Ksenofobia - przyczyny, rodzaje, objawy, leczenie

Ksenofobia to strach przed ludźmi, którzy z jakichś powodów są uznani za obcych – może tu chodzić o narodowość, rasę, pochodzenie, wyznanie, orientację seksualną, język, kulturę czy subkulturę. Inną formą ksenofobii jest niechęć do obcych wpływów. Lęk może się także objawiać wrogością, a nawet agresją wobec jakichkolwiek form „inności”. Co ciekawe, ten rodzaj fobii objawia się przede wszystkim awersją, a nie lękiem, choć niewykluczone, że ksenofob może odczuwać stany lękowe. Jak objawia się ksenofobia i jak ją leczyć?

Zobacz film: "Jak radzić sobie z fobią"

1. Ksenofobia - przyczyny

Ksenofobia w wąskim znaczeniu to przesadna niechęć wobec cudzoziemców. Wyraz „ksenofobia” wywodzi się ze starożytnej greki (gr. ksenós – obcy, phóbos – strach) i oznacza dosłownie „strach przed obcymi”. Wyjaśnieniem klinicznym dla ksenofobii jest traumatyczne przeżycie związane z konkretną grupą ludzi, wywołujące PTSD – zespół stresu pourazowego. Taka forma fobii została zaobserwowana po wojnie w Wietnamie. Żołnierze, którzy widzieli torturowanych kolegów z oddziału, zaczęli odczuwać silną niechęć do wszystkich osób o mongoloidalnej budowie twarzy.

Ksenofobia może być także wywołana (niektórzy psychologowie twierdzą, że ksenofobia nie musi być wywoływana, a „włączana” w naszej psychice) nie tyle przeżyciem, co poczuciem zagrożenia. Częstotliwość zachowań ksenofobicznych w stosunku do muzułmanów zwiększyła się na przykład po tragicznych zamachach z 11 września 2001 roku. Ksenofobia czerpie swoje źródło z różnego rodzaju stereotypów – etnicznych, rasowych, kulturowych itp. Wszystko, co „inne”, „nieznane”, „nowe” budzi zagrożenie, strach, wrogość. Ewolucjoniści zwracają uwagę, że strach przed tym, co inne i nieznane towarzyszy ludziom od wieków, gdyż ten rodzaj lęku miał znaczenie adaptacyjne – chronił przed ewentualnym zagrożeniem i zapewniał ciągłość reprodukcyjną.

Ludzka psychika jest tak skonstruowana, że bardzo łatwo jest w nas wywołać irracjonalny lęk czy awersję w stosunku do jakiejkolwiek odrębnej grupy (mechanizm MY – ONI). Według badań, nie musi to być grupa etniczna, gdyż podobny efekt przyniosły także sztuczne podziały na grupy. Agresja pojawiała się wtedy, kiedy jedna grupa (np. osób o niebieskich oczach) otrzymywała dodatkowe przywileje, których druga grupa (osób o ciemnych oczach) nie miała.

Odruchy ksenofobiczne mogą być więc wywołane niesprawiedliwością, a także pogorszeniem się warunków życia. Obawy przed wpływami z zewnątrz mają związek z sytuacją społeczno-ekonomiczną kraju. Zła sytuacja gospodarcza jest interpretowana jako skutek podejmowania pracy w danym państwie przez emigrantów, którzy zabierają stanowiska pracy rodzimym mieszkańcom kraju. Ksenofobia sprzyja w ten sposób negatywnym nastrojom społecznym i wzmacnia myślenie nacjonalistyczne.

Psychologia polityczna zwraca uwagę na myślenie ideologiczne i polaryzację afektywną. Im bardziej dogmatyczny system przekonań jednostki, tym łatwiej kategoryzuje ona opinie na akceptowane i odrzucane. Przejawia tendencje do dychotomicznego podziału obiektów i zdarzeń, któremu towarzyszy wyrazista ocena moralna, czyli polaryzacja afektywna. Źródłem polaryzacji afektywnej jest powstanie w umyśle jednostki specyficznego schematu ideologicznego. W schemacie tym wszystkie obiekty i zdarzenia skategoryzowane jako związane z Ja (my, nasi) są oceniane pozytywnie, natomiast obiekty i zdarzenia ulokowane w kategorii „nie moi”, „obcy” mają znak ujemny.

Do rozwoju ksenofobii mogą przyczynić się różne problemy osobowościowe, np. cechy paranoiczne lub narcystyczne. Ideologia paranoiczna staje się sposobem na kompensację własnego poczucia nieudolności. Narcystyczna triada, sprzyjająca niechęci do cudzoziemców, obejmuje: roszczenie praw, rozczarowanie z powodu niezaspokojenia narcystycznych potrzeb i gniew wywołany odrzuceniem praw.

Narcyza charakteryzuje mania wielkości, poczucie prześladowania przez „innych” i mściwa wściekłość. Natomiast jądro osobowości paranoika obejmuje poczucie naruszenia praw, poczucie nieudolności, wstyd i podatność na zranienie. Przykładami skrajnych „paranoików w polityce” są Hitler i Stalin – wyznawcy ekstremizmu politycznego.

Najdziwniejsze fobie na świecie
Najdziwniejsze fobie na świecie [11 zdjęć]

Czy można bać się lęku? Okazuje się, że tak. Fobofobia jest strachem przed własnymi fobiami. To paradoks,...

zobacz galerię

Biorąc pod uwagę tło historyczne ksenofobii, należy wspomnieć o sarmatyzmie i megalomanii. Sarmatyzm jako pewna formacja kulturowa pojawił się w Polsce w XVI wieku. Początkowo sarmacka szlachta przejawiała pozytywne cechy, jak waleczność, odwagę, męstwo, wierność narodowi, jednak z czasem wartości te zaczęto przerysowywać. W ich miejsce zaczęły wchodzić: egoizm, nietolerancja religijna i kulturowa, agresja, awanturnicze nastawienie, wrogość, ciasne horyzonty myślowe. W II połowie XVII wieku sarmacka ksenofobia przybrała rozmiary megalomanii – przeświadczenia o wyższości narodu polskiego nad innymi. Z czasem megalomanię uzupełniła niechęć do cudzoziemców i lęk przed obcymi.

2. Ksenofobia - objawy

Ksenofobia może mieć bardzo różnorodne objawy, uzależnione od natężenia zaburzenia. W przypadku ksenofobii dotyczącej ludzi, można zaobserwować:

  • nienawiść w stosunku do osób uznanych za obce,
  • bezwarunkową wiarę w stereotypy rasowe, narodowościowe lub etniczne,
  • podejrzenia, także nieracjonalne, w stosunku do osób obcych.

Niechęć i zaburzenia lękowe u osoby ksenofobicznej mogą dotyczyć koloru skóry, innej kultury, subkultury, języka, zwyczajów, orientacji seksualnej, pochodzenia, narodowości lub jakiejkolwiek innej formy „inności”. Awersja może być bardziej uogólniona, dotycząca wszystkich narodowości poza własną, lub bardziej uszczegółowiona, dotycząca konkretnej grupy ludzi.

Ksenofobia kulturowa, czyli dotycząca zjawisk zaburzających „czystość kulturową” danego kraju, może objawiać się w następujący sposób:

  • lękiem przed utratą tożsamości,
  • silną niechęcią w stosunku do wszelkich zapożyczeń, np. językowych,
  • lękiem przed większością rzeczy, które nie powstały we własnym kraju.
Fobie (prezentacja edukacyjna)
Fobie (prezentacja edukacyjna) [13 zdjęć]

Co to jest fobia? Fobia to silny lęk występujący w jakiejś sytuacji, która z obiektywnego punktu widzenia...

zobacz galerię

Podczas gdy inne rodzaje fobii zazwyczaj wywołują u chorego pełną świadomość tego, że odczuwa on irracjonalny lęk, osoby cierpiące na zaburzenia ksenofobiczne odczuwają przede wszystkim niechęć, która „maskuje” ich lęk. Nie przyznają oni, że odczuwają strach przed ludźmi, którzy się od nich odróżniają. Co więcej, osoby ksenofobiczne twierdzą, że ich niechęć jest lub powinna być podzielana przez społeczeństwo.

3. Ksenofobia - rodzaje

Ksenofobią można wyjaśnić zdarzające się na całym świecie pogromy ludności „obcej” – imigrantów, grup odrębnych kulturowo lub etnicznie, ale także ludzi, którzy zamieszkiwali dane tereny od wieków.

Rodzaje ksenofobii to m.in.:

  • polonofobia – antypolonizm, postawy wrogości wobec Polaków,
  • rusofobia – wrogość lub niechęć do Rosjan i do wszystkiego, co rosyjskie,
  • germanofobia – wrogość wobec Niemców i wszystkiego, co germańskie,
  • antysemityzm – uprzedzenia, niechęć, wrogość i dyskryminacja Żydów oraz osób pochodzenia żydowskiego,
  • homofobia – irracjonalny strach przed homoseksualizmem i homoseksualistami.

Stanem odwrotnym do ksenofobii jest ksenolatria oraz ksenofilia. Oznacza ona uwielbienie dla wszelkiej lub konkretnej formy odmienności. Ksenofobia jest problemem zarówno o charakterze psychologicznym, jak i społecznym, gdyż sprzyja rozwojowi poglądów związanych z nazizmem, antysemityzmem, szowinizmem i rasizmem oraz daje przyzwolenie na różnego rodzaju dyskryminacje.

Zobacz także:

Wpływom ksenofobicznych subkultur ulegają najczęściej młodzi ludzie, którzy chcą odreagować swoją agresję, złość, gniew, poczucie porażki (np. w związku z trudnościami w znalezieniu pracy). Przykładem ksenofobicznej subkultury są skinheadzi z ogolonymi do łysa głowami, którzy fanatycznie walczą z innymi grupami, jak punki czy metale. Ich ideologia odznacza się nienawiścią do ludzi o innym kolorze skóry, innej narodowości, a nawet do ludzi upośledzonych i wyznających inną religię. Sztandarowe slogany charakterystyczne dla skinów, jak i nazistów brzmią: „Polska dla Polaków” czy „Polska rasa – czysta rasa”.

4. Ksenofobia - leczenie

Leczenie ksenofobii może być trudne ze względu na to, że osoby dotknięte tym zaburzeniem nie zdają sobie z niego sprawy. Uważają swój stan za prawidłowy. Leczenie ksenofobii obejmuje między innymi hipnoterapię, neurolingwistyczne programowanie i inne rodzaje psychoterapii.

spis treści
rozwiń

Polecane dla Ciebie

Pomocni lekarze

Szukaj innego lekarza

Komentarze

Wysyłając opinię akceptujesz regulamin zamieszczania opinii w serwisie. Grupa Wirtualna Polska S.A. z siedzibą w Warszawie jest administratorem twoich danych osobowych dla celów związanych z korzystaniem z serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania.
    Podoba Ci się ten artykuł? Chcesz więcej? Polub
    i bądź na bieżąco!