W Peru to skarb narodowy. Trzyma w ryzach cholesterol i cukier

Achiote (anatto) to nasiona arnoty właściwej (Bixa orellana), niskiego drzewa naturalnie występującego w Ameryce Środkowej oraz Ameryce Południowej. Od wieków jest wykorzystywana w medycynie naturalnej Indian. W okresie przedkolonizacyjnym Majowie uważali ją za świętą roślinę. Służyła nie tylko jako lek, lecz chroniła przed ukąszeniami owadów i palącym słońcem.

Owoce arnoty mają kolczaste torebki, które po pęknięciu uwalniają trójkątne nasiona o ceglastej barwie. Mają znaczenie jako przyprawa i barwnik. Dawniej stosowano je do barwienia tkanin, dziś przede wszystkim produkuje się z nich barwnik spożywczy oznaczony jako E150b. W Peru nadaje koloru wędlinom. Achiote nadaje się do sporządzania naturalnych kosmetyków.

Głównym barwnikiem w nasionach anatto jest biksyna należąca do karotenoidów. Ponadto zawiera norbiksynę. Pierwszy związek jest rozpuszczalny w tłuszczach, zaś drugi w wodzie. Oba mają właściwości przeciwutleniające, jednakże nie są - jak karoten - prekursorami witaminy A. Beta-karoten występuje w bardzo małej ilości.

Najważniejsze związki aktywnie czynne w achiote to karotenoidy, flawonoidy i diterpeny. Ponadto owoce zawierają białka, węglowodany, tłuszcze, pektyny i taniny. Z soli mineralnych występuje głównie wapń, żelazo i fosfor.

Właściwości lecznicze achiote:

• Surowiec leczniczy jest silnym antyoksydantem. Neutralizuje wolne rodniki i opóźnia proces starzenia komórek. Zmniejsza ryzyko wystąpienia chorób nowotworowych.
• Obniża poziom "złego" cholesterolu i cukru we krwi. Zmniejsza ryzyko wystąpienia chorób układu krążenia, w tym miażdżycy.
• Ma właściwości przeciwbakteryjne. Może zapobiegać infekcjom lub łagodzić ich przebieg.
• Stosowany zewnętrznie - jako okład czy naturalny kosmetyk - przyspiesza gojenie się ran, zmiękcza skórę i chroni przed promieniowaniem UV.

W medycynie naturalnej korzysta się także z naparu z liści, który ma silnie właściwości przeciwzapalne. Stosuje się go przy infekcjach. W szczególności pomaga przy stanach zapalnych dróg moczowych. Jest również przydatny przy schorzeniach trawiennych.

Nasiona achiote są cenioną przyprawą w kuchni latynoskiej oraz kuchniach azjatyckich (m.in. tajskiej). Mają podobne zastosowanie jak u nas kurkuma, tj. wykorzystuje się je do barwienia ziemniaków, ryżu, tortilli i innych potraw czy produktów. Achiote nadaje daniom pomarańczowej barwy (intensywność zależy od ilości przyprawy). Przyprawa w szczególności nadaje się do mięs, m.in. smażonych i grillowanych. Jest cenionym dodatkiem do serów, zwłaszcza brytyjskich.

Achiote ma słabo wyczuwalny słodkawo-orzechowy-pieprzny smak. Przyprawianie nie wiąże się z ryzykiem zdominowania smaku potrawy czy nadania jej nadmiernej pikantności.

Odwar z liści jest łatwy do przygotowania. 2-3 łyżki gotuje się w 0,5 l wody przez 5-10 minut. Po ostygnięciu można pić na raty, np. na dwa razy dziennie - rano i wieczorem.

Surowiec, tj. całe lub mielone nasiona, a także suszone liście można kupić w sklepach internetowych z przyprawami i suplementami diety, w dużych platformach sprzedażowych, a także w sklepach stacjonarnych ze zdrową żywnością (rzadziej). Pomimo tego nasiona arnoty właściwej są wciąż w naszym kraju mało znane.

Z arnoty właściwej warto korzystać z obu formach - prozdrowotnego naparu i wartościowej przyprawy - barwnika. Regularnie spożywane dają nieocenione korzyści dla zdrowia.

Źródła:

1. National Library of Medicine, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10194807/
2. ResearchGate, https://www.researchgate.net/publication/276227706_Bixa_orellana_annatto_exerts_a_sustained_hypoglycemic_effect_in_experimental_diabetes_mellitus_in_rats
3. National Library of Medicine, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24357022/