Zabija 1,5 tys. Polek. Eksperci wskazują, co pomoże w profilaktyce

Według danych Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) rocznie diagnozuje się ponad 600 tys. nowych przypadków raka szyjki macicy, a około 300–350 tys. kobiet umiera z tego powodu. W Polsce każdego roku diagnozę słyszy około 2,5 tys. kobiet, a ponad 1,5 tys. umiera. Statystyki te stawiają Polskę w czołówce państw europejskich o najwyższym wskaźniku umieralności na ten nowotwór. 

Diagnoza raka szyjki macicy wiąże się z jedną główną przyczyną: przewlekłym zakażeniem szczepem wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV). Najskuteczniejszą formą profilaktyki tego nowotworu jest szczepionka na HPV, która – jak pokazują dane z Wielkiej Brytanii – doprowadziła niemal do wyeliminowania zachorowań i zgonów na ten nowotwór wśród młodych kobiet objętych powszechnym programem szczepień. 

Jednak samo zakażenie nie przesądza o tym, u kogo rozwinie się choroba. Skłania to naukowców do badania innych czynników biologicznych i związanych ze stylem życia, które mogą wpływać na to, co dzieje się na przestrzeni wielu lat między zakażeniem a wystąpieniem nowotworu.

Opublikowane w "International Journal of Gynecology & Obstetrics" badania wskazują, że jednym z takich czynników może być dieta. U kobiet, których jadłospis był bogatszy w szereg składników o działaniu antyoksydacyjnym, odnotowano znacznie niższą częstość występowania raka szyjki macicy – zależność ta utrzymywała się nawet po uwzględnieniu przez badaczy wielu innych zmiennych. Wyniki nie dowodzą bezpośrednio, że przeciwutleniacze zapobiegają rakowi szyjki macicy, ale stawiają intrygujące pytania o to, jak odżywianie, stres oksydacyjny i funkcjonowanie układu odpornościowego mogą wpływać na rozwój chorób powiązanych z HPV.

Autorzy badania przeanalizowali dane pochodzące z amerykańskiego Narodowego Badania Zdrowia i Odżywiania (NHANES) z lat 2003–2018. Naukowcy porównali 174 kobiety z historią raka szyjki macicy z grupą 870 dopasowanych uczestniczek, które nie chorowały na ten nowotwór.

Zamiast analizować poszczególne witaminy osobno, zespół badawczy wykorzystał Złożony Wskaźnik Antyoksydantów Dietetycznych (CDAI – Composite Dietary Antioxidant Index). Ten zweryfikowany wskaźnik łączy ze sobą raportowane spożycie witamin A, C i E, karotenoidów, cynku oraz selenu, dając szerszy obraz potencjału antyoksydacyjnego całej diety.

Składniki te pochodzą z różnorodnych produktów spożywczych. Owoce i warzywa dostarczają witaminy C oraz karotenoidów, podczas gdy orzechy, nasiona, rośliny strączkowe, produkty pełnoziarniste i inne pokarmy są źródłem witaminy E, cynku oraz selenu. Wskaźnik CDAI nie wskazuje jednego konkretnego "ochronnego" produktu ani nie narzuca idealnego jadłospisu – mierzy łączny poziom spożycia kilku składników odżywczych, które mogą działać poprzez nakładające się na siebie ścieżki biologiczne.

Po uwzględnieniu innych możliwych czynników okazało się, że każdy wzrost wskaźnika CDAI o jeden punkt wiązał się z niższym o 11,4 proc. wskaźnikiem występowania raka szyjki macicy. Kobiety z najwyższej trzeciej grupy wyników miały o 55,8 proc. niższą częstość występowania choroby w porównaniu z tymi z grupy najniższej.

Prawie wszystkie przypadki raka szyjki macicy rozpoczynają się od przetrwałej infekcji wirusem HPV o wysokim ryzyku. Większość zakażeń jest eliminowana przez układ odpornościowy, ale niektóre utrzymują się przez lata i mogą stopniowo zmieniać komórki szyjki macicy. Ta powolna progresja stwarza długie okno czasowe, w którym odporność, stany zapalne, palenie tytoniu, zdrowie metaboliczne i inne czynniki mogą decydować o tym, czy nieprawidłowe komórki przekształcają się w nowotwór.

Jednym z możliwych ogniw łączących te procesy jest stres oksydacyjny. Reaktywne formy tlenu to niestabilne cząsteczki powstające podczas normalnego metabolizmu, infekcji i stanów zapalnych. Gdy gromadzą się szybciej, niż organizm jest w stanie je neutralizować, mogą uszkadzać DNA, białka i błony komórkowe. Przewlekłe zakażenie HPV może nasilać tę nierównowagę, tworząc warunki sprzyjające dalszym uszkodzeniom komórkowym.

Przeciwutleniacze pomagają neutralizować reaktywne cząsteczki, a kilka składników odżywczych wchodzących w skład wskaźnika CDAI dodatkowo wspiera odporność i utrzymanie zdrowych tkanek.

Kobiety z historią raka szyjki macicy w badanej grupie częściej paliły papierosy, zmagały się z otyłością i mieszkały samotnie w porównaniu do kobiet wolnych od tej choroby. Badacze skorygowali swoje wyliczenia o te i inne mierzone czynniki, jednak sposób odżywiania może również odzwierciedlać różnice w dochodach, dostępie do opieki zdrowotnej, aktywności fizycznej czy ogólnym stanie zdrowia, których badania ankietowe nie są w stanie w pełni uchwycić.

Badanie nie pozwala również na jednoznaczne ustalenie związku przyczynowo-skutkowego, ponieważ dietę i historię choroby oceniano w tym samym czasie. Niektóre kobiety mogły zmienić swoje nawyki żywieniowe dopiero po diagnozie; historia choroby opierała się na deklaracjach uczestniczek, a 24-godzinne badanie kwestionariuszowe diety może nie odzwierciedlać długoterminowych nawyków. Analiza skupiała się na częstości występowania choroby wśród osób, które ją przebyły, a nie na obserwacji zdrowych kobiet w celu sprawdzenia, u których z nich rozwinie się nowotwór w przyszłości.

Uwzględniając te ograniczenia, autorzy opracowania podsumowują badanie w następujący sposób. – Odkrycia te sugerują, że spożycie przeciwutleniaczy w diecie może odgrywać potencjalną rolę w zapobieganiu rakowi szyjki macicy. Konieczne są jednak dalsze badania prospektywne, aby potwierdzić ten związek i dokładnie wyjaśnić leżące u jego podstaw mechanizmy – podsumowują autorzy badania. 

Źródło: scitechdaily.com