Trwa ładowanie...

Osobowość borderline (Border Personality Disorder) - na czym polega, objawy i leczenie

W ciągu ostatnich kilku lat coraz częściej słyszymy o osobowości borderline czy osobowości z pogranicza. Pojawiają się blogi osób o takiej diagnozie, wpisy na forach internetowych czy chociażby coraz to nowe książki poświęcone temu zagadnieniu. Wskazuje się także, że stale zwiększa się liczba diagnoz osobowości borderline. Aktualnie szacuje się, że rozpowszechnienie w populacji wynosi 2%, z czego dwukrotnie częściej osobowość borderline dotyka kobiet. Jednak co to właściwie jest, czym się charakteryzuje i jak leczyć? W poniższym artykule poruszymy właśnie te kwestie.

Zobacz film: "Depresja - przyczyny"

spis treści

1. Charakterystyka osobowości borderline

Według Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych (ICD-10) osobowość typu borderline jest typem zaburzenia osobowości chwiejnej emocjonalnie. Osoby z osobowością z pogranicza działają impulsywnie co wiąże się z gwałtownymi wybuchami gniewu. Nie uwzględniają one konsekwencji swoich działań oraz posiadają znikomą zdolność do planowania przyszłości. Ich gwałtowne zachowanie często jest odpowiedzią na krytykę ze strony otoczenia. Charakterystyczny dla osobowości borderline jest również brak samokontroli. Osobowość chwiejna emocjonalnie typu borderline wiąże się także z posiadaniem niejasnego lub zaburzonego obrazu samego siebie, własnych celów i wewnętrznych preferencji. Częstym objawem osobowości borderline jest również uczucie pustki wewnętrznej.

Osobowość bordeline wymaga terapii dopasowanej do potrzeb pacjenta
Osobowość bordeline wymaga terapii dopasowanej do potrzeb pacjenta

1.1. Niestabilne relacje interpersonalne

Osoby z osobowością borderline często wchodzą w intensywne i niestabilne związki co może prowadzić do kryzysów emocjonalnych oraz wiązać się z nieustannymi próbami uniknięcia porzucenia poprzez groźby samobójstwa czy samouszkodzenia. Możliwe jest psucie relacji partnerskich, które zmierzają w kierunku większego zaangażowania i bliskości. Charakterystyczne dla osobowości borderline jest to, że nie tylko w związkach takie osoby będą funkcjonować w opisany powyżej sposób.

Wszystkie znajomości jakie będą nawiązywać osoby z osobowością borderline będą niestabilne i intensywne. Takie osoby często na początku znajomości (już po pierwszym czy drugim spotkaniu) będą idealizować nowo poznane osoby, wymagać od nich nieustannego wspólnego spędzania czasu, a także dzielenia się najbardziej intymnymi szczegółami z ich życia. Bardzo szybko jednak początkowy zachwyt nad nowo poznaną osobą przeradza się w dewaluację. Pojawia się przekonanie, że nowa osoba nie poświęca wystarczającej ilości czasu lub też, że zostało się odrzuconym. Właśnie w relacjach interpersonalnych wyraźnie rysuje się opisywana chwiejność emocjonalna. Osoby z osobowością borderline potrafią w bardzo krótkim czasie zmienić postrzeganie innych z idealnych i opiekuńczych na surowych i karzących.

1.2. Zaburzenia tożsamości

Kolejną ważną kwestią jest występowanie zaburzeń tożsamości u osób z osobowością borderline. Posiadają one niestabilny obraz siebie oraz niestabilne poczucie własnej wartości, które oscyluje pomiędzy wysokim, a niskim. Wiąże się to z nagłymi zmianami w przekonaniach na własny temat, zmianami w systemie wartości czy celach życiowych i aspiracjach. Takie zmiany mogą dotyczyć nawet seksualności, kiedy to osoba heteroseksualna nagle stwierdza, że jest homoseksualna lub biseksualna.

Dla osobowości borderline możliwe jest również występowanie zjawiska „rzucania sobie kłód pod nogi”. Osoby z taką diagnozą mogą ponosić porażki nawet jeżeli powinny odnieść sukces np. przestają uczęszczać na zajęcia w momencie kiedy już mają dostać świadectwo.

2. Zaburzenia współwystępujące z osobowością borderline

Kolejnym ważnym aspektem zaburzenia jest częste współwystępowanie innych zaburzeń psychicznych. W badaniach z 2009r. Eunice Yu Chen wraz ze współpracownikami wykazali, że u niemal 18% osób z diagnozą osobowości borderline, obecne są również zaburzenia odżywiania takie jak anoreksja, bulimia czy kompulsywne objadanie się. Ponadto u osób, które cierpiały również na zaburzenia odżywiania, wykazano zwiększone ryzyko powracających prób samobójczych oraz samookaleczeń. Wskazuje się również na częste występowanie zaburzeń lękowych u osób z diagnozą osobowości borderline.

Zobacz także:

3. Upośledzenia w funkcjonowaniu osobowości

Jak rozpoznaje się zaburzenie osobowości borderline? W amerykańskiej klasyfikacji zaburzeń psychicznych DSM-V widnieją następujące kryteria diagnostyczne:

A. Istotne upośledzenia w funkcjonowaniu osobowości manifestujące się:

  1. upośledzeniem w obszarze funkcjonowania „ja” (a lub b):

a) tożsamości – znacząco zubożony, słabo rozwinięty lub niestabilny obraz siebie, często współwystępujący z nadmiernym krytycyzmem, chronicznym poczuciem pustki, stanami dysocjacji podczas stresu;

b) samokierowania – niestabilność celów, aspiracji, wartości lub planowania kariery;

  1. upośledzenie w funkcjonowaniu interpersonalnym (a lub b):

a) empatii - mniejsza zdolność do rozpoznawania uczuć i potrzeb innych współwystępująca z nadwrażliwością interpersonalną (np. skłonność do obrażania się lub izolowania się), selektywnym spostrzeganiem innych przez pryzmat ich negatywnych cech i podatności na zranienie;

b) intymności - silne, niestabilne i konfliktowe relacje z bliskimi, nacechowane nieufnością, poczuciem braku bądź lękowo zaabsorbowane realnym lub wyobrażonym opuszczeniem, bliskie relacje są spostrzegane w sposób skrajnie wyidealizowany lub zdewaluowany oraz oscylują od zaangażowania się do wycofania z relacji.

B. Patologiczne cechy osobowości ujawniają się w następujących obszarach:

  1. negatywna emocjonalność, która charakteryzuje się poprzez:

a) labilność emocjonalną – chwiejność emocjonalna i częste zmiany nastroju, emocje są łatwo wzbudzane, intensywne i nieproporcjonalne do zdarzeń i okoliczności;

b) lękliwość – dominujące poczucie niepokoju, napięcia lub paniki, często w reakcji na stres interpersonalny, zamartwianie się negatywnymi skutkami przeszłych przykrych doświadczeń i ich możliwymi negatywnymi konsekwencjami w przyszłości, uczucie strachu, obawa i poczucie zagrożenia w niedookreślonych sytuacjach, lęk przed rozpadnięciem się na kawałki i utratą kontroli;

c) niepewność w separacji – lęk przed odrzuceniem lub przed separacją z ważnymi osobami, współwystępujący z lękiem przed dominującym poczuciem zależności i zupełnym brakiem autonomii;

d) depresyjność – częste poczucie bycia zdołowanym, żałosnym lub nieszczęśliwym, także trudności z wychodzeniem z tych nastrojów, pesymizm w widzeniu przyszłości, wszechogarniające poczucie wstydu, poczucie mniejszej wartości, myślenie o samobójstwie i zachowania samobójcze;

  1. brak kontroli, charakteryzowany przez:

a) impulsywność – działanie pod wpływem chwili w reakcji na działające w danym momencie bodźce, działanie bez planu i bez liczenia się z konsekwencjami, trudność w tworzeniu i trzymaniu się planu, poczucie presji chwili oraz zachowania samouszkadzające pod wpływem stresu;

b) podejmowanie ryzyka – angażowanie się w niebezpieczne, ryzykowne i potencjalnie szkodliwe aktywności, niepotrzebnie i bez liczenia się z ich konsekwencjami, również brak koncentracji na własnych ograniczeniach i zaprzeczanie realnemu zagrożeniu;

  1. opozycyjność, która charakteryzuje się poprzez wrogość, uporczywe i częste uczucie złości, a także złość lub irytacja w odpowiedzi na niewielkie uchybienia i obrażanie się.

C. Ekspresja cech osobowości jest stosunkowo stabilna w czasie i w różnych sytuacjach.

D. Cechy te nie są charakterystyczne dla środowiska społeczno-kulturowego, w którym żyje jednostka i jej okresu rozwojowego.

E. Cechy te nie są wynikiem zażywania substancji psychoaktywnych.

Godzina narodzin ma wpływ na osobowość
Godzina narodzin ma wpływ na osobowość [7 zdjęć]

W astrologię, horoskopy, czy znaki zodiaku część osób wierzy, część podchodzi do tego sceptycznie. Wiadomo,...

zobacz galerię

4. Leczenie zaburzenia osobowości borderline

Leczenie zaburzenia osobowości borderline jest powszechnie uważane za trudne i długotrwałe, mimo to da się je w pewnym stopniu leczyć. Główną metodą leczenia osobowości borderline jest psychoterapia. Do wyboru mamy kilka szkół psychoterapeutycznych, z których najczęściej wymienia się wywodzące się z terapii poznawczo-behawioralnej: terapię schematów, dialektyczną terapię behawioralną oraz system terapii grupowej STEPPS.

Możliwa jest również terapia psychodynamiczna borderline, a konkretnie, terapia oparta na przeniesieniu, która ma na celu integrację obrazu własnej osoby i obrazu innych ludzi, zrozumienie stosowanych mechanizmów obronnych oraz wykształcenie prawidłowej interpretacji własnych odczuć. Została ona skonstruowana przez O. Kernberga i polega na uświadomieniu pacjentowi jego wewnętrznych konfliktów oraz nieświadomych impulsów.

4.1. Terapia schematów

W terapii schematów celem jest zwalczanie nieprawidłowych wzorców odczuwania oraz zachowania i myślenia, nabywanych w okresie dzieciństwa i wykorzystywanych przez pacjentów jako reakcje obronne w określonych sytuacjach. Pacjent uczy się identyfikować, rozpoznawać schematy, a następnie zastępować je właściwymi sposobami zaspokajania potrzeb.

4.2. Dialektyczna terapia behawioralna

Dialektyczna terapia behawioralna to trening umiejętności, który ma pomóc pacjentom w efektywnym radzeniu sobie z bolesnymi doświadczeniami. Terapia skupia się na obszarach takich jak: świadomość własnych emocji, myśli i zachowań w danej chwili, nawiązywanie i utrzymanie kontaktów interpersonalnych oraz regulacja i kontrola emocji, a także tolerancja dystresu. Głównym celem jest tutaj redukcja zachowań suicydalnych, samouszkadzajacych oraz nauka radzenia sobie z uczuciami złości i bezradności.

4.3. Grupowa terapia STEPPS

Grupowa terapia STEPPS to program składający się z 20 grupowych 2-godzinnych spotkań odbywających się raz w tygodniu, a następnie z części zaawansowanej. Pacjent najpierw uczy się na temat objawów osobowości borderline, następnie odbywa trening umiejętności emocjonalnych i behawioralnych, a także uczy się właściwych emocji i zachowań. W terapii uczestniczy także rodzina, znajomi pacjenta, a ich zadaniem jest go wspierać i wzmacniać w dążeniach.

4.4. Leki przeciwdepresyjne w terapii borderline

Do leczenia czasem włącza się także leki przeciwdepresyjne takie jak selektywne inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny (SSRI) oraz inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny i noradrenaliny (SNRI) w celu niwelowania zachowań impulsywnych oraz łagodzenia objawów dysregulacji afektywnej (obniżony nastrój, drażliwość, a także impulsywna agresja w połączeniu z zachowaniami autodestrukcyjnymi). W literaturze można znaleźć również doniesienia o skuteczności stosowania kwasu walproinowego, który powodował znaczne (w 68%) zmniejszenie izolowania się chorych, a także zmniejszenie napięcia i niepokoju.

Podsumowując, osobowość borderline jest głębokim zaburzeniem struktury osobowości, które głównie objawia się chwiejnością emocjonalną, wchodzeniem w niestabilne związki oraz podejmowaniem ryzykownych zachowań. Istotne jest częste współwystępowanie osobowości borderline z innymi zaburzeniami psychicznymi. Jest to zaburzenie stosunkowo trudne do leczenia, chociaż mimo to, dostępnych jest kilka form psychoterapii oraz czasami stosuje się farmakoterapię.

Polecane dla Ciebie

Pomocni lekarze

Szukaj innego lekarza

Komentarze

Wysyłając opinię akceptujesz regulamin zamieszczania opinii w serwisie. Grupa Wirtualna Polska S.A. z siedzibą w Warszawie jest administratorem twoich danych osobowych dla celów związanych z korzystaniem z serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania.