GIS sprawdza, kto nie zaszczepił dziecka. Są wstępne wyniki kontroli

Główny Inspektorat Sanitarny przekazał, że od kwietnia do końca lipca 2025 r. pracownicy 318 stacji powiatowych i 16 stacji wojewódzkich – przy wsparciu punktów szczepień – przejrzeli łącznie ponad 7,3 mln kart szczepień. Jak podkreślono, wyniki są na razie niepełne, ponieważ nie uwzględniają ok. 500 tys. kart, które nadal są weryfikowane. To oznacza, że ostateczne wskaźniki wyszczepialności mogą być jeszcze wyższe.

Zobacz także: Więcej szczepień w aptekach od 1 lutego 2026. MZ rozszerza listę

Główny Inspektor Sanitarny Paweł Grzesiowski poinformował Polską Agencję Prasową, że już pierwsza część kontroli pozwala stwierdzić, iż szczepienia w pierwszych pięciu latach życia dziecka utrzymują się na bardzo wysokim poziomie.

– Właściwie wszystkie obowiązkowe szczepienia są realizowane na poziomie 89-95 proc. To średnia krajowa – wskazał. – Okazuje się, że mniej więcej z każdego rocznika około 5-10 proc. dzieci w Polsce nie jest szczepionych, z czego część dzieci z przyczyn medycznych. Wstępnie szacujemy, że około 4-5 proc. nie jest szczepionych w wyniku braku zgody rodziców – podkreślił.

GIS zwraca uwagę, że w kolejnych rocznikach odsetek niezaszczepionych dzieci jest podobny, co – zdaniem inspektoratu – przeczy tezie o gwałtownym narastaniu odmów rok do roku.

– Propaganda antyszczepionkowców, że rok do roku rośnie liczba osób odmawiających szczepień, że Polacy są przeciwni szczepieniom – to absolutna nieprawda. Mamy to bardzo mocno potwierdzone – powiedział.

Grzesiowski przedstawił także szacunki dotyczące skali uchylania się od szczepień w ujęciu rocznym i skumulowanym.

– Po zbadaniu kart szczepień możemy powiedzieć, że każdego roku w danym roczniku jest podobny procent niezaszczepionych dzieci. Jeśli przyjąć, że mamy 5 proc. niezaszczepionych dzieci z powodu uchylania się rodziców, to przy liczbie urodzeń rocznie ok. 250-300 tys. oznacza około 10-15 tysięcy niezaszczepionych dzieci rocznie. Skumulowane dane z 18 roczników to może być w sumie około 200 tys. dzieci niezaszczepionych w wieku 0-18 lat – powiedział PAP.

Jednocześnie GIS zaznacza, że "niezaszczepione" nie zawsze oznacza "bez żadnych szczepień".

– Jako dziecko niezaszczepione kwalifikowaliśmy takie, które nie dostało co najmniej dwóch szczepień przez co najmniej rok od upływu terminu, w którym to szczepienie powinno otrzymać. Jeśli sześciolatek nie dostał szczepienia przypominającego, to nie kwalifikowaliśmy go jako przypadku, w którym rodzice uchylają się od wykonania szczepienia u dziecka. Takie przypadki oznaczaliśmy jako "do wyjaśnienia – podkreślił.

GIS odniósł się też do sposobu prezentowania danych przez Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – PIB. Według inspektoratu problemem miała być niepełność i forma prezentacji.

– Wykresy pokazywały dane skumulowane, czyli sumowano liczby niezaszczepionych dzieci w danym roku z danymi z poprzednich lat bez ich weryfikacji. Dlatego wykresy sugestywnie rosły, ale nie odzwierciedlały rzeczywistego trendu – powiedział GIS.

Według GIS, analizując zaszczepienie 18 roczników, można mówić o utrzymaniu odporności populacyjnej w odniesieniu do 12 chorób objętych obowiązkowymi szczepieniami. Zastrzeżono jednak, że są regiony z wynikami poniżej 90 proc., a część danych wciąż jest sprawdzana.

– Mając na uwadze posiadane informacje, możemy przyjąć, że w większości chorób, przeciw którym szczepimy, mamy utrzymaną odporność populacyjną. Najtrudniejsza jest sytuacja w zakresie szczepień przeciw różyczce, odrze i śwince w województwach wschodnich, od Podlasia przez Lubelszczyznę do Podkarpacia. Tam wyszczepialność jest o kilka procent niższa niż w większości kraju – powiedział.

Kontrola kart szczepień ujawniła także słabszą wyszczepialność u sześciolatków – na poziomie "osiemdziesięciu kilku procent".

– Dzieci w tym wieku powinny otrzymać dwa szczepienia przypominające, przeciw błonicy, tężcowi, krztuścowi, polio, różyczce, odrze i śwince. To ważne wnioski przede wszystkim dla pracowników realizujących zadania w zakresie medycyny szkolnej – powiedział.

Co ciekawe, lepiej wypadają 14-latkowie.

– To oznacza, że dzieci, które kończą podstawówkę, są wychwytywane przez system i otrzymują szczepienia przypominające. W przypadku sześciolatków, musimy uruchomić działania systemowe, aby przed rozpoczęciem nauki w szkole, podczas bilansu 6-latka realizowano szczepienia przypominające – podkreślił Grzesiowski.

Z danych przekazanych PAP wynika, że średnie poziomy zaszczepienia w skali kraju to m.in.:

• gruźlica – 95 proc. (pierwszy rok życia),
• WZW B – 93 proc. (piąty rok życia),
• błonica, tężec, krztusiec – 89 proc. (piąty rok życia) i 92 proc. (18. rok życia),
• polio – 90 proc. (piąty rok życia) i 92 proc. (18. rok życia),
• Hib – 89 proc. (piąty rok życia) i 93 proc. (18. rok życia),
• pneumokoki – 89 proc. (piąty rok życia),
• rotawirusy – 88 proc. (drugi rok życia),
• odra, świnka, różyczka – 93 proc. (piąty rok życia) i 90 proc. (18. rok życia).

Na szersze tło zwracają uwagę wyniki kontroli NIK opublikowane w 2024 r. Izba wykazała problemy z realizacją obowiązku szczepień ochronnych dzieci i młodzieży – m.in. braki w precyzyjnych danych dotyczących liczby osób, które powinny być zaszczepione, liczby wykonanych szczepień i skali odmów. NIK w latach 2021–2023 kontrolowała m.in. GIS, 10 powiatowych stacji sanitarno-epidemiologicznych oraz 20 placówek POZ w województwach: łódzkim, opolskim, podkarpackim, pomorskim i warmińsko-mazurskim.

Źródło: Polska Agencja Prasowa