Choroba ADHD

ADHD jest z reguły rozpoznawane w okresie między 7 a 13 rokiem życia. Ze względu na tak młody wiek pacjentów istotne jest rokowanie towarzyszące temu zabuarzeniu. ADHD niewątpliwie ma przebieg powolny i długoletni. Jednak objawy występujące w trakcie choroby oraz płaszczyzny życia na które ma wpływ zmieniają się wraz z wiekiem pacjenta.

Rokowania w ADHD

Z wieloletnich badań wynikają dwa istotne wnioski. Pierwszy z nich mówi, że w okresie dojrzewania objawy ADHD zanikają u około 30% chorych. Trzeba również pamiętać, że dojrzewanie przebiega w sposób burzliwy u większości młodych ludzi. Nie należy więc wszystkich impulsywnych zachowań czy wybuchów złości u kilkunastolatka z rozpoznanym wcześniej ADHD przypisywać nasileniu objawów samej choroby. Zauważono, że w życiu dorosłym symptomy zanikają u 50 do 70 % pacjentów. Stwierdzono również, że pomimo iż chłopcy częściej zapadają na ADHD to częściej również obserwuje się u nich wycofanie objawów w wieku dorosłym niż u dziewczynek.

Drugi wniosek mówi, że ADHD inaczej manifestuje się w okresie dzieciństwa, a inaczej w wieku dojrzałym. Można więc powiedzieć, że obraz tego zaburzenia ewoluuje. Biorąc pod uwagę, jako kryterium charakterystyki dziecka, jego wiek, można wyróżnić kilka różnych okresów w życiu osoby z ADHD. Każdemu z nich można przypisać inne typy zachowań obserwowane w czasie ich trwania.

ADHD w okresie niemowlęcym oraz wczesnodziecięcym

Wcześniej wspomniano, że ADHD z reguły rozpoznawane jest dopiero w wieku około 7 roku życia. W pewnym momencie stwierdzono jednak, że objawy mogą być zauważalne już wcześniej. To co może zwrócić uwagę rodzica to: nadmierna ruchliwość w okresie pierwszych udanych prób chodzenia, zaburzenia łaknienia, zmniejszona ilość snu. W momencie kiedy dziecko pójdzie do przedszkola dołączają się liczne urazy, ryzykowne oraz brawurowe zachowania, wydłużenie czasu potrzebnego do wykonania podstawowych czynności.

ADHD w okresie szkolnym

Rozpoczęcie nauki w szkole jest momentem kiedy objawy ADHD stają się najbardziej wyraźne. Jest to związane z ogromnymi emocjami, które towarzyszą temu wydarzeniu i przez to symptomy ulegają nasileniu. Pierwszym sygnałem są opinie na temat dziecka ze strony nauczycieli. Najczęściej do rodziców dochodzą informacje, że dziecko nie może wysiedzieć na lekcji, kręci się po klasie, jest głośne, przeszkadza innym uczniom, jest agresywne wobec rówieśników.

ADHD u dorosłych

Jak już wcześniej wspomniano wraz z wiekiem objawy związane z nadruchliwością ustępują miejsca zaburzeniom uwagi. Niestety potrafią one w dużym stopniu komplikować życie pacjenta. Mimo że objawy nie są wyraźnie widoczne dla otoczenia osoby z ADHD to jednak po pewnym czasie mogą pojawić się pewne problemy związane z pracą oraz osobistymi relacjami. Pacjenci z tym zaburzeniem postrzegani są często przez swoich bliskich jako osoby z trudnym charakterem. W pracy zyskują opinię niesumiennych pracowników.

Powikłania pojawiające się w przebiegu ADHD można podzielić w zależności od wieku pacjenta oraz grupy objawów, z którą są związane. Istnieją jednak również takie, które ciężko jest zaklasyfikować do którejkolwiek grupy. Znając objawy ADHD oraz ich ewolucję wraz z wiekiem łatwo jest przewidzieć niektóre niepożądane sytuacje i starać się im zapobiec.
Najprościej w takim razie będzie omówić poszczególne powikłania charakterystyczne, czy też najczęściej pojawiające się w konkretnej grupie wiekowej:

• Okres wczesnodziecięcy – jak już wcześniej wspomniano dla tej grupy wiekowej najbardziej charakterystyczne są objawy związane z nadruchliwością. W takim razie można się domyśleć, że w tym okresie dziecko często będzie ulegało urazom. Wypadki mogą być o tyle niebezpieczne, że dzieci z ADHD często starają się zaimponować swoim rówieśnikom poprzez brawurowe zachowanie. Sprawia to, że często posuwają się do ryzykownych zachowań, które mogą stwarzać dla nich większe niebezpieczeństwo niż rozbite kolano.
• Okres szkolny – wiemy już, że moment rozpoczęcia nauki w szkole jest dodatkowym czynnikiem nasilającym objawy. W tym czasie ruchliwość dziecka jest z reguły dodatkowo wzmożona. Może to skutkować jeszcze większym narażeniem na urazy oraz wypadki. Ponieważ dziecko zaczyna czytać oraz pisać, mogą się u niego ujawnić takie powikłania ADHD jak dysleksja oraz dysgrafia. Dysleksją nazywane są trudności w nauce czytania oraz pisania występujące u dziecka prawidłowo rozwiniętego intelektualnie przy stosowaniu standardowych metod nauki. Dysgrafia obejmuje problemy związane z opanowaniem umiejętności prawidłowego pisania pod względem graficznym. W praktyce tego typu zaburzenie objawia się zniekształcaniem liter, nieumiejętnością ich odtwarzania oraz prawidłowego łączenia. Litery wyglądają tak jakby były pisane drżącą ręką, są niejednakowej wielkości w obrębie wyrazu. W efekcie pismo osoby z dysgrafią jest niewyraźne lub nawet zupełnie nieczytelne. Należy pamiętać, że dysleksja, czy dysgrafia wraz z ogólnym obrazem ADHD mogą być przyczyną problemów w szkole. Dzieci z tym zaburzeniem z reguły osiągają gorsze wyniki w nauce niż ich rówieśnicy. Jeżeli odpowiednio wcześnie nie rozpocznie się pracy nad tym problemem, może to w przyszłości spowodować, że dziecko zakończy edukację na dużo niższym poziomie niż wynika to z jego możliwości intelektualnych. Warto również pamiętać, że u dzieci z ADHD często pojawiają się tiki. Są to nagłe, mimowolne ruchy lub dźwięki wydawane przez dziecko.
• Okres dorosłości – pomimo iż w wieku dorosłym stosunkowo często dochodzi do wygaśnięcia objawów ADHD lub też znacznego ich wyciszenia, niestety mogą ujawnić się pewne powikłania choroby. Pacjenci z tym zaburzeniem dość często popadają w konflikt z prawem. Niestety częściej również niż osoby nie dotknięte tym problemem, powodują wypadki drogowe. Bardzo groźnym powikłaniem, którego można jednak uniknąć stosując odpowiednią profilaktykę są uzależnienia. Zaobserwowano, że osoby z ADHD mają znaczną skłonność do uzależnień od alkoholu, narkotyków oraz papierosów. Warto również zwrócić uwagę na ewentualne powikłania dotyczące relacji z innymi ludźmi. Pomimo iż osoby z ADHD zakładają rodziny to jednak zdecydowanie częściej ich małżeństwa rozpadają się. Jak zaobserwowano w tej grupie osób zdarzają się również częściej wczesne, przypadkowe ciąże.

Zaburzenia emocjonalne w ADHD

Należy pamiętać również o powikłaniach, które nie są charakterystyczne dla konkretnej grupy wiekowej, natomiast mogą w znacznym stopniu wpłynąć na obniżenie komfortu życia pacjenta z ADHD. Na szczególną uwagę zasługuje depresja, która często obserwowana jest u osób z tym zaburzeniem.

Depresja jest chorobą należącą do grupy zaburzeń nastroju i charakteryzująca się znacznym jego obniżeniem. Dodatkowo dołączają się spowolnienie myślenia oraz spowolnienie ruchowe. Osoba z depresją jest smutna, apatyczna, wycofuje się z życia społecznego. Wydaje się, że nie widzi już sensu własnego życia i rzeczywiście może mieć takie odczucia. Niekiedy w przebiegu depresji występują objawy somatyczne, to znaczy dotyczące ciała, na przykład przewlekłe bóle. Właściwie rozpoznana jest z reguły leczona połączeniem farmakoterapii oraz psychoterapii.

Innym powikłaniem z tej grupy występującym u osób z ADHD są zaburzenia lękowe. Warto jest przede wszystkim rozróżnić pojęcia lęku oraz strachu, które z reguły w języku potocznym używane są zamiennie, natomiast nie dotyczą tego samego stanu. Lęk jest stanem niepokoju bez ściśle określonej przyczyny. Osoba doświadczająca tego uczucia nie jest w stanie dokładnie określić czego się boi, co stanowi dla niej zagrożenie. Natomiast w przypadku strachu jego przyczyna jest ściśle określona i realna. Zaburzenia lękowe jeżeli są nasilone mogą w znacznym stopniu upośledzać funkcjonowanie pacjenta. Mają wpływ na myślenie, emocje a także zdrowie fizyczne osób, które są nimi dotknięte.

Problemy dotyczące zachowania dzieci z ADHD

Dzieci z ADHD często zwracają na siebie uwagę poprzez nieprawidłowe zachowywanie się na przykład w miejscach publicznych. Oczywiście istnieją metody radzenia sobie z trudnymi sytuacjami tego typu. Jeżeli jednak rodzice dziecka nie zaczną razem z nim rozwiązywać tego problemu, po pewnym czasie nieprawidłowe zachowania mogą ulec utrwaleniu, stanowiąc pewien powtarzający się wzorzec. Wtedy zaczynamy mówić o zaburzeniach zachowania. Charakterystyczną ich cechą jest pogwałcenie praw innych ludzi oraz norm właściwych dla wieku oraz reguł społecznych. Na uwagę zasługują zachowania opozycyjno-buntownicze. Charakteryzują się one wrogością, nadmiernym temperamentem, buntem wobec autorytetów. Jeżeli wymienione zaburzenia utrzymują się po 18 roku życia, mówi się wtedy o wykształceniu osobowości antyspołecznej.


Bibliografia

Green C., Chee K., Zrozumieć ADHD, Laurum, Warszawa 2009, ISBN 978-83-61732-05-1
Pfiffner L., Wszystko o ADHD, ZYSK I SK-A, Poznań 2004, ISBN 83-7298-694-0
Konstanty Ignaciuk B., Dziecko z zespołem nadpobudliwości psychoruchowej ADHD i ADD, Impuls, Kraków 2010, ISBN 978-83-7587-268-2
Hallowel E., Ratey J., W świecie ADHD. Nadpobudliwość psychoruchowa z zaburzeniami uwagi u dzieci i dorosłych, Media Rodzina, Poznań 2004, ISBN 83-7278-111-7