Całościowe zaburzenia rozwojowe
Mgr Kamila Krocz - psycholog społeczny, autorka wielu publikacji dotyczących rozwoju osobistego oraz warsztatów z doradztwa zawodowego i komunikacji...
Całościowe zaburzenia rozwoju (ang. Pervasive Developmental Disorder, PDD) to grupa wrodzonych zaburzeń dotykających sfery motoryki, komunikacji i języka oraz percepcji. Choroby wchodzące w skład całościowych zaburzeń rozwojowych (CZR) nie wpływają znacznie na długość życia, jednak utrudniają funkcjonowanie w społeczeństwie. Są nieuleczalne, ale przy wczesnym rozpoznaniu można dostosować edukację dziecka do jego potrzeb, co w znacznym stopniu ułatwi mu rozwój zdolności społecznych i językowych. Do CZR zalicza się obecnie takie jednostki chorobowe, jak: zespół Retta, zespół Hellera, autyzm wczesnodziecięcy i inne zaburzenia ze spektrum autyzmu, np. zespół Aspergera. Jak objawia się każda z tych chorób?
Ogólna charakterystyka CZR
Mówiąc o całościowych zaburzeniach rozwojowych, najczęściej ma się na myśli zaburzenia autystyczne, czyli autyzm wczesnodziecięcy, autyzm atypowy albo zespół Aspergera. Grupa CZR jest jednak szersza niż spektrum autystyczne i obejmuje inne jednostki chorobowe – zespół Retta i zespół Hellera oraz pozostałe rozległe zaburzenia rozwoju, których nie ujęto w kategoriach diagnostycznych. Wszystkie choroby zaliczane do CZR manifestują się w postaci trudności w kontaktach społecznych, problemów z komunikacją, nietypowych zachowań i często w formie słabości fizycznej. Jeśli osoba nie spełnia wszystkich kryteriów diagnostycznych dla któregoś z całościowych zaburzeń rozwoju, wówczas rozpoznaje się całościowe zaburzenia rozwoju niezdiagnozowane inaczej (ang. Pervasive Developmental Disorder Not Otherwise Specified, PDD-NOS). CZR w przeważającej części przypadków diagnozuje się we wczesnych latach życia dziecka, a pierwsze symptomy chorobowe można zaobserwować już nawet w niemowlęctwie.
Wszystkie całościowe zaburzenia rozwojowe mają określone cechy wspólne, do których zalicza się:
- nietypowe użycie przedmiotów i zabawek,
- trudności w rozumieniu słów,
- trudności w mówieniu,
- problemy z nawiązaniem kontaktu z innymi ludźmi,
- brak naśladowania innych ludzi,
- niechęć do kontaktu fizycznego,
- niechęć do jakichkolwiek zmian,
- powtarzanie określonych, stereotypowych ruchów.
Do tej pory nie udało się ustalić dokładnie, co jest przyczyną całościowych zaburzeń rozwojowych. Podejrzewa się, że na rozwój CZR wpływają głównie nieprawidłowości rozwojowe w okresie płodowym. Nie ma jednego genu, który powodowałby zachorowanie na CZR. Przyjmuje się, że za zaburzenia autystyczne odpowiadają dysfunkcje neurobiologiczne, które upośledzają prawidłową pracę mózgu. Na CZR częściej chorują chłopcy niż dziewczynki, z wyjątkiem zespołu Retta, który w przeważającej części dotyczy dziewczynek.
Rodzaje całościowych zaburzeń rozwojowych
Do ogólnych cech CZR zalicza się trudności w rozwoju języka i komunikacji, problemy w rozwoju ruchowym i w sferze socjalizacji. Zaburzeniu ulegają podstawowe funkcje psychiczne, jak uwaga, percepcja, motoryka, które upośledzają codzienne funkcjonowanie i kontakt z ludźmi. Jednak każda jednostka chorobowa zaliczana do CZR objawia się nieco inaczej. Czym różni się autyzm od zespołu Aspergera albo zespołu Retta?
| RODZAJ CZR | CHARAKTERYSTYKA CHOROBY/GŁÓWNE OBJAWY |
|---|---|
| Autyzm wczesnodziecięcy | Na autyzm częściej chorują chłopcy niż dziewczynki. Do podstawowych objawów autyzmu zalicza się: całkowity brak mowy lub opóźnioną naukę mówienia, niezdolność do interakcji społecznych, preferowanie samotnictwa, przymus niezmienności otoczenia, unikanie kontaktu wzrokowego, niechęć do bliskości i przytulania się, wąskie zainteresowania, zaburzenia mowy (nierozróżnianie zaimków, np. ja od ty, echolalia), dosłowne odczytywanie komunikatów, nierozumienie aluzji, metafor, ironii, żartów, autystyczną izolację, powtarzanie rytualnych, stereotypowych ruchów, kompulsywne układanie przedmiotów, nadwrażliwość na bodźce w otoczeniu, niezdolność do odczytywania emocji innych, łatwość mechanicznego zapamiętywania, brak reakcji na własne imię, niezdolność do naśladowania innych, problemy z komunikacją niewerbalną, brak uśmiechu, bawienie się zabawkami w sposób niezgodny z ich przeznaczeniem, agresję i autoagresję itp. Nie wszystkie dzieci autystyczne przejawiają wszystkie wyżej wymienione cechy. Każdy autysta jest inny i poszczególne nasilenie objawów też jest inne u każdego małego pacjenta. Autyzm rozwija się do trzeciego roku życia. Kiedy dziecko nie przejawia wszystkich deficytów koniecznych do postawiania diagnozy autyzmu albo kiedy choroba ujawnia się później (po trzecim roku życia), wówczas mówi się o autyzmie atypowym. |
| Zespół Aspergera | Syndrom Aspergera traktuje się najczęściej jako łagodniejszy typ zaburzeń autystycznych. Objawy są podobne, jak w przypadku autyzmu wczesnodziecięcego, ale rozwój mowy i rozwój intelektualny są znacznie mniej upośledzone niż w przypadku „czystego” autyzmu. Główne symptomy zespołu Aspergera, to: upośledzenie umiejętności społecznych, problemy ze współpracą z innymi ludźmi, problemy z rozumieniem języka niedosłownego, zawężone zainteresowania (izolowana dziedzina wiedzy), przywiązanie do rutyny, problemy z mimiką i niewerbalnym okazywaniem uczuć, unikanie kontaktu wzrokowego i bliskości fizycznej, dziwaczne zachowania. Prawidłowy rozwój poznawczy, logiczna komunikacja i większa samodzielność pozwalają osobie chorej na zespół Aspergera osiągnąć więcej niż choremu na autyzm. |
| Zespół Retta | Zespół Retta jest zaburzeniem neurologicznym, uwarunkowanym genetycznie. W większości przypadków występuje u dziewczynek. Oprócz upośledzenia funkcji psychicznych, obserwuje się też niepełnosprawność ruchową. Dziecko zwykle rozwija się normalnie od urodzenia do około 6-18 miesiąca życia. Później można zaobserwować takie objawy, jak: utrata sprawności manualnej i zdolności mówienia, stereotypowe ruchy rąk (wkładanie do ust, klaskanie, stukanie), niski wzrost, mała głowa (wtórna mikrocefalia), małe ręce, zgrzytanie zębami, przykurcze mięśniowe, zaburzenia koordynacji ruchowej, trudności w chodzeniu, spastyczność, napady padaczkowe, ataki paniki, unikanie kontaktu wzrokowego, problemy w kontaktach społecznych, brak uśmiechu, nierozumienie mowy. |
| Zespół Hellera | Zespół Hellera określa się inaczej jako dziecięce zaburzenie dezintegracyjne (ang. Childhood Disintegrative Disorder, CDD). Choroba zaczyna się dość późno w porównaniu z innymi CZR, bo po trzecim roku życia dziecka. Między drugim a czwartym rokiem życia dziecko traci nabyte już umiejętności motoryczne, językowe i społeczne. Symptomy przypominają autyzm dziecięcy. Dziecko może przestać mówić, bawić się i wchodzić w interakcje z rówieśnikami. Boi się bez żadnej wyraźnej przyczyny, łatwo wpada w gniew i złość, staje się nieposłuszne i negatywistyczne. W zespole Hellera dziecko do czwartego roku życia może rozwijać się najzupełniej normalnie, a w pewnym momencie dość szybko traci swoje umiejętności. Charakterystycznym objawem są także halucynacje i obniżanie się zdolności intelektualnych. |
Diagnoza i terapia CZR
Większość całościowych zaburzeń rozwojowych diagnozuje się przed trzecim rokiem życia malucha. Rozpoznanie stawia psychiatra albo psycholog dziecięcy w oparciu o dokładną obserwację dziecka i wywiad z rodzicami. Im wcześniej postawiona diagnoza, tym szybsza interwencja i większe szanse na to, że dziecko w życiu dorosłym będzie mogło sobie całkiem dobrze radzić z codziennymi obowiązkami i wymaganiami społecznymi. Wczesna psychoterapia uniemożliwia też rozwój innych zaburzeń, wtórnych do CZR, np. depresji czy ADHD. Plan leczenia powinien być opracowany indywidualnie dla każdego pacjenta i zależy przede wszystkim od takich czynników, jak:
- wiek dziecka,
- ogólny stan zdrowia malucha,
- rodzaj zdiagnozowanego zaburzenia,
- głębokość zaburzenia,
- sytuacja rodzinna dziecka,
- podatność dziecka na działania terapeutyczne (leki i metody psychoterapii).
Terapia całościowych zaburzeń rozwoju może obejmować psychoterapię indywidualną i grupową, zajęcia logopedyczne, psychoedukację dla rodziców, integrację sensoryczną itp. Niestety, jak dotąd nie udało się odnaleźć sposobu na skuteczne przeciwdziałanie CZR.
Artykuły Autyzm
Autyzm nie jest jednolity, u każdego dziecka występują nieco inne zaburzenia. Być może właśnie dlatego, że - jak odkryto - podobnie jak w cukrzycy, mamy do czynienia z różnymi typami autyzmu.
Po ukończeniu pierwszego roku życia dziecko przestaje być niemowlęciem. Od pierwszych dni rodzice towarzyszą szkrabowi w jego małych i dużych sukcesach, wspierają, chronią, pielęgnują, oklaskują ...
Kiedy na świat przychodzi dziecko, rodzice od początku zabiegają o to, by noworodkowi było jak najlepiej – karmią, przewijają, uspokajają, noszą na rękach. Bezustannie towarzyszą im też obawy i ...
Opóźniony rozwój mowy dziecka to częsta przyczyna zmartwień rodziców, którzy zachodzą w głowę, dlaczego ich pociecha nie rozmawia z rówieśnikami, nie inicjuje kontaktów słownych, posługuje się ...
Autyzm to złożone i tajemnicze zaburzenia związane z upośledzeniem zdolności odczytywania motywów innych ludzi, posługiwania się językiem i uczestniczenia w interakcjach społecznych. Nie ma dwóch ...
Rodzice dzieci autystycznych stoją przed poważnym wyzwaniem wychowania maluchów, które wykazują specyficzne trudności rozwojowe. Często czują się osamotnieni, pozbawieni wsparcia i fachowej ...
Zespół sawanta (ang. Savant Syndrome) to niezwykła dysfunkcja mózgu, która polega na tym, że osoby upośledzone umysłowo prezentują ponadprzeciętne zdolności. Sawanci zwykle mają doskonałą pamięć ...
Echolalia rozumiana jako patologia umiejętności komunikacyjnych polega na stereotypowym powtarzaniu części słów albo całych wyrazów czy fraz wypowiedzianych wcześniej przez inne osoby bądź ...
Witaminy dla ciężarnych pozwalają chronić dziecko już od poczęcia. Kobiety ciężarne muszą zdawać sobie sprawę, jak bardzo witaminy i minerały są potrzebne do tego, by rozwój dzieci przebiegał ...
Autyzm wczesnodziecięcy został wyodrębniony w 1943 roku przez Leo Kannera jako zespół objawowy, charakteryzujący się trzema kardynalnymi cechami patologii funkcjonowania – skrajnym unikaniem przez ...
Czym różni się autyzm atypowy od zwykłego autyzmu wczesnodziecięcego? Jakie są objawy autyzmu atypowego? Jak odróżnić autyzm atypowy od innych zaburzeń ze spektrum autyzmu?
Zaburzenia rozwoju mowy u dzieci mogą powstawać na skutek różnych chorób, na przykład autyzmu. Autyzm dziecięcy należy do schorzeń rozległych, nie w pełni jeszcze opisanych. U niektórych dzieci ...
Autyzm to zaburzenie rozwojowe, w którym ważną rolę odgrywa funkcjonowanie mózgu. Choroba polega na odcięciu się człowieka od zewnętrznego świata, ograniczeniu wymiany informacji ze środowiskiem, ...
Autyzm u dzieci to grupa zaburzeń, które wpływają na zdolność komunikowania się, utrzymywania kontaktów społecznych i okazywania emocji. Objawy autyzmu są zwykle widoczne u dwuletnich dzieci, ...
Autyzm jest jednym z wielu złożonych zaburzeń neurorozwojowych. Charakteryzuje się zaburzeniami społecznymi, trudnościami w komunikacji oraz ograniczonymi, powtarzającymi się i stereotypowymi ...
Autyzm jest złożonym schorzeniem neurologicznym charakteryzującym się zaburzeniami komunikacji uczuć, integracji wrażeń zmysłowych, problemami z komunikowaniem się i funkcjonowaniem społecznym. ...
Autyzm wczesnodziecięcy opisał Leo Kanner. Stworzył on kryteria autyzmu, które obowiązują do dzisiaj. Obserwując dzieci wyróżnił spośród nich grupę, u której zaobserwował inne objawy niż u dzieci ...
Ludzie często zastanawiają się jak bardzo powszechny jest autyzm? Naukowcy do tej pory sadzili, iż częstość występowania spektrum zaburzeń autystycznych u amerykańskich dzieci wynosi 1 na 150 ...
Autyzm może być spowodowany kilkoma rzadkimi mutacjami genetycznymi - tak wynika z szeroko zakrojonych międzynarodowych badań. Jednak odnalezienie przyczyn autyzmu jest jak układanie puzzli, nie ...
Dziecko autystyczne rozwija się inaczej niż jego rówieśnicy. Czasami ma zupełnie inne preferencje niż pozostałe dzieci . Dlatego wybór zabawek dla dziecka chorego na autyzm może być trudniejsze ...
Odbiór informacji przez nasze zmysły oraz ich celowa organizacja w naszym ośrodkowym układzie nerwowym (tzw. integracja sensoryczna) to procesy, które umożliwiają odpowiednią interpretację ...
Niemożność komunikacji z dziećmi autystycznymi była przez lata powodem postrzegania ich jako upośledzonych intelektualnie. Badania wykazują jednak, że większość osób dotkniętych tą chorobą ma ...
Zabawa odgrywa istotną rolę w życiu każdego dziecka: rozwija, edukuje, pozwala na nabywanie nowych umiejętności społecznych, komunikację i kontakt z rówieśnikami. Myśląc o zabawie autystycznego ...
Autyzm jest ciężkim zaburzeniem powodującym powstanie w rodzinie stanu przewlekłego napięcia i stresu, który może negatywnie wpływać na rozwój i funkcjonowanie rodzeństwa autystycznego dziecka. ...
Z obserwacji wynika, że świat osób autystycznych jest pełen chaosu i niepokoju. Głównym więc zadaniem nas, jako terapeutów - pedagogów jest podjęcie wysiłku, by ich świat uporządkować, wprowadzić ...
Ponad 35 lat po wprowadzeniu przez Leo Kannera w 1943 r. terminu „wczesny autyzm dziecięcy” amerykańskie badaczki Lorna Wing i Judith Gould zaproponowały termin „spektrum zaburzeń autystycznych” . ...
Związek zachorowania na autyzm z płcią od dawna stanowi przedmiot intensywnych badań naukowych. Wraz z upływem czasu pogłębia się nasza wiedza dotycząca genetycznego podłoża choroby, wciąż ...
Terapia behawioralna jest jedną z głównych metod leczenia autystycznych dzieci. Zalecana jest zwłaszcza we wczesnej interwencji, czyli w przypadku dzieci, które nie ukończyły 3. roku życia. Jej ...
Pojawiające się u części dzieci autystycznych zachowania agresywne lub autoagresywne wywołują u rodziców reakcję w postaci bezradności, lęku i rozpaczy. Niezrozumiałe dla nich złość, krzyk i próby ...
Jeżeli twoje dziecko ma podejrzenie autyzmu lub jego zachowanie wzbudza twoje obawy, nie zwlekaj z konsultacją u specjalisty. W Polsce jest wiele ośrodków, które służą pomocą dotkniętym tym ...
Dla wielu rodziców diagnoza „autyzm” brzmi jak wyrok. Wielu z nich wspomina, że chwila usłyszenia diagnozy jest momentem, w którym zawalił się cały ich świat. Po uczuciu niedowierzania i podawaniu ...
Kiedy u 18-miesięcznego Rauna Kaufmana zdiagnozowano autyzm, miał iloraz inteligencji poniżej 30. Obecnie odnosi sukcesy naukowe i inspiruje swoich studentów do pracy z dziećmi z zaburzeniami ...
Przez długi okres sądzono, że szczepienia mogą powodować autyzm. Teza została obalona, ale nieprzychylna wieść rozniosła się i głośnym echem zbiera plony. Wiele osób obawia się szczepień, unika ...
Autyzm. To słowo budzi lęk. Przywodzi nam na myśl obraz ludzi, którzy żyją odizolowani, w swoim świecie. Do niedawna uważano, że jest to uszkodzenie mózgu i w związku z tym nie ma nadziei na ...
Jak dotąd nie odkryto czynnika odpowiedzialnego za rozwój autyzmu. Nie ma jednego genu, który powoduje autyzm. Można mówić jedynie o pewnej podatności genetycznej do zachorowania. Uznaje się ...
Rozpoznanie autyzmu nie jest proste. Postawienie diagnozy wymaga dokładnej obserwacji dziecka i jego zachowań oraz często wielu wizyt w przychodni specjalistycznej. Chorego bada zespół ...
Obecnie wczesna diagnoza autyzmu u dziecka daje mu szansę na wyleczenie lub zminimalizowanie objawów. Leczenie autyzmu to w dzisiejszych czasach nie tylko psychoterapia. Lekarze amerykańscy ...
Zespół Aspergera albo inaczej syndrom Aspergera uznaje się za łagodną odmianę autyzmu. Jakie są przyczyny i objawy zespołu Aspergera?
Po postawieniu diagnozy „autyzm” rodzice przeżywają szok. Potem zaczynają się próby adaptacji do tej wiadomości. Ten proces przypomina na początku żal po stracie. Strata dotyczy wizji dziecka, ...
Video
Konsultanci działu Zdrowie
farmaceutka, uczestniczka wielu konferencji poświęconych farmakologii.
lekarz, autor wielu publikacji dla lekarzy i pacjentów z zakresu
lekarz w Samodzielnym Publicznym Zakładzie Opieki Zdrowotnej w Mińsku
