Zespół Elpenora - charakterystyka, objawy, leczenie

Zespół Elpenora, znany również jako upojenie senne, upojenie przysenne, zryw posenny jest jednym ze stanów zaliczanych do parasomnii.

Do parasomnii specjaliści zaliczają między innymi:

• somnabulizm, czyli chodzenie we śnie,
• mówienie przez sen,
• paraliż nocny,
• koszmary nocne,
• zespół Morfeusza.

Stan zaburzeń świadomości, występujący po nagłym obudzeniu u pacjentów predysponowanych może trwać od kilku minut do kilku godzin. Mimowolne, niekontrolowane czynności u pacjentów z zespołem Elpenora rozpoczynają się w fazie głębokiego snu NREM (ta faza snu cechuje się wolnymi ruchami gałek ocznych).

Człowiek dotknięty zespołem Elpenora:

• nie jest w stanie odróżnić snu od rzeczywistości,
• może przejawiać zachowania agresywne wobec lokatorów, napotkanych osób,
• może niszczyć przedmioty, które znajdują się w jego pobliżu,
• może w środku nocy oddalić się nieoczekiwanie z miejsca zamieszkania lub wyskoczyć przez okno

Przykładem upojenia sennego może być sytuacja, w której dana osoba zrywa się nagle z łożka, uderza z całym impetem w szybę, a następnie wyskakuje na zewnątrz. W trakcie zdarzenia może dojść u niej do złamania, pokaleczenia rąk, twarzy czy innych części ciała.

Po przebudzeniu osoba dotknięta zespołem Elpenora może tłumaczyć swoje zachowanie koszmarem sennym o włamaniu czy chęcią ucieczki przed napastnikami.

Pojawienie się parasomnii może być spowodowane różnorodnymi czynnikami, ale niekiedy powstają one w sposób samoistny. Zespół Elpenora może być wynikiem:

• gorączki,
• niedojrzałości ośrodkowego układu nerwowego,
• przemęczenia,
• nadużywania środków o działaniu nasennym,
• nadużywania alkoholu,
• nadużywania narkotyków,
• wielu godzin bez snu,
• przewlekłego stresu,
• okresu rekonwalescencji.

Pierwszym krokiem w diagnozowaniu parasomnii jest dokładny wywiad. Pacjentowi zadaje się pytania dotyczące ogólnego stanu zdrowia, higieny snu, rodzaju i częstotliwości występowania objawów, czasu trwania epizodów. Ważne jest również pytanie o obecność innych zaburzeń snu lub problemów zdrowotnych, które mogą wpływać na sen. W trakcie diagnostyki wyklucza się choroby psychiczne oraz somatyczne. W diagnostyce ważną rolę odgrywa badanie polisomnograficzne.

Terapia zespołu Elpenora opiera się głównie na wprowadzeniu zdrowego stylu życia oraz zbilansowanego jadłospisu, obfitującego w witaminy, składniki mineralne etc. Oczekiwane rezultaty mogą pojawić się po wydłużeniu czasu przeznaczonego na sen oraz wprowadzeniu krótkich drzemek.

W przypadku parasomnii, które wiążą się z ryzykiem samookaleczenia lub innymi niebezpiecznymi zachowaniami (np. senne chodzenie), stosuje się też środki zapobiegawcze, takie jak zabezpieczenie okien, zamontowanie barierek ochronnych przy schodach. Eliminacja stresu i relaksacyjne techniki, takie jak joga, medytacja, mogą pomóc w redukcji objawów parasomnii.

W niektórych przypadkach, zwłaszcza gdy zespół Elpenora jest szczególnie uciążliwy i wpływa na jakość życia pacjenta, może być stosowana farmakoterapia.

Osoby z zespołem Elpenora mogą prowadzić normalne życie, zwłaszcza gdy upojenie senne wystąpiło tylko raz na przestrzeni wielu lat. U pacjentów, u których problem występuje notorycznie, konieczne podjęcie pewnych środków ostrożności i dostosowanie się do zaleceń lekarza. Odpowiednio wcześnie podjęta terapia umożliwia kontrolowanie objawów i poprawę jakości snu. Ważne jest, by chory z zespołem Elpenora czuł wsparcie ze strony najbliższych mu osób.