Drętwienie kończyn, ból nóg. To objawy nadmiaru popularnej witaminy

Witamina B6, nazywana również pirydoksyną, została odkryta w 1938 roku przez węgierskiego biochemika i laureata Nagrody Nobla Alberta Szent-Györgyiego. W tym samym roku udało się ją wyizolować, a jej dokładną strukturę chemiczną opisał rok później niemiecki chemik Richard Kuhn. W rzeczywistości witamina B6 nie jest jedną substancją, lecz grupą trzech spokrewnionych związków o podobnym działaniu: pirydoksyny, pirydoksaminy i pirydoksalu.

Jest to jedna z najważniejszych witamin z grupy B, ponieważ uczestniczy w bardzo wielu procesach zachodzących w organizmie. Szacuje się, że bierze udział w ponad stu reakcjach enzymatycznych. Pełni rolę koenzymu, czyli substancji wspomagającej działanie enzymów odpowiedzialnych za liczne przemiany metaboliczne.

Witamina B6 odgrywa istotną rolę m.in. w:

• pracy układu nerwowego i mięśni,
• produkcji hemoglobiny,
• wytwarzaniu przeciwciał wspierających odporność,
• syntezie neuroprzekaźników w mózgu,
• transporcie aminokwasów do komórek.

Dzięki temu wpływa zarówno na funkcjonowanie organizmu na poziomie fizycznym, jak i na procesy związane z samopoczuciem psychicznym.

Z tego powodu pirydoksyna bywa wykorzystywana również jako wsparcie w terapii niektórych schorzeń, m.in. zaburzeń nastroju, objawów napięcia przedmiesiączkowego czy problemów neurologicznych. Jednocześnie specjaliści podkreślają, że choć witamina B6 jest niezbędna dla zdrowia, jej nadmiar, zwłaszcza w postaci suplementów, może prowadzić do działań niepożądanych.

Zatrucie witaminą B6 należy do rzadkości, jednak w ostatnich latach liczba zgłoszonych przypadków wyraźnie wzrosła. Z raportów America's Poison Centers wynika, że w ciągu ostatniej dekady odnotowano około 40-procentowy wzrost takich zgłoszeń. Nadmierne dawki tej witaminy mogą prowadzić do uszkodzeń nerwów oraz objawów neurologicznych, takich jak drętwienie czy mrowienie kończyn.

Witamina B6 w naturalnej postaci występuje w wielu produktach spożywczych, m.in. w orzechach, ciecierzycy, rybach czy wzbogacanych płatkach śniadaniowych. Coraz częściej jest też składnikiem suplementów diety oraz napojów energetycznych, w których bywa obecna w znacznie wyższych dawkach. W Australii zdecydowano nawet o wycofaniu części suplementów zawierających wysokie ilości witaminy B6 po zgłoszeniach dotyczących jej potencjalnej toksyczności.

Większość dorosłych potrzebuje od 1,3 do 1,7 mg witaminy B6 dziennie, aby wspierać metabolizm oraz prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego. Nieco wyższe ilości zwykle nie stanowią zagrożenia, a osiągnięcie toksycznego poziomu wyłącznie poprzez dietę jest bardzo mało prawdopodobne.

Jak wyjaśnia Kelly Krisna Johnson-Arbor, lekarka i toksykolożka z MedStar Georgetown University Hospital, problemy pojawiają się zazwyczaj dopiero wtedy, gdy przez dłuższy czas przyjmowane są bardzo wysokie dawki tej witaminy.

- Toksyczność witaminy B6 jest rzadka, chyba że ktoś regularnie przyjmuje około 20-krotność zalecanej dziennej dawki - podkreśla Johnson-Arbor.

Problem polega jednak na tym, że niektóre suplementy diety i napoje energetyczne mogą zawierać znacznie większe ilości witaminy B6, niż wynosi dzienne zapotrzebowanie organizmu. W części suplementów dawka sięga nawet 100 mg, natomiast jedna porcja napoju energetycznego może dostarczać około 40 mg tej witaminy.

Zbyt wysoka podaż witaminy B6 przez dłuższy czas może jednak przynieść odwrotny efekt do zamierzonego i negatywnie wpływać na układ nerwowy. Przyjmowanie bardzo dużych dawek tej witaminy bywa związane z pojawieniem się objawów neurologicznych. Najczęściej są to drętwienie, mrowienie przypominające uczucie "wbijania szpilek" lub ból w nogach, które w niektórych przypadkach mogą utrudniać chodzenie.

- W zasadzie działa toksycznie na komórki nerwowe - wyjaśnia Kelly Krisna Johnson-Arbor.

Ekspertka zaznacza jednak, że takie objawy mogą mieć wiele różnych przyczyn. W literaturze medycznej opisano ponad sto możliwych powodów drętwienia i mrowienia kończyn, dlatego nadmiar witaminy B6 nie zawsze jest pierwszym podejrzeniem lekarzy. Jeśli jednak ktoś regularnie przyjmuje suplementy zawierające tę witaminę, warto poinformować o tym swojego lekarza.

Podstawowym sposobem postępowania w przypadku toksyczności jest odstawienie preparatów zawierających wysokie dawki B6. Poprawa nie zawsze pojawia się jednak od razu. 

- Istnieje wiele doniesień o osobach, których objawy poprawiły się po odstawieniu wysokich dawek B6, ale występuje też zjawisko nazywane coasting. Oznacza to, że po zaprzestaniu przyjmowania witaminy objawy mogą jeszcze przez kilka tygodni się nasilać, zanim zaczną stopniowo ustępować - wyjaśnia Johnson-Arbor.

Specjaliści podkreślają, że w większości przypadków zapotrzebowanie na witaminę B6 można bez problemu pokryć dzięki zbilansowanej diecie. Jeśli jednak ktoś przyjmuje multiwitaminy lub dodatkowy suplement zawierający tę witaminę, warto sprawdzić na etykiecie, ile jej faktycznie zawiera preparat i kontrolować łączną dzienną dawkę.

Jak zaznacza Jamie Alan, profesor farmakologii i toksykologii na Michigan State University, umiarkowane ilości witaminy B6 zazwyczaj nie powodują problemów zdrowotnych.

- Jeśli przyjmujesz rozsądne ilości B6, najprawdopodobniej nie pojawią się żadne problemy poza ewentualnym lekkim dyskomfortem żołądkowo-jelitowym - mówi Alan.

Ekspertka dodaje jednak, że w przypadku pojawienia się objawów neurologicznych należy jak najszybciej skonsultować się z lekarzem. Najlepiej, by suplementy traktować przede wszystkim jako uzupełnienie diety, a nie jej podstawę i zawsze zwracać uwagę na ich skład oraz dawki przyjmowanych witamin.

Źródła:

• National Institutes of Health, https://ods.od.nih.gov/factsheets/VitaminB6-Consumer/
• MedlinePlus, https://medlineplus.gov/ency/article/002402.htm
• Very Well Health, https://www.verywellhealth.com/vitamin-b6-toxicity-11918398
• "Abecadło witamin i pierwiastków" Stanisław K. Więckowski, wydawnictwo Tower Press, 2004 rok