Pojedynczy orzech brazylijski pokrywa dzienne zapotrzebowanie na selen, a suplement z algami potrafi wielokrotnie przekroczyć normę jodu. Wiele witamin i minerałów ma wąski margines bezpieczeństwa, a ich nadmiar bywa bardzo groźny. Sprawdź, które mikroskładniki łatwo przedawkować.
Jeden orzech brazylijski pokrywa dzienne zapotrzebowanie na selen
Witamina A – kumulacja w wątrobie i ryzyko teratogenne
Witamina A w postaci retinolu należy do witamin rozpuszczalnych w tłuszczach i jest magazynowana w wątrobie - w tak zwanych komórkach gwiaździstych (Ito). Ponieważ organizm nie potrafi jej łatwo wydalić, przewlekłe przyjmowanie wysokich dawek prowadzi do stopniowego przeciążenia narządu, powodując jego włóknienie, a w skrajnych przypadkach marskość.
Jednorazowe bardzo duże dawki retinolu wiążą się z kolei z ostrym wzrostem ciśnienia śródczaszkowego, objawiającym się silnymi bólami głowy i nudnościami. Warto pamiętać, że u kobiet w ciąży nadmiar retinolu działa teratogennie - wywołuje ciężkie wady rozwojowe płodu. Ustalona górna bezpieczna granica spożycia (UL) dla dorosłych wynosi 3000 µg retinolu dziennie.
DLA CIEBIE
Prof. Bożena Muszyńska: Grzyby to żywność pierwszej kategorii
Zagrożenie dotyczy głównie suplementów diety oraz spożywania dużych ilości podrobów (zwłaszcza wątróbki). Z kolei beta-karoten (prowitamina A obecna np. w marchewce) jest bezpieczny - organizm przekształca go w retinol tylko w miarę potrzeb, a jego nadmiar może co najwyżej nadać skórze żółtopomarańczowy odcień.
Witamina D – hiperkalcemia i wapnienie naczyń
Witamina D zwiększa wchłanianie wapnia w jelitach oraz reguluje jego uwalnianie z kości. Przyjęcie drastycznie zbyt dużych dawek prowadzi do hiperkalcemii - niebezpiecznego wzrostu stężenia wapnia we krwi. Stan ten objawia się osłabieniem, wzmożonym pragnieniem, częstomoczem, nudnościami i zaparciami.
Przewlekle utrzymująca się hiperkalcemia skutkuje odkładaniem się złogów wapniowych w nerkach (kamica nerkowa) oraz w ścianach naczyń krwionośnych, przyspieszając ich stwardnienie. Przedawkowanie jest niemal wyłącznie skutkiem przyjmowania suplementów o bardzo wysokich stężeniach (dziesiątki tysięcy jednostek dziennie) bez kontroli lekarza - nie da się jej przedawkować słońcem ani dietą. Górny bezpieczny pułap dla dorosłych wynosi 4000 IU na dobę.
Żelazo – brak naturalnego mechanizmu wydalania
Organizm nie posiada aktywnego fizjologicznego mechanizmu wydalania nadmiaru żelaza - regulacja opiera się wyłącznie na kontroli jego wchłaniania w jelitach. Z tego powodu przyjęty nadmiar kumuluje się w tkankach przez lata.
Niezwiązane żelazo nasila powstawanie reaktywnych form tlenu, wywołując stres oksydacyjny. Uszkadza to narządy wewnętrzne: wątrobę, trzustkę i serce, sprzyjając ich włóknieniu, rozwojowi cukrzycy oraz niewydolności krążenia. Przykładem uwarunkowanym genetycznie jest hemochromatoza. Suplementacja żelaza bez uprzedniego potwierdzenia niedoboru badaniami krwi (morfologia, ferrytyna) stanowi poważne zagrożenie - szczególnie u mężczyzn i kobiet po menopauzie, którzy nie tracą krwi w przebiegu miesiączki.
Selen – wąska granica między dawką optymalną a toksyczną
Zapotrzebowanie na selen wynosi 55-70 µg dziennie dla osoby dorosłej, a górny bezpieczny limit spożycia według norm EFSA określono na 255 µg/dobę. Granica między dawką niezbędną a toksyczną jest tu wyjątkowo cienka.
Przewlekły nadmiar selenu prowadzi do selenozy. Objawia się ona wypadaniem włosów, łamliwością paznokci, zmianami skórnymi oraz zaburzeniami ze strony przewodu pokarmowego. Charakterystycznym sygnałem jest czosnkowy zapach z ust, wynikający z wydalania przez płuca lotnych związków selenu. Głównym żywieniowym źródłem nadmiaru bywają orzechy brazylijskie - już pojedyncza sztuka dostarcza około 90 µg tego pierwiastka, dlatego ich spożycie warto ograniczyć do 1-2 sztuk dziennie.
Cynk a wtórny niedobór miedzi
Cynk i miedź konkurują o te same transportery w jelicie cienkim. Wysokie dawki cynku pobudzają w komórkach jelitowych produkcję białka - metalotioneiny, które silnie wiąże miedź i uniemożliwia jej przedostanie się do krwiobiegu. Miedź zostaje następnie usunięta z organizmu wraz ze złuszczonym nabłonkiem.
W efekcie długotrwała suplementacja cynkiem w wysokich dawkach prowadzi do ciężkiego, wtórnego niedoboru miedzi. Skutkuje to powstaniem anemii opornej na leczenie żelazem oraz zaburzeniami neurologicznymi (ataksją, drętwieniem kończyn). Zalecane dzienne spożycie cynku wynosi 8-11 mg.
Witamina B6 – ryzyko neuropatii czuciowej
Wbrew opinii, że witaminy rozpuszczalne w wodzie są w pełni bezpieczne i usuwane z moczem, przewlekle nadmierne dawki witaminy B6 (pirydoksyny) wywołują neurotoksyczność.
Długotrwałe przyjmowanie dawek przekraczających górną granicę bezpieczeństwa (według EFSA wynosi ona 12,5 mg/dobę przy zapotrzebowaniu ok. 1,6-1,7 mg) uszkadza obwodowe włókna czuciowe. Rozwija się wówczas neuropatia czuciowa, charakteryzująca się mrowieniem, drętwieniem, brakiem czucia w dłoniach i stopach oraz zaburzeniami równowagi. Zmiany te ustępują bardzo wolno po odstawieniu preparatu.
Jod – efekt Wolffa-Chaikoffa i zaburzenia tarczycy
Jod jest budulcem hormonów tarczycy, ale jego nadmiar rozregulowuje ten gruczoł. Zbyt duża podaż może wywołać tzw. efekt Wolffa-Chaikoffa - odruchowe, przejściowe zahamowanie syntezy hormonów tarczycy, co u osób wrażliwych prowadzi do polekowej niedoczynności tarczycy.
U innych osób nadmiar wyzwala z kolei nadczynność z kołataniem serca i utratą masy ciała. Dzienne zapotrzebowanie dorosłego to ok. 150 µg, a górna granica wynosi 600 µg/dobę według norm europejskich. Najbardziej wrażliwe są osoby z chorobami tarczycy, kobiety w ciąży i noworodki. Największe ryzyko przedawkowania niosą suplementy z algami morskimi (np. kelp) - jedna kapsułka z reguły jest wielokrotnością dziennej normy. Zwykła jodowana sól kuchenna takiego zagrożenia nie stwarza.
Przedawkowanie witamin i minerałów jest zwykle konsekwencją niekontrolowanej suplementacji, a nie zbilansowanej diety. Większość mikroskładników posiada precyzyjnie określone górne granice tolerowanego spożycia. Suplementy diety powinny służyć wyłącznie do wyrównywania potwierdzonych laboratoryjnie niedoborów, a nie być stosowane w wysokich dawkach bez wyraźnych zaleceń
Treści w naszych serwisach służą celom informacyjno-edukacyjnym i nie zastępują konsultacji lekarskiej. Przed podjęciem decyzji zdrowotnych skonsultuj się ze specjalistą.
naukajedzenia.pl
