Była gotowa na śmierć. W ostatniej chwili uratowała ją szczepionka na raka

Hones zmagała się z rakiem włóknistoblaszkowym (FLC) – rzadką odmianą raka wątroby, który osiągnął już 4. stadium zaawansowania. Słysząc, że klasyczna chemioterapia nie przyniesie w jej przypadku rezultatu, uznała, że woli przeżyć pozostałe 6–24 miesiące bez wycieńczającego leczenia. Ponieważ zawodowo zajmowała się pomocą dzieciom i rodzinom, postanowiła przekazać swoje ciało nauce. Wtedy lekarze zadali jej pytanie: "Skoro i tak jesteś gotowa na wszystko, dlaczego nie spróbujesz wziąć udziału w badaniu klinicznym nad eksperymentalną terapią?"

Zgodziła się, chociaż do propozycji podchodziła z dużą rezerwą. To był kwiecień 2024 r. Zaledwie pięć miesięcy później doszło do pełnej remisji choroby. Stan ten utrzymuje się do dziś.

To nie był cud – to była terapeutyczna szczepionka przeciwnowotworowa.

Tradycyjna chemioterapia czy radioterapia atakują komórki nowotworowe bezpośrednio, niszcząc jednak przy okazji także zdrowe tkanki pacjenta. Szczepionki przeciwnowotworowe działają inaczej: "uczą" układ odpornościowy (limfocyty T) rozpoznawania unikalnych białek nowotworowych (tzw. neoantygenów) i ich samodzielnej eliminacji. Dzięki temu organizm zyskuje pamięć immunologiczną i może zwalczać nawroty choroby nawet po latach.

– Przeżywamy moment, w którym – dzięki łączeniu szczepionek z innymi metodami leczenia – możemy realnie sprawić, że rak stanie się chorobą w pełni wyleczalną. Jesteśmy na progu fundamentalnej zmiany w onkologii – podkreśla Kristen Dahlgren, założycielka i dyrektor w Parker Institute for Cancer Immunotherapy (PICI).

To, nad czym naukowcy pracowali przez lata, a o czym marzyli pacjenci na całym świecie, staje się rzeczywistością.

Firma Moderna ogłosiła sukces badań III fazy nad spersonalizowaną szczepionką przeciw czerniakowi (stosowaną w skojarzeniu z pembrolizumabem). To pierwszy tego typu preparat mRNA, który przeszedł ostatni etap przed złożeniem wniosku do Amerykańskiej Agencji ds. Żywności i Leków (FDA). Równolegle trwają testy kliniczne nad szczepionkami skierowanymi przeciw rakowi płuc, pęcherza moczowego, nerek, trzustki i żołądka.

Choć większość ludzi kojarzy szczepionki z profilaktyką chorób wirusowych (np. przeciw grypie czy polio), w onkologii kluczową rolę odgrywają szczepionki terapeutyczne – stosowane u osób już chorujących, by zapobiec nawrotom lub zniszczyć istniejące guzy.

W praktyce naukowej rozróżnia się dwa główne typy takich preparatów.

Pierwsza z nich to uniwersalne szczepionki gotowe (off-the-shelf). Celują w specyficzne anomalie genetyczne występujące u większości pacjentów z danym typem nowotworu. Eksperymentalny preparat, który Molly Hones otrzymała w szpitalu Johns Hopkins, działał właśnie w ten sposób – rak FLC niemal zawsze wykazuje tę samą unikalną mutację.

Drugie to szczepionki spersonalizowane. Większość nowotworów rozwija się w sposób nieprzewidywalny, kumulując unikalne dla danej osoby mutacje. Aby stworzyć taki preparat, lekarze sekwencjonują DNA z biopsji guza konkretnego pacjenta i projektują lek precyzyjnie wymierzony w jego indywidualne komórki. Wyzwaniem pozostają wysokie koszty (produkcja jednej dawki przekracza obecnie 100 000 USD) oraz czas potrzebny na jej przygotowanie.

Dla wielu pacjentów udział w próbach klinicznych to wyścig z czasem. Ari Nakata, matka dwójki dzieci, dwa lata po diagnozie raka piersi i przejściu klasycznego leczenia dowiedziała się, że choroba powróciła ze zwielokrotnioną siłą. Mimo że jej rutynowe markery nowotworowe z krwi wskazywały na remisję, rezonans magnetyczny ujawnił przerzuty do kręgosłupa, kości, płuc i wątroby.

Nie poddała się. Własnoręcznie transportowała próbki swoich tkanek w suchym lodzie między szpitalami, szukając badania klinicznego, którego rygorystyczne kryteria kwalifikacji spełniałaby.

Ostatecznie zakwalifikowała się do badania nad szczepionką na Uniwersytecie Waszyngtońskim. Podawanie preparatu wymagało elektroporacji – przyłożenia krótkiego impulsu elektrycznego, który tymczasowo zwiększa przepuszczalność błony komórkowej, umożliwiając wniknięcie szczepionki do komórek.

Nakata otrzymała sześć dawek (po jednej co miesiąc). Wyniki okazały się ogromnym sukcesem: 24 z 59 wytypowanych przez lekarzy zmian nowotworowych odpowiedziały na leczenie.

– Nie miałam właściwie żadnych skutków ubocznych poza lekkim bólem nóg przez kilka dni po podaniu. Wyniki są świetne i dają mi ogromną nadzieję – wyznaje Nakata, która dziś czuje się bardzo dobrze i odzyskuje siły.

Eksperci podkreślają, że szczepionki nie zastąpią całkowicie dotychczasowych metod leczenia, lecz staną się kluczowym elementem terapii skojarzonych. Na przykład nadchodzące szczepionki firmy Moderna są łączone z inhibitorami punktów kontrolnych (immunoterapią), które blokują mechanizmy maskujące komórki nowotworowe przed układem odpornościowym.

Dla pacjentów takich jak Molly Hones sukcesy tych badań to powód do głębokiego wzruszenia:

– Myślę o tych wszystkich modlitwach i nadziejach, które ludzie pokładali w walce z rakiem przez ostatnie dekady. Część z nich nie mogła zostać spełniona w tamtym czasie... Ale dziś, patrząc na rozwój szczepionek przeciwnowotworowych, mam poczucie, że te nadzieje w końcu zaczynają się urzeczywistniać – podsumowuje młoda kobieta.

Źródło: New York Post