Przełomowa szczepionka na raka Moderny. Zmniejsza ryzyko nawrotu i śmierci o połowę

Firmy Moderna i Merck poinformowały o nowych wynikach badań nad spersonalizowaną szczepionką przeciwnowotworową opartą na technologii mRNA. Preparat jest stosowany razem z pembrolizumabem – lekiem immunoterapeutycznym znanym pod nazwą handlową Keytruda. Do badania III fazy zakwalifikowano 1137 pacjentów z czerniakiem wysokiego ryzyka lub zaawansowanym w stadiach od IIB do IV. U wszystkich wcześniej chirurgicznie usunięto widoczne zmiany nowotworowe.

Uczestników losowo podzielono na dwie grupy. Jedna otrzymywała pembrolizumab wraz ze spersonalizowaną szczepionką mRNA, druga – wyłącznie pembrolizumab. Leczenie trwało około roku, a pacjenci mogli otrzymać do dziewięciu dawek szczepionki.

Wstępne wyniki wskazują, że zastosowanie terapii skojarzonej istotnie wydłużyło czas, w którym u chorych nie dochodziło do nawrotu czerniaka. Zmniejszyło się również ryzyko rozwoju przerzutów do odległych części organizmu.

Nowa metoda różni się od klasycznych szczepionek tym, że preparat jest projektowany indywidualnie. Naukowcy analizują mutacje obecne w komórkach guza konkretnego pacjenta, a następnie na tej podstawie przygotowują szczepionkę.

– Każdy guz charakteryzuje się unikalnym zestawem mutacji – nawet u pacjentów z tym samym rodzajem nowotworu – wyjaśniła cytowana przez CNBC dr Jane Healy, dyrektor ds. wczesnego rozwoju terapii onkologicznych w firmie Merck.

Zadaniem szczepionki jest "nauczenie" układu odpornościowego rozpoznawania charakterystycznych dla nowotworu antygenów, a następnie kierowania odpowiedzi immunologicznej przeciwko komórkom nowotworowym. Pembrolizumab działa natomiast poprzez odblokowanie mechanizmów odpornościowych, które nowotwór wykorzystuje do ochrony przed atakiem organizmu.

Nowe dane są kolejnym etapem badań nad tą metodą. W styczniu 2026 r. poinformowano o pięcioletniej obserwacji uczestników badania II fazy. Wykazała ona, że połączenie szczepionki mRNA z pembrolizumabem zmniejszyło ryzyko nawrotu czerniaka lub śmierci z jego powodu o 49 proc. w porównaniu z zastosowaniem samej immunoterapii.

W badaniu III fazy nie stwierdzono dotychczas nowych, nieoczekiwanych działań niepożądanych związanych z terapią skojarzoną. Zgłaszane reakcje miały być podobne do tych obserwowanych przy stosowaniu innych szczepionek.

Badacze nadal będą śledzić stan pacjentów. Jednym z najważniejszych parametrów wymagających dalszej oceny pozostaje całkowity czas przeżycia, dlatego obecne wyniki nie są jeszcze ostateczną odpowiedzią na pytanie o pełną skuteczność terapii.

Czerniak stanowi niewielką część wszystkich przypadków nowotworów skóry, ale odpowiada za znaczną część związanych z nimi zgonów. Szczególne znaczenie ma ryzyko nawrotu choroby po operacyjnym usunięciu guza. Wiele nawrotów pojawia się w ciągu dwóch–trzech lat od zakończenia pierwotnego leczenia. Dlatego jednym z głównych celów terapii u pacjentów z grupy wysokiego ryzyka jest zniszczenie komórek nowotworowych, które mogły pozostać w organizmie mimo usunięcia widocznej zmiany.

Producenci zapowiadają prezentację szczegółowych wyników badania podczas międzynarodowej konferencji medycznej. Na razie nie podano, kiedy może zostać złożony wniosek o dopuszczenie spersonalizowanej szczepionki do obrotu w Stanach Zjednoczonych.

Technologia jest sprawdzana także w innych nowotworach. Trwają badania dotyczące jej zastosowania m.in. w niedrobnokomórkowym raku płuca, raku pęcherza moczowego oraz raku nerkowokomórkowym.

Ogłoszenie wyników badania wywołało mocną reakcję inwestorów. Jak podał Reuters, akcje Moderny notowane na nowojorskiej giełdzie Nasdaq wzrosły po publikacji danych o około 160 proc., osiągając najwyższy od lat poziom. Z kolei notowania Mercka poszły w górę o około 11 proc.

Dla Moderny był to szczególnie ważny sygnał. Firma po sukcesie szczepionki przeciw COVID-19 zmagała się z trudnościami we wprowadzaniu na rynek kolejnych produktów, a technologia mRNA pozostawała pod dużą presją polityczną i biznesową w USA. Optymistyczne wyniki badania onkologicznego ponownie zwróciły uwagę inwestorów na potencjał tej platformy.

Źródło: Polska Agencja Prasowa