Karczochy – właściwości odżywcze i lecznicze, działanie

Karczochy zwyczajne (Cynara scolymus), nazywane niegdyś artyszokiem, to warzywa należące do rodziny astrowatych (Asteraceae). Te wieloletnie rośliny pochodzą z regionu Morza Środziemnomorskiego. Uprawia się je także na Wyspach Kanaryjskich, w Egipcie i w krajach Azji i Ameryki Południowej. Światowym liderem w tym zakresie są Włochy.

Jak wyglądają karczochy? Składają się z łodygi z liśćmi, na której wyrastają koszyczki z kwiatostanem. Kwiaty zebrane są w kuliste kwiatostany otoczone kilkoma warstwami grubych, mięsistych liści, które przypominają łuskę.

Karczoch zwyczajny wykorzystywany jest jako roślina jadalna. Najsmaczniejsze są okazy młode i nieduże. W przypadku starszych jadalne jest tylko dno kwiatowe poddane obróbce termicznej.

Częścią jadalną karczocha są główki kwiatostanów, a dokładnie ich samo „serce”, pozostające po usunięciu zewnętrznych liści. Jak smakuje karczoch? Ma charakterystyczny, wytrawny smak (za gorzkawy posmak odpowiadają taniny).

Karczochy gotuje się w osolonej wodzie przez mniej więcej 40 minut, możliwe jest także ich smażenie i zapiekanie z dodatkiem oliwy z oliwek. Można je także faszerować. Rzadko spożywa się je na surowo.

Karczochy w medycynie

Karczochy, z uwagi na swoje właściwości, znajdują zastosowanie nie tylko w kuchni, ale i medycynie naturalnej. Ta traktuje je jak remedium na problemy trawienne. To dlatego tak dużą popularnością cieszą się roślinne suplementy diety i ziołowe napary, których składnikiem jest Cynara scolymus.

Karczochy w kosmetyce 

Karczochy odnajdują się również w kosmetyce. To składnik produktów przeznaczonych do pielęgnacji skóry tłustej i trądzikowej (obecna w nim cynaryna działa antybakteryjnie i przeciwzapalnie) oraz preparatów wspomagających leczenie łuszczycy i trądziku (zapobiega powstawaniu łojotoku skórnego). Karczoch bywa również składnikiem kosmetyków do włosów.

Karczochy to warzywa niskokaloryczne i bardzo odżywcze. Porcja 100 g surowych warzyw dostarcza około 50 kcal oraz:

• 11 g węglowodanów,
• 3 g białka,
• 0,2 g kwasów tłuszczowych,
• 5,4 g błonnika.

Karczochy są również zasobne w witaminy (witamina C, witamina A, witamina E, witamina K, witaminy z grupy B) oraz minerały (wapń, magnez, żelazo, cynk czy potas oraz polifenoli, takich jak kwas chlorogenowy, kwas kawowy, ferulowy, apigenina, luteolina i cynaryna.

Cennym składnikiem obecnym w warzywie jest inulina, która ma działanie prebiotyczne. Nie ulega trawieniu w jelicie cienki, stając się pożywką dla dobroczynnych bakterii jelitowych. Stymuluje wzrost szczepów bakterii Bifidobacterium.

Co interesujące, choć serce karczocha jest jedyną jadalną częścią rośliny, wiele substancji czynnych pozyskuje się z liści. Te zawierają kwas chlorogenowy, kwasy fenolowe, w tym cynarynę i sporo luteiny.

Choć karczochy, z uwagi na mnogość odmian, różnią się między sobą wyglądem i wielkością oraz walorami smakowymi, wszystkie są zasobne w składniki odżywcze o działaniu prozdrowotnym. To dlatego jest on postrzegany jako roślina lecznicza.

Na co pomaga wyciąg z karczocha, a i samo warzywo? Okazuje się, że roślina ma właściwości:

• antybakteryjnie,
• przeciwwirusowe,
• moczopędne,
• przeciwcukrzycowe.

Ekstrakty z liści karczocha wykorzystuje się przede wszystkim w leczeniu dolegliwości przewodu pokarmowego, w tym:

• zaburzeń dyspeptycznych (uczucie przepełnienia, nudności i wymioty, zgaga),
• zespole jelita drażliwego,
• zaburzeń pracy wątroby. Przyczynia się do regeneracji i poprawy ukrwienia wątroby. Pomagają także w wydalaniu toksyn (detoksykują organizm),
• niestrawności,
• zaburzeń wydzielania żółci,
• hipercholesterolemii (jako substancja obniżająca poziom cholesterolu i trójglicerydów w surowicy krwi).
• zaburzeń gospodarki lipidowej, ponieważ poprawia metabolizm lipidów. Ekstrakt z liści karczocha obniża poziom cholesterolu całkowitego oraz LDL (tzw. „złego cholesterolu”), zwiększa natomiast poziom HDL (tzw. „dobrego cholesterolu”).

Warto także pamiętać, że ekstrakty z karczocha są zasobne w składniki bioaktywne z grupy fenoli i flawonoidów, które ograniczającą powstawanie wolnych rodników i wykazują aktywność przeciwnowotworową.

Ponieważ dzięki kwasowi chlorogenowemu karczoch zmniejsza wchłanianie węglowodanów z przewodu pokarmowego, zwiększa lipolizę i obniża stężenie cukru we krwi (tak na czczo, jak i po posiłku), jest polecany osobom zmagającym się z insulinoopornością, cukrzycą typu 2. czy zespołem metabolicznym.

Nie bez przyczyny sporą popularnością cieszą się także tabletki z karczocha na odchudzanie (karczochy sprawdzą się również jako składnik diety odchudzającej. Są niskokaloryczne, mają niskie stężenie tłuszczu i zawierają sporo błonnika).