Żelazo we krwi - wskazania, normy, badania

Badanie wykonywane jest przy podejrzeniu niedoboru lub nadmiaru żelaza we krwi. Pozwala ono ocenić ilość żelaza transportowanego przez białko transferynę. Pomiar stężenia żelaza wykonywany jest przy niedokrwistości (anemii), szczególnie w przypadku niskiego poziomu hemoglobiny i hematokrytu, co pozwala na stwierdzenie, czy niedobór żelaza jest przyczyną choroby.

Badanie poziomu żelaza we krwi wykonywane jest także przy leczeniu jego niedoboru, w celu sprawdzenia, czy wchłania się prawidłowo. Wykonanie badania zleca się także w przypadku podejrzenia nadmiaru tego mikroelementu. Wysycenie transferyny żelazem, a także bezpośrednie stężenie żelaza wykonuje się przy podejrzeniu występowania u pacjenta wrodzonej hemochromatozy. Badanie stosowane jest także do oceny stanu ciężkości zatrucia żelazem u dzieci.

Prawidłowe stężenie żelaza w organizmie oscyluje między 70, a 150 mikrogramów/dl. Żelazo we krwi utrzymuje się na różnych poziomach, u kobiet jest inne, niż u mężczyzn. Stężenie żelaza u kobiet jest niższe o średnio 10 mikrogramów/dl. Poziom żelaza obniża się wraz z wiekiem oraz u kobiet w okresie krwawienia miesięcznego.

Żelazo we krwi znajduje się w związkach porfirynowych, tj. związkach hemoglobiny, mioglobiny. Hemoglobina to czerwony barwnik krwi. Mioglobina to barwnik oddechowy, który lokalizuje się w mięśniach. Żelazo wchodzi też w reakcję z enzymami, jednak jest go mniej, niż w związkach porfirynowych. Stężenie żelaza jest zależne od różnych czynników: od jego wchłaniania w przewodzie pokarmowym, magazynowania w jelicie, śledzionie i szpiku kostnym, od syntezy i rozpadu hemoglobiny oraz od utraty żelaza z ustroju. Wysoki poziom żelaza może być spowodowany wielokrotnymi transfuzjami krwi, przyjmowaniem domięśniowych zastrzyków z żelaza, zatruciem ołowiem oraz chorobami wątroby lub nerek.

Stężenie żelaza zwiększają:

• tabletki antykoncepcyjne;
• estrogeny;
• alkohol;
• metyldopa i chloramfenikol.

Niski poziom żelaza powodują:

• hormon ACTH;
• kolchicyna;
• deferoksamina;
• metycylina;
• testosteron.

Niskie żelazo we krwi może świadczyć o upośledzeniu wchłaniania żelaza w przewodzie pokarmowym, o zbyt małej ilości dostarczanego żelaza w pokarmach, o utracie żelaza przez przewód pokarmowy, drogi moczowe lub płciowe, o nadmiernym odkładaniu żelaza w tkankach, a także o stanach zwiększonego zapotrzebowania na żelazo.

Wysokie żelazo we krwi to oznaka nadmiernego wchłaniania żelaza z przewodu pokarmowego (zwłaszcza u osób cierpiących na niedokrwistość hemolityczną), nadmiernej podaży żelaza pozajelitowego (u pacjentów, u których wykonuje się częste transfuzje krwi lub podaje preparaty żelaza). Wysokie żelazo we krwi może być sygnałem zbyt dużej ilości przyjmowanego żelaza w pokarmach, ostrego zapalenia wątroby, nadmiernego uwalniania się żelaza z komórek i nieprawidłowego rozmieszczenia żelaza.

Źródła

1. Żelazo w nadciśnieniu płucnym
2. Brunzel N.A. Diagnostyka laboratoryjna, Elsevier Urban & Partner, Wrocław 2010, ISBN 978-83-7609-264-5
3. Dunstan R. Interpretacja wyników badań laboratoryjnych, Via Medica, Gdańsk 2002, ISBN 83-89012-96-0
4. Dembińska-Kieć A., Naskalski J.W., Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej, Urban & Partner, Wrocław 2009, ISBN 978-83-7609-137-2