Kluczowy pierwiastek dla tarczycy. Nadmiar szkodzi tak jak brak
Kluczowy pierwiastek dla tarczycy. Nadmiar szkodzi tak jak brak
Jod rzadko budzi zainteresowanie, choć bez niego tarczyca nie wyprodukuje hormonów, a mózg nie rozwinie się prawidłowo. Ten kluczowy pierwiastek pozostaje w cieniu magnezu czy żelaza, mimo że organizm potrzebuje go każdego dnia. Kluczem do zdrowia jest precyzyjna dawka, ponieważ zarówno niedobór, jak i nadmiar jodu wywołują poważne zaburzenia endokrynologiczne.
Bez jodu organizm nie poradzi sobie z podstawowymi procesami.
Jod należy do mikroelementów, składników potrzebnych organizmowi w bardzo małych ilościach. Ciało nie umie go samodzielnie wytworzyć, dlatego trzeba dostarczać go z jedzeniem oraz wodą. Dorosły człowiek potrzebuje około 150 mikrogramów dziennie. Dla większego zobrazowania, przez całe życie wystarczy go zaledwie około jednej łyżeczki.
W całym ciele znajduje się tylko 15 do 20 miligramów jodu, a około 70 do 80 procent tej ilości magazynuje tarczyca. Reszta rozkłada się we krwi, mięśniach oraz innych tkankach. Po zjedzeniu jod wchłania się w jelicie cienkim i przedostaje się do krwi, a jego nadmiar organizm usuwa z moczem. Z tego powodu ilość jodu w organizmie najczęściej ocenia się na podstawie jego stężenia w moczu. Ta metoda ma szczególne znaczenie w badaniach populacyjnych.
WIDEO
Produkty, które zawierają najwięcej jodu
Paliwo dla tarczycy
Tarczyca wyłapuje jod z krwi i łączy go z białkiem, aby zbudować dwa hormony. Pierwszy to tyroksyna (T4), a drugi to trijodotyronina (T3). Liczby w nazwach pochodzą od liczby atomów jodu znajdujących się w danej cząsteczce. Bez jodu ta produkcja się zatrzymuje. T4 powstaje w większej ilości, ale jest stworzone trochę na zapas. Dopiero w tkankach organizm odczepia jeden atom jodu i zamienia go w aktywne T3, które napędza komórki.
Te hormony decydują o tym, jak szybko komórki spalają energię, dlatego wpływają na tętno, temperaturę ciała oraz pracę jelit. Warto wiedzieć, że tarczyca gromadzi zapas jodu wystarczający na kilka tygodni, dlatego krótka przerwa w dostawach nie daje od razu o sobie znać.
Nie tylko tarczyca
Jod jest wręcz konieczny w trakcie ciąży, ponieważ od niego zależy rozwój mózgu oraz układu nerwowego dziecka. W pierwszych tygodniach płód nie ma jeszcze własnej tarczycy, dlatego korzysta jedynie z jodu matki. Niedobór w tym czasie zaburza rozwój poznawczy dziecka i objawia się niższymi wynikami IQ. W skrajnych przypadkach prowadzi nawet do kretynizmu, czyli ciężkiego upośledzenia umysłowego oraz zahamowania wzrostu. Z tego powodu kobiety w ciąży potrzebują więcej jodu, około 250 mikrogramów dziennie.
Niedobór jodu jest jedną z głównych przyczyn zaburzeń rozwoju mózgu u dzieci, których można uniknąć. Jod gromadzi się również w piersiach, bo w czasie karmienia matka przekazuje go dziecku razem z mlekiem. Mniejsze ilości wychwytują też ślinianki, czyli narządy znajdujące się w okolicy jamy ustnej oraz błona śluzowa żołądka.
Czym objawia się niedobór?
Pierwszą widoczną oznaką niedoboru jest tzw. wole, inaczej powiększenie tarczycy. Gdy zaczyna brakować jodu, gruczoł rozrasta się i stara się go przechwycić jak najwięcej z krwi, więc na szyi pojawia się charakterystyczne zgrubienie. Przewlekły brak jodu spowalnia cały organizm. Pojawia się wówczas:
Pierwsze objawy łatwo pomylić ze stresem albo zwykłym przemęczeniem, dlatego niedobór jodu przez długi czas nie przychodzi do głowy. Skala problemu jest dość duża, choć dokładne szacunki zależą od źródła i roku. W wielu krajach niedostateczna podaż jodu wciąż jest problemem zdrowia publicznego. Dawniej powiększenie tarczycy było częste na terenach górskich, oddalonych od morza, gdzie jodu w glebie oraz wodzie było bardzo niewiele.
Jod z żywności
Najwięcej jodu pochodzi z morza, więc to ryby morskie oraz owoce morza są jego najlepszym naturalnym źródłem.
Dorsz należy do liderów i porcja 100 gramów oferuje go ponad 100 mikrogramów, a to znacząca część dziennej normy.
Jod znajdziemy też w nabiale, ponieważ szklanka mleka ma mniej więcej 50 do 100 mikrogramów, choć ilość waha się zależnie od pory roku oraz paszy krów.
Jedno jajko zawiera go około 25 mikrogramów (głównie w żółtku).
Rekordzistami są wodorosty, takie jak kombu lub nori, ale ich zawartość jest skrajnie różna i wielokrotnie przekracza zapotrzebowanie, dlatego trzeba z nimi uważać. Warto wiedzieć, że ryby słodkowodne oraz większość warzyw ma go niewiele.
Polski sposób na niedobór
Polska przez długie lata zmagała się z powszechnym niedoborem jodu, a najbardziej na południu kraju. Rozwiązaniem stało się jodowanie soli kuchennej, które wprowadzono obowiązkowo w 1997 r. Do każdego kilograma soli dodaje się około 30 miligramów jodku potasu, więc kilka gramów dziennie pokrywa solidną część zapotrzebowania. Program okazał się skuteczny i w sporym stopniu zlikwidował dawne problemy z tarczycą.
Przy korzystaniu z soli himalajskiej lub morskiej, która nie jest dodatkowo wzbogacana jodem, niedobór może powrócić. Podobnie w sytuacji ograniczania soli - tracimy jedno z najlepiej dostępnych źródeł tego pierwiastka. W takich przypadkach trzeba zacząć spożywać większą ilość ryb, nabiału i innych produktów z jodem.
Nadmiar też szkodzi
Nadmiar jodu szkodzi podobnie jak niedobór. Bezpieczna górna granica dla dorosłego człowieka to według europejskich zaleceń około 600 mikrogramów dziennie, a stałe przekraczanie tej ilości rozregulowuje tarczycę. Duża dawka jodu chwilowo blokuje tarczycę i ogranicza produkcję hormonów. U zdrowej osoby tarczyca szybko wraca do normalnej pracy. W przypadku Hashimoto powrót do pracy trwa dłużej, z tego powodu hormonów zaczyna brakować i może rozwinąć się niedoczynność.
U innych, głównie starszych osób z guzkami tarczycy, nadmiar wyzwala odwrotny problem, czyli nadczynność. Winowajcą są przeważnie suplementy z dużą dawką, tabletki z wodorostów oraz kuracje na własną rękę. Ostre zatrucie jest rzadkie i wymaga dawek liczonych w gramach. Przed sięgnięciem po jod w kapsułkach najlepiej porozmawiać o tym z lekarzem.
Jak widać, bez jodu organizm nie poradzi sobie z podstawowymi procesami. Najważniejszy jest złoty środek, czyli ani za mało, ani za dużo. Zróżnicowana dieta z rybami, nabiałem oraz solą jodowaną przeważnie pokrywa zapotrzebowanie, a przy podejrzeniu problemów z tarczycą lepiej zaufać lekarzowi niż działać na własną rękę.
Treści w naszych serwisach służą celom informacyjno-edukacyjnym i nie zastępują konsultacji lekarskiej. Przed podjęciem decyzji zdrowotnych skonsultuj się ze specjalistą.
naukajedzenia.pl
