Jeżówka - skład, zastosowanie dawniej, zastosowanie dziś, działanie i dawkowanie, wpływ na odporność, wskazania

Surowcem leczniczym jest ziele jeżówki purpurowej (Echinacea purpurea) oraz jeżówki wąskolistnej (Echinacea angustifolia). Związki chemiczne odpowiadające za działanie lecznicze rośliny to m.in.:

• kwas kawoilowinowy (pochodna kwasu kawowego) – działanie aktywujące układ odpornościowy, przeciwzapalne, przeciwmiażdżycowe, tzw. fungistatyczne (hamujące rozwój grzybów) i bakteriostatyczne,
• luteolina, apigenina – flawonoidy, pochodne kwercetyny i kemferolu posiadające działanie przeciwzapalne, uszczelniające naczynia krwionośne,
• ksyloglukan – polisacharyd o działaniu antyoksydacyjnym.

Jeżówka i jej właściwości lecznicze została odkryta na przełomie XVII i XVIII wieku przez szamanów plemion indiańskich w Ameryce Północnej. Jeżówka była przygotowywana w formie okładów na miejsca ukąszeń owadów, węży i trudno gojące się rany. Stosowano ją również z powodzeniem w terapii chorób zakaźnych.

Dopiero w XIX wieku lecznictwo europejskie zdecydowało się na zastosowanie wyciągów z jeżówki purpurowej. Na początku były to leki homeopatyczne, z czasem zaczęto sporządzać z niej tzw. preparaty alopatyczne.

Alopatia oznacza konwencjonalną metodę leczenia polegającą na próbie zwalczenia choroby przez zniszczenie lub eliminację czynnika wywołującego dane schorzenie.

Pod koniec lat 80. ubiegłego wieku badania wykazały właściwości modulujące czynność układu odpornościowego (tzw. właściwości immunomodulujące). Oznacza to, że preparaty z jeżówki mają właściwości hamujące lub pobudzające aktywność komórek układu immunologicznego.

Jeżówka wykazuje działanie:

• immunostymulujące (przeciwbakteryjnie, przeciwwirusowo, przeciwgrzybiczo),
• przyspieszające przemianę materii,
• wzmagające wydzielanie żółci,
• pobudzające wydzielanie soku żołądkowego, trzustkowego i jelitowego,
• przeciwzapalne i przeciwwysiękowe (stosowanie zewnętrzne na rany i oparzenia).

Dla właściwego działania preparatów zawierających wyciąg z jeżówki nie należy przekraczać dawkowania ustalonego przez producenta na ulotce. Produkt leczniczy należy podawać przez 10 dni. Następnie wskazana jest 10-dniowa przerwa w stosowaniu. Po tym czasie można ponownie zacząć przyjmowanie preparatu.

Najczęstsze postaci wyciągów z jeżówki stosowane wewnętrznie to tabletki, kapsułki i krople. Dawka leku w postaci sproszkowanej rośliny nie powinna przekraczać 6000 mg na dobę (dawki podzielone, ok. 2–3 razy dziennie). Maksymalne dawki dobowe dla leku zawierającego wyciąg z ziela jeżówki wynoszą 600 mg (2–3 razy dziennie).

Mechanizm immunostymulującego działania wyciągów z jeżówki purpurowej polega na ich wpływie na wzrost aktywności metabolicznej i przeciwbakteryjnej komórek odpornościowych (granulocytów, makrofagów i limfocytów).

Granulocyty są rodzajem krwinek białych (leukocytów), a makrofagi to komórki tkanki łącznej. Oba typy komórek mają zdolności do tzw. fagocytozy, czyli „pożerania” komórek bakterii.

Limfocyty to krwinki białe odpowiedzialne za właściwe rozpoznawanie antygenów (czyli obcych ciał) w organizmie. Wśród nich na osobną uwagę zasługują tzw. komórki NK (natural killers). Ich obecność związana jest z odpowiedzią układu odpornościowego na infekcję wirusową.

W badaniach nad właściwościami leczniczymi wyciągu z jeżówki wykazano też zwiększoną aktywność komórek NK limfocytów.

• choroby bakteryjne (angina, błonica, zapalenie zatok, trądzik, czyraczność),
• choroby wirusowe (grypa, przeziębienie, opryszczka, odra, ospa, półpasiec),
• choroby grzybicze (wywołane przez Candida, Cryptococcus),
• rany, odmrożenia, oparzenia, owrzodzenia i infekcje skórne.