Ból brzucha - kiedy oznacza poważne zagrożenie?

Ból brzucha jest jedną z najczęstszych dolegliwości, z jaką pacjenci zgłaszają się do lekarza. Zwykle, przyczyna bólu nie jest trudna do ustalenia, wystarczy badanie przedmiotowe i wnikliwie zebrany wywiad chorobowy. W przypadku bólu brzucha związanego z błędem dietetycznym, czy zatruciem pokarmowym, postępowanie jest proste i polega na nawadnianiu pacjenta i ewentualnej terapii lekami rozkurczowymi.

Jeżeli natomiast, lekarz podejrzewa, iż przyczyną bólu jest poważne schorzenie układu pokarmowego, bądź innych narządów, powinien podjąć pilną interwencję, gdyż ból brzucha może być objawem choroby potencjalnie zagrażającej życiu.

1. Natężenie bólu

Jak operować, aby zmniejszyć ból pooperacyjny?
Jak operować, aby zmniejszyć ból pooperacyjny?

Skutkiem obocznym operacji jest ból, jaki towarzyszy po zabiegu, a który może stać się przyczyną zaistnienia...

zobacz galerię

Zobacz film: "#dziejesienazywo: Których objawów nie powinni lekceważyć mężczyźni?"

Ból, w dużym uproszczeniu, jest subiektywnym, odczuciem dyskomfortu, często utrudniającym funkcjonowanie i wpływającym na pogorszenie jakości życia. Podstawowa definicja określa ból jako przykre, negatywne wrażenie zmysłowe i emocjonalne powstające pod wpływem bodźców uszkadzających tkanki lub bodźców zagrażających ich uszkodzeniem. Próg bólu jest osobniczo różny, a więc każdy pacjent opisuje swoje odczucia inaczej.

Ostry ból pełni w organizmie rolę ostrzegawczo-obronną. Jednak w przypadku braku lub nieskutecznej terapii przeciwbólowej, utrzymujący się ostry ból powoduje powstanie zmian patofizjologicznych w ośrodkowym układzie nerwowym. Ostra postać bólu może przekształcić się w przewlekły zespół bólowy.

Skale oceny stopnia natężenia bólu możemy podzielić na trzy grupy. Pierwsza z nich to skala wizualna – najbardziej popularna jest tzw. skala wzrokowo – analogowa. Posługując się linijką długości 10 cm, określa się natężenie odczuwanego bólu, gdzie 0 oznacza całkowity brak bólu, natomiast 10 najsilniejszy ból, jaki można sobie wyobrazić. Odmianą stosowaną u dzieci jest skala przedstawiająca schematy twarzy wyrażających różne nasilenie bólu. Kolejna, skala werbalna ocenia ból w sposób opisowy. W skali tej chory może opisywać ból posługując się czterema stopniami jako: brak bólu, ból słaby, ból umiarkowany, ból silny lub dodatkowo, stopień piąty – ból nie do zniesienia. Ostatnią z wymienionych, jest skala numeryczna – oceniająca ból w skali liczbowej, gdzie 0 oznacza brak bólu, a 10 najsilniejszy ból, jaki chory może sobie wyobrazić.

PYTANIA I ODPOWIEDZI LEKARZY NA TEN TEMAT

Zobacz odpowiedzi na pytania osób, które miały do czynienia z tym problemem:

Wszystkie odpowiedzi lekarzy

2. Rodzaje bólów

Najważniejszym kryterium oceny, czy ból brzucha stanowi poważne zagrożenie, czy jest tylko krótkotrwałą reakcją organizmu, jest czas trwania i charakter bólu, a także okoliczności jego wystąpienia i objawy towarzyszące. Rodzaje bólów mogą być następujące:

  • Ból związany z błędem dietetycznym jest zwykle bólem ostrym, spowodowanym skurczem mięśniówki jelit, ale przemijającym. Nie są opisywane objawy towarzyszące. Niekiedy mogą dołączyć się krótkotrwałe wymioty lub biegunka.
  • Ból występujący przy zatruciu pokarmowym jest również bólem ostrym i krótkotrwałym z towarzyszącymi wymiotami i biegunką. Przebieg jest jednak bardziej dynamiczny, objawy występują po około 1 do 2 godzin po posiłku, zdarza się, że objawia się również wysoką gorączką. W obu tych sytuacjach ból jest jednak zawsze krótkotrwały, przemijający, rzadko zlokalizowany, a najlepszą formą terapii jest nawadnianie pacjenta.
  • Ból, który powinien być bólem alarmującym to zwykle ból nagły, silny i zlokalizowany o konkretnym kwadrancie brzucha. Oczywiście nie jest to regułą, ponieważ zapalenie otrzewnej, przebiega z rozlanym bólem w obrębie jamy brzusznej, a jest sytuacją zagrażającą życiu pacjenta.

Zwykle jednak ból jest zlokalizowany, co ułatwia diagnostykę i szukanie patologii w obrębie konkretnego narządu.

Jest to ból związany najczęściej z chorobą wrzodową żołądka lub dwunastnicy, chorobą wątroby i dróg żółciowych, zapaleniem trzustki, chorobami zapalnymi bądź niedrożnościami jelit, zapaleniem wyrostka robaczkowego, chorobami nerek i dróg moczowych, a także co warto podkreślić stanami chorobowymi narządów rodnych i przydatków. Z przyczyn ginekologicznych najistotniejsze stany chorobowe objawiające się bólem brzucha to zapalenie przydatków i ostry, często zagrażający życiu ból brzucha, towarzyszący ciąży pozamacicznej, głównie jajowodowej.

3. Ból w chorobie wrzodowej

Zapalenie błony śluzowej żołądka, a często w konsekwencji choroba wrzodowa to jedna z najczęstszych przyczyn bólu brzucha. Jest to zwykle ból zlokalizowany w lewym podżebrzu i śródbrzuszu, często promieniujący do kręgosłupa. Początkowo ból jest kłujący, przewlekły, z towarzyszącymi objawami dyspeptycznymi i nierzadko obecnością smolistych stolców, co jest objawem krwawienia z górnego odcinka przewodu pokarmowego. Różnicowanie między chorobą wrzodową żołądka i dwunastnicy jest głównie okoliczność pojawienia się bólu. W przypadku wrzodu żołądka ból pojawia się podczas jedzenia, w przypadku choroby wrzodowej dwunastnicy, pojawia się zwykle 2-3 godziny po posiłku.

W diagnostyce najważniejsze oprócz obrazu klinicznego choroby jest badanie endoskopowe. Wraz z rozwojem choroby, ból się nasila, a nagłe wystąpienie przeszywającego bólu, często z obecnością krwistych wymiotów, jest objawem perforacji wrzodu i wymaga pilnej interwencji chirurgicznej.

Bezpośrednią przyczyną choroby wrzodowej jest zakażenie Helicobacter pylorii, a jedyną skuteczną terapią, zastosowanie antybiotykoterapii i inhibitorów pompy protonowej, łagodzących stan zapalny śluzówki.

4. Ból przy zapaleniu trzustki

Przy ostrym i przewlekłym zapaleniu trzustki również występuje ból brzucha. Ból jest nagły, rwący, promieniuje do kręgosłupa, z towarzyszącymi uporczywymi wymiotami, często gorączką i charakterystycznym w badaniu fizykalnym objawem Cullena, czyli przekrwieniem w okolicy pępka. Przyczyną jest najczęściej uszkodzenie trzustki przez alkohol, kamicę żółciową lub uraz. Leczenie prowadzone jest w warunkach szpitalnych. Konieczne jest zwykle zastosowanie ścisłej diety, następnie włączenie żywienia dojelitowego, podanie leków przeciwbólowych i rozkurczowych oraz dokładna kontrola wszystkich funkcji życiowych, w tym czynności nerek i wydolności układu oddechowego. W przypadku zapalenia trzustki wywołanego zablokowaniem przewodów żółciowych postępowanie jest zabiegowe. Niektóre postaci ostrego zapalenia trzustki mogą wymagać skomplikowanego leczenia operacyjnego.

Objawy przewlekłego zapalenia trzustki są mniej dramatyczne niż w przypadku ostrego zapalenie trzustki i są w dużej mierze związane z powoli rozwijającą się niewydolnością narządu. Ból jest nawracający, o zróżnicowanym nasileniu występujący głównie po jedzeniu i zlokalizowany w nadbrzuszu. Również w przypadku raka trzustki objawem osiowym jest ból w nadbrzuszu, a głównym objawem przedmiotowym bezbolesna żółtaczka.

5. Ból w chorobach zapalnych jelit

Choroby zapalne jelit to przede wszystkim choroby z grupy nieswoistych zapaleń jelit, takie jak choroba Leśniowskiego-Crohna i colitis ulcerosa. Ból brzucha jest objawem osiowym głównie w pierwszej z wymienionych chorób i często pomaga w różnicowaniu. Jest to choroba przewlekła, wymagająca długotrwałego leczenia farmakologicznego, a często nawet interwencji chirurgicznej.

W przypadku chorób wątroby i przewodów żółciowych ból ma charakter kolkowy, zlokalizowany jest w prawym podżebrzu i przebiega z szeregiem objawów towarzyszących, takich, jak żółtaczka, obrzęki, hepatomegalia, gorączka i inne. Choroby wątroby to m.in. zapalenia wirusowe, marskość poalkoholowa, hemochromatoza, choroba Wilsona i rak wątrobowokomórkowy. W zależności od etiologii choroby wątroby, inna jest manifestacja kliniczna.

ROZWIĄŻ NASZE TESTY I SPRAWDŹ:

6. Ból przy zapaleniu pęcherzyka żółciowego

Podobną lokalizację ma ból w przebiegu zapalenia pęcherzyka żółciowego. Ból promieniuje pod prawą łopatkę, współwystępuje gorączka, nudności i wymioty. Początkowo stosuje się nawadnianie, antybiotykoterapię i odpowiednią dietę. Postępowaniem z wyboru jest cholecystektomia, czyli laparoskopowe lub chirurgiczne usunięcie pęcherzyka.

Objawy świadczące o stanie zagrażającym życiu i będące wskazaniem do poszerzenia diagnostyki i pilnej interwencji to tzw. objawy otrzewnowe, obecne w zapaleniu otrzewnej. Mówiąc kolokwialnie jest to deskowate napięcie powłok brzusznych oraz m.in. ból przy uciśnięciu w prawym nadbrzuszu, ból przy delikatnym uderzeniu w prawe podżebrze. Ból obecny w zapaleniu otrzewnej jest silny, ciągły, samoistny, niekiedy promieniujący do barków, wzmagany przez każdy ruch. Charakterystyczna jest pozycja z podkurczonymi nogami, bowiem podkurczenie nóg zmniejsza napięcie mięśni brzucha a zatem i łagodzi ból.

7. Tętniak aorty

Warto również wspomnieć, iż ostry, rozdzierający ból brzucha jest głównym objawem tętniaka aorty, najczęściej w momencie jego pękania. W przypadku tętniaków aorty, pęknięcie może wystąpić do jamy otrzewnowej lub do przestrzeni zaotrzewnowej. W pierwszym przypadku krwotok do otrzewnej bywa zwykle śmiertelny. W drugim przypadku, krwotok ulega często samoograniczeniu, co umożliwia to interwencję chirurgiczną. W przypadku tętniaka rozwarstwiającego, ból wywołany rozdzielaniem się ściany aorty jest wyjątkowo silny i gwałtowny. Najczęściej towarzyszy gwałtownemu wysiłkowi lub wzrostowi ciśnienia krwi.

Ból brzucha może również być tzw. maską brzuszną zawału serca lub jednym z elementów maski depresji, u pacjentów bez typowych objawów obniżenia nastroju.

Podsumowując, ból brzucha jest zjawiskiem bardzo częstym, związanym z często bardzo złożonymi jednostkami chorobowymi i w przypadku niepokojącego charakteru bólu i sytuacji, w której ból wyraźnie się przewleka lub istotnie wpływa na jakość życia pacjenta, zawsze wymaga konsultacji lekarskiej i przeprowadzenia wnikliwej diagnostyki.

spis treści
rozwiń
Następny artykuł: Rodzaje

Polecane dla Ciebie

Pomocni lekarze

Szukaj innego lekarza

Komentarze

Wysyłając opinię akceptujesz regulamin zamieszczania opinii w serwisie. Grupa Wirtualna Polska S.A. z siedzibą w Warszawie jest administratorem twoich danych osobowych dla celów związanych z korzystaniem z serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania.
    Ważne tematy