Mocne serce, cholesterol w ryzach, płaski brzuch? Stosuj te przyprawy

Działanie przypraw opiera się na związkach aktywnych, czyli na naturalnych substancjach z silnym działaniem, które działają już niewielkich ilościach. W chili znajduje się kapsaicyna, w czosnku allicyna, a w kurkumie kurkumina. To te związki wpływają na naczynia krwionośne, gospodarkę tłuszczową oraz tempo spalania energii.

Wiele z tych związków to polifenole - przeciwutleniacze ograniczające stany zapalne w organizmie. Trzeba jednak pamiętać o ważnej kwestii. Część obiecujących wyników pochodzi z badań laboratoryjnych oraz na zwierzętach, a dodatkowo stosuje się tam dawki zdecydowanie większe niż przy gotowaniu. U ludzi działanie jest łagodniejsze i wymaga regularności. Pojedyncza szczypta nie zmieni wyników badań krwi, ale codzienne stosowanie stopniowo wspiera w tym organizm.

Pod kątem ciśnienia dobrze działa połączenie granulowanego czosnku, mielonych nasion selera, kardamonu oraz cynamonu.

• Czosnek w badaniach z udziałem ludzi obniżał ciśnienie skurczowe średnio o kilka milimetrów słupa rtęci.
• Nasiona selera zawierają związki rozluźniające ściany naczyń krwionośnych.
• Kardamon w mniejszych badaniach łagodnie obniżał ciśnienie oraz wykazywał działanie przeciwutleniające.
• Cynamon stabilizował poziom cukru we krwi i poprawiał wrażliwość na insulinę, inaczej zdolność komórek do wychwytywania glukozy.

Największa zaleta takiej mieszanki pojawia się w trakcie gotowania. Intensywny smak ogranicza potrzebę solenia, a mniej sodu w diecie oznacza niższe ciśnienie. Wystarczy pół łyżeczki tej mieszanki dziennie zamiast soli, aby zauważyć różnicę w smaku potraw i w ciśnieniu.

Na cholesterol działa zestaw z kozieradki, imbiru oraz mielonej kolendry. Najwięcej daje kozieradka, lekko orzechowa przyprawa z dużą ilością błonnika rozpuszczalnego. Ten błonnik zabiera z jelit część kwasów żółciowych i usuwa je z organizmu. Wtedy organizm musi zwiększyć wydzielanie żółci, a do tego zużywa cholesterol. W tej sytuacji jego poziom we krwi stopniowo się obniża. W badaniach, w których uczestniczyli ludzie, kozieradka obniżała cholesterol całkowity oraz frakcję LDL, tę najbardziej szkodliwą dla naczyń.

Imbir dodatkowo obniża poziom trójglicerydów, ponieważ zawarte w nim gingerole, substancje odpowiadające za jego ostry smak, pobudzają enzymy rozkładające tłuszcze we krwi. Kolendra dorzuca świeży aromat oraz ułatwia trawienie tłustych dań. Taką mieszankę najlepiej dodawać do potraw z roślin strączkowych oraz mięsa, ponieważ wzmacnia smak bez dodatku tłuszczu.

Przy odchudzaniu najlepiej udokumentowany jest kmin rzymski, przyprawa o korzennym smaku. W badaniu obejmującym kobiety z nadwagą spożywanie 3 gramów dziennie przez 3 miesiące obniżało masę ciała oraz obwód talii. Gorczyca pobudza termogenezę - wytwarzanie ciepła przez organizm. Ciało zużywa wtedy odrobinę więcej energii w spoczynku.

Kapsaicyna z ostrej papryki zmniejsza apetyt oraz nasila spalanie tłuszczu, dlatego po ostrym posiłku łatwiej powstrzymać się od dokładki. Czarny pieprz w badaniach laboratoryjnych ograniczał powstawanie nowych komórek tłuszczowych, choć u ludzi danych jest na ten temat mniej.

Najlepiej przygotować mieszankę w małej ilości oraz przechowywać ją w szczelnym, ciemnym słoiku. Mielone przyprawy tracą olejki aromatyczne po kilku miesiącach, więc świeżo zmielone ziarna mają więcej aromatu oraz cennych substancji od tych gotowców zalegających miesiącami w szafce. Rozsądna dawka to od pół do jednej łyżeczki dziennie, rozłożona na kilka posiłków. Małe, regularne porcje działają lepiej niż jednorazowa duża ilość raz na jakiś czas.

Część przypraw dodaje się na początku gotowania, a część pod koniec, bo wysoka temperatura niszczy delikatne związki zapachowe. Większe ilości nie przyspieszą wyników, a mogą podrażnić żołądek. Najlepiej trzymać się stałej, umiarkowanej dawki przez kilka tygodni.

Gotowe propozycje ułatwiają start.

• Na ciśnienie pierwsza mieszanka łączy dwie łyżeczki granulowanego czosnku, łyżeczkę mielonych nasion selera, łyżeczkę cynamonu oraz pół łyżeczki kardamonu. Druga to dwie łyżeczki czosnku, po łyżeczce oregano i tymianku oraz pół łyżeczki kardamonu. To zestaw zastępujący sól w mięsie oraz warzywach.
• Na cholesterol pierwsza opcja to dwie łyżeczki mielonej kozieradki z łyżeczką imbiru oraz łyżeczką kolendry. Wariant drugi dorzuca do kozieradki łyżeczkę kurkumy i pół łyżeczki czarnego pieprzu dla lepszego przyswajania.
• Na odchudzanie pierwsza mieszanka to dwie łyżeczki kminu rzymskiego, łyżeczka gorczycy oraz pół łyżeczki pieprzu. Druga, ostrzejsza, łączy dwie łyżeczki kminu rzymskiego z łyżeczką ostrej papryki oraz łyżeczką imbiru.

Każdą porcję najlepiej zmieszać w małym słoiku i zużyć w ciągu 4 do 6 tygodni, zanim aromat osłabnie.

Wiele cennych związków z przypraw słabo się wchłania, więc duża ich część przechodzi przez jelita niewykorzystana. Pomocny wówczas jest czarny pieprz zawierający piperynę, substancję hamującą aktywność niektórych enzymów, które w wątrobie oraz jelitach szybko rozkładają kurkuminę. W klasycznym badaniu dodatek piperyny zwiększał przyswajanie kurkuminy nawet około dwudziestokrotnie.

Druga zasada dotyczy tłuszczu. Kurkumina oraz kapsaicyna rozpuszczają się w tłuszczu, a nie w wodzie, więc bez odrobiny oliwy lub masła organizm przyswoi ich niewiele. Wystarczy szczypta pieprzu oraz łyżeczka tłuszczu do dania, aby znacznie poprawić wchłanianie.

Przyprawy w dużych dawkach nie są bezpieczne dla zdrowia.

• Czosnek, imbir oraz kurkuma to przyprawy, które w większych ilościach lekko rozrzedzają krew, więc razem z lekami przeciwzakrzepowymi lub przed planowaną operacją zwiększają ryzyko krwawień.
• Kozieradka obniża poziom cukru, dlatego osoby przyjmujące leki na cukrzycę muszą uważać na nagłe spadki. W ciąży lepiej ograniczyć kozieradkę, ponieważ w większych ilościach wpływa na czynność macicy.
• Gotowe mieszanki przypraw często kryją sól oraz wzmacniacze smaku, więc warto czytać skład.

Przyprawy uzupełniają leczenie, ale go nie zastępują. Przy stałych lekach najlepiej omówić ich stosowanie z lekarzem.

Przyprawy nie zastąpią zdrowej diety ani ruchu. Jednak dobrze dobrane zestawy doskonale je uzupełniają oraz ułatwiają ograniczenie soli i cukru. Korzyści są umiarkowane, lecz odczuwalne przy regularnym stosowaniu przez dłuższy czas. Najlepiej traktować je jak stały, smaczny dodatek do codziennych posiłków.

Źródła:

1. NLM, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12698422/
2. NLM, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11808590/
3. NLM, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25456022/
4. NLM, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9619120/