takie jak pęknięcie błony bębenkowej. Wówczas do objawów urazu ciśnieniowego ucha dołączają zawroty głowy, zaburzenia orientacji w przestrzeni, nudności oraz wymioty.

To dlatego, gdy tylko pojawią się niepokojące objawy, należy skontaktować z lekarzem, najlepiej otorynolaryngologiem. Specjalista ustala rozpoznanie na podstawie charakterystycznych danych z wywiadu oraz badania otolaryngologicznego.

Terapia barotraumy ma charakter przyczynowy. Oznacza to, że należy usunąć przyczynę dolegliwości. I tak, jeśli za uraz ciśnieniowy ucha odpowiada stan zapalny, podaje się antybiotyk. Gdy obserwuje się znaczne skrzywienia przegrody nosa, wskazana jest jej korekta (septoplastyka. Leczenie objawowe różni się w zależności od nasilenia urazu. W bardzo łagodnych wskazane są leki zmniejszające przekrwienie, pomagające oczyścić trąbkę Eustachiusza i usunąć płyn zgromadzony w uchu środkowym.

Wewnętrzne barotraumy ucha wymagają natychmiastowej pomocy lekarskiej, zarówno w przypadku leczenia, jak i diagnozy. Postępowanie polega na zamknięciu przetoki perylimfatycznej. Gdy nie zadzieje się o samoistnie, konieczny może być zabieg chirurgiczny.