Nie chorują na raka. Teraz stały się przedmiotem badań

Nietoperze to jedne z najdłużej żyjących ssaków w relacji do swojej masy ciała. Ich komórki są stale narażone na czynniki uszkadzające DNA, które u innych organizmów prowadzą do mutacji nowotworowych. Jednak cztery badane gatunki - nocek amerykański, mroczek brunatny, jutrzenkowiec jaskiniowy i owocowiec liścionosy - wykazują niezwykłe mechanizmy obronne, które pozwalają im unikać raka nawet w podeszłym wieku.

Badacze z University of Rochester przyjrzeli się bliżej fibroblastom, czyli komórkom skóry tych ssaków. Okazało się, że u nietoperzy nie dochodzi do typowego procesu starzenia komórek. Zawdzięczają to między innymi wysokiej aktywności telomerazy - enzymu, który zapobiega skracaniu się telomerów, a więc przedłuża żywotność komórek i umożliwia ich wielokrotne podziały. To jednak mogłoby prowadzić do niekontrolowanego rozrostu - gdyby nie p53.

Białko p53 pełni rolę "strażnika genomu". Odpowiada za naprawę DNA i - gdy uszkodzenia są zbyt poważne - uruchamia mechanizm apoptozy, czyli zaprogramowanej śmierci komórki. W komórkach nietoperzy jego poziom jest wyjątkowo wysoki, co skutecznie zabezpiecza je przed nowotworzeniem.

To jednak nie wszystko. Nietoperze wykazują również niezwykle skuteczną kontrolę nad stanami zapalnymi, które u ludzi nasilają się z wiekiem i często towarzyszą rozwojowi raka. Ich układ odpornościowy działa sprawnie i szybko reaguje na wszelkie nieprawidłowości, eliminując potencjalnie niebezpieczne komórki.

Co ciekawe, w warunkach laboratoryjnych komórki nietoperzy dają się łatwo przekształcić w nowotworowe - wystarczą zaledwie dwie mutacje onkogenne. Oznacza to, że nie dysponują one silniejszymi barierami komórkowymi niż inne ssaki. Ich niezwykła odporność musi więc wynikać z działania złożonych mechanizmów w całym organizmie - zwłaszcza ścisłej współpracy pomiędzy genami przeciwnowotworowymi a układem odpornościowym.

Zbliżone mechanizmy występują także u słoni, które również rzadko chorują na raka. Zdaniem naukowców zrozumienie, jak działa ten naturalny system obrony, może pomóc w tworzeniu nowych terapii przeciwnowotworowych. Już dziś istnieją leki onkologiczne stymulujące aktywność p53. W przyszłości, inspirując się odpornością nietoperzy, być może uda się opracować skuteczniejsze strategie leczenia nowotworów u ludzi.

Marta Słupska, dziennikarka Wirtualnej Polski

Źródło: PAP.