Oporność na antybiotyki zabija miliony. Eksperci alarmują: potrzebne globalne działania

Najwięcej ofiar śmiertelnych odnotowano w Azji Południowo-Wschodniej oraz Afryce. "W 2022 roku zmarło ponad 752 tys. dzieci w Azji Południowo-Wschodniej i 659 tys. w Afryce z powodu powikłań związanych z opornością na antybiotyki" – podkreślają autorzy raportu, prof. Joseph Harwell i dr Yanhong Jessika Hu.

Autorzy opracowania wskazują na dramatyczny wzrost zużycia tzw. antybiotyków z grup "pod obserwacją" i "ostatniej szansy". Te ostatnie, zarezerwowane dla najcięższych przypadków zakażeń lekoopornych, odnotowały wzrost stosowania aż o 125 proc. w Afryce i 45 proc. w Azji w ciągu zaledwie dwóch lat (2019–2021).

Z kolei antybiotyki "pod obserwacją", mające większy potencjał wywoływania oporności, były stosowane o 160 proc. częściej w Azji Południowo-Wschodniej i o 126 proc. w Afryce. "Wzrost stosowania tych leków, choć w pewnych przypadkach konieczny, zwiększa ryzyko powstania jeszcze większej liczby opornych szczepów bakterii. A to oznacza, że w przyszłości zostaniemy bez skutecznych terapii" – ostrzega prof. Harwell.

Według raportu Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) superbakterie, czyli mikroorganizmy niewrażliwe na działanie większości dostępnych leków, stają się jednym z najpoważniejszych zagrożeń zdrowotnych XXI wieku. Szczególnie trudne jest leczenie gruźlicy lekoopornej, zapalenia płuc oraz zakażeń skóry i tkanek miękkich.

Eksperci podkreślają, że pandemia COVID-19 pogłębiła problem antybiotykooporności. Chociaż COVID-19 wywołują wirusy, u wielu pacjentów rutynowo podawano antybiotyki w celu zapobiegania infekcjom wtórnym. Takie postępowanie, nierzadko nieuzasadnione, znacząco zwiększyło presję selekcyjną na bakterie.

"Wielu pacjentów domaga się od lekarzy przepisania antybiotyków, jednak należy najpierw się upewnić, czy faktycznie powinny być one użyte" – zaznacza prof. Harwell.

Z danych Centrum Rozwoju Globalnego (CGD) wynika, że brak skutecznych działań może kosztować globalną gospodarkę nawet 1,7 bln dolarów rocznie do 2050 roku. W samych Chinach straty PKB mogą sięgnąć 722 mld dol. rocznie, w USA – niemal 296 mld dol., a w Unii Europejskiej – 187 mld dol.

Z powodu oporności bakterii na leki, według szacunków Uniwersytetu Waszyngtońskiego, w samych Stanach Zjednoczonych do połowy stulecia może umierać rocznie ponad 1,34 mln osób, a w Wielkiej Brytanii – 184 tys.

"Jeśli nie powstrzymamy tej fali, zaprzepaścimy dekady postępu w leczeniu infekcji bakteryjnych, szczególnie w krajach o niskich dochodach i słabszych systemach opieki" – ostrzega dr Lindsey Edwards z King’s College London.

Zobacz także: "Choroba X" może rozpętać kolejną pandemię. Wielka Brytania w gotowości

Eksperci nawołują do pilnego wprowadzenia polityk opartych na tzw. podejściu One Health – obejmującym jednocześnie zdrowie ludzi, zwierząt i środowiska. Konieczne jest też:

• tworzenie narodowych programów nadzoru nad antybiotykami,

• wdrażanie szpitalnych programów racjonalnego stosowania antybiotyków (ang. antimicrobial stewardship),

• lepsze raportowanie danych z podziałem na grupy wiekowe – w tym pediatryczne,

• rozwój nowych leków skutecznych wobec opornych szczepów.

Dominika Najda, dziennikarka Wirtualnej Polski

Źródła

1. PAP
2. ESCMID Global 2025