Czy ostropest plamisty naprawdę "oczyszcza" wątrobę?

Ostropest plamisty to roślina należąca do rodziny astrowatych, która jest znana głównie z nasion wykorzystywanych w suplementach oraz preparatach ziołowych. Kojarzony z wątrobą i nie jest to zjawiskiem nowym, ponieważ ostropest od dawna jest stosowany w tradycyjnym zielarstwie europejskim.

Przez dekady był stosowany przy dolegliwościach trawiennych oraz problemach po cięższych posiłkach, a z czasem zaczęto przypisywać mu szczególne wsparcie w pracy wątroby. Współczesna popularność tej rośliny wynika głównie z uproszczonych przekazów, w których ostropest jest przedstawiany jako naturalny sposób "oczyszczania" organizmu. Nie pokazuje to jednak w pełni, jak działa ta roślina, ani jakie zadania wykonuje wątroba.

Sylimaryna to zespół związków roślinnych obecnych głównie w nasionach ostropestu plamistego, do których należą m.in. sylibina, sylidiamina oraz sylikrystyna. W preparatach standaryzowanych jej zawartość zwykle wynosi około 60-80 proc. ekstraktu, więc odróżnia się od mielonych nasion używanych w kuchni.

Zainteresowanie sylimaryną wynika z obserwacji jej właściwości antyoksydacyjnych, czyli zdolności do neutralizowania wolnych rodników powstających w komórkach. Trzeba jednak pamiętać, że biodostępność sylimaryny jest ograniczona i zależy od formy preparatu, dawki oraz obecności tłuszczu w posiłku, dlatego działanie obserwowane w badaniach nie zawsze przekłada się na codzienne stosowanie.

Wątroba nie działa jak filtr, który co jakiś czas trzeba "przepłukać", ponieważ jest to złożone centrum metaboliczne pracujące bez przerwy. To w niej zachodzi rozkład alkoholu, leków oraz wielu produktów przemiany materii, a także neutralizowanie substancji potencjalnie szkodliwych. Proces ten opiera się na enzymach oraz naturalnych szlakach biochemicznych, które przekształcają związki toksyczne w formy łatwiejsze do usunięcia z organizmu.

Z tego powodu pojęcie "oczyszczania wątroby" jest terminem potocznym, więc nie opisuje prawdziwego mechanizmu fizjologicznego. Wątroba nie magazynuje toksyn w sposób wymagający zewnętrznego oczyszczenia, z tego względu że radzi sobie z nimi na bieżąco. Gdy jest przeciążona, np. przez nadmiar alkoholu lub długotrwałą dietę wysokokaloryczną, skuteczność tych procesów może się obniżać, ale nadal nie oznacza to potrzeby detoksu w suplementacyjnej formie.

Badania nad ostropestem plamistym skupione są głównie na sylimarynie i jej potencjalnym wpływie na komórki wątroby. W części prac obserwowano obniżenie aktywności enzymów wątrobowych u osób z ich podwyższonym poziomem, więc jest to rozumiane jak możliwy sygnał mniejszego uszkodzenia komórek. Opisywano także działanie antyoksydacyjne, czyli ograniczanie stresu oksydacyjnego towarzyszącego przeciążeniu wątroby alkoholem lub niektórymi lekami.

Trzeba jednak podkreślić, że wyniki badań nie są jednoznaczne, a wiele z nich obejmuje niewielkie grupy lub dotyczy konkretnych schorzeń. Często stosowane dawki sylimaryny mieszczą się w przedziale kilkuset miligramów dziennie, ale efekty obserwowane w badaniach nie zawsze są powtarzalne w codziennym stosowaniu. Ostropest nie jest traktowany jak środek "oczyszczający", lecz raczej jak potencjalne wsparcie procesów zachodzących w wątrobie, przy czym siła tych dowodów jest dość umiarkowana.

Codzienne obciążenia wątroby najczęściej wynikają z:

• diety wysokokalorycznej,
• regularnego spożycia alkoholu,
• przyjmowania leków,
• wątpliwej jakości spożywanych produktów.

W takich warunkach wątroba intensywniej przetwarza tłuszcze, alkohol i produkty przemiany materii, więc bywa to widoczne w podwyższonych enzymach wątrobowych. Ostropest plamisty jest w tych sytuacjach wybierany ze względu na obecność sylimaryny, której działanie ochronne na komórki wątroby było obserwowane głównie w warunkach laboratoryjnych i w części badań klinicznych.

Trzeba jednak jasno zaznaczyć, że suplement nie neutralizuje skutków systematycznego spożywania alkoholu ani nie rekompensuje diety bogatej w cukry i tłuszcze nasycone. Ostropest może być rozważany wyłącznie jak dodatek, a nie rozwiązanie problemu przeciążenia narządu, którego nie chce się wesprzeć poprzez lepsze nawyki żywieniowe.

O realnym znaczeniu decyduje przede wszystkim forma ostropestu oraz metoda przygotowania preparatu. Najczęściej stosuje się ekstrakty standaryzowane na zawartość sylimaryny, ponieważ same zmielone nasiona zawierają jej znacznie mniej i w zmiennych ilościach. Najczęściej pojawiają się zalecane dawki rzędu 200-400 mg sylimaryny dziennie, podzielone na kilka porcji, choć zakres ten jest różny w zależności od celu i populacji.

Istotna jest także biodostępność, ponieważ sylimaryna słabo rozpuszcza się w wodzie i lepiej wchłania się w towarzystwie tłuszczu. Z tego powodu forma kapsułek olejowych lub preparatów z dodatkiem fosfolipidów jest uznawana za korzystniejszą niż suche proszki. Warto też pamiętać, że suplementy nie podlegają takim samym standardom jak leki, dlatego zawartość składnika aktywnego może się różnić między produktami, nawet jeśli deklaracje na etykiecie wyglądają podobnie.

Ostropest plamisty nie "oczyszcza" wątroby w dosłownym sensie, ponieważ ten narząd wykonuje swoje zadania samodzielnie i na bieżąco. Zawarta w tym ziole sylimaryna bywa łączona z ochroną komórek wątroby oraz mniejszym stresem oksydacyjnym, choć siła tych dowodów jest umiarkowana. Ostropest może mieć miejsce w postaci uzupełnienia zdrowych nawyków, ale nie zastąpi ograniczenia alkoholu, rozsądnej diety ani regeneracji organizmu. Warto więc traktować go bez uproszczeń i bez oczekiwań, które wykraczają poza to, co rzeczywiście potwierdza nauka.

Źródła: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4665566/ https://www.cureus.com/articles/195494-impact-of-silymarin-supplements-on-liver-enzyme-levels-a-systematic-review#!/ * https://link.springer.com/article/10.1007/s12325-020-01251-y

Źródła

1. NaukaJedzenia.pl