Osobowość wieloraka

Osobowość wieloraka to niezwykle rzadko diagnozowane zaburzenie. Do tej pory rozpoznano około 200 przypadków zachorowania na dysocjacyjne zaburzenie osobowości. Współcześni psychologowie i psychiatrzy nie zdołali jak dotąd zrozumieć ani zbadać dokładnie zagadki osobowości wielorakiej. Pierwsze wzmianki dotyczące osobowości naprzemiennej wiążą się z osobą Billy’ego Milligana, którego w latach 70. XX wieku oskarżono o napad z bronią w ręku i gwałt. W czasie procesu sądowego okazało się, że oskarżony cierpi na poważne zaburzenia psychiczne, a jego psychiatra udowodnił, że w Billym istnieją aż 24 różne osobowości. Skąd bierze się rozdwojenie jaźni?

Przyczyn osobowości wielorakiej dopatruje się w głębokim urazie przeżytym w czasie wczesnego dzieciństwa. Trauma powoduje dezintegrację ego. Osoba nie potrafi uwewnętrzniać zdarzeń zewnętrznych, nie umie wbudowywać doświadczeń w obręb własnej percepcji, ma poczucie emocjonalnego rozregulowania, które może być tak ekstremalnie nasilone, iż prowadzi do dysocjacji (rozszczepienia) osobowości. Najczęściej pacjenci z diagnozą osobowości naprzemiennej to ofiary molestowania seksualnego, gwałtu albo długotrwałej przemocy fizycznej i psychicznej. Sposobem radzenia sobie z trudnymi emocjami przez dziecko staje się zepchnięcie wspomnień poza świadomość, z których z czasem może powstać alternatywna osobowość.

Osobowość wieloraka to termin, który budzi wiele kontrowersji. Jedni naukowcy twierdzą, że takie zaburzenie faktycznie istnieje, inni poddają to w wątpliwość. Jeszcze inni dopatrują się przyczyn dziwacznego zachowania osoby z powyższą diagnozą w opętaniu. Nie ma jednak wątpliwości, że osobowość wieloraka jest fascynującym zagadnieniem medycznym. Osobowość wieloraka jest zaburzeniem dysocjacyjnym, co oznacza, że osoba w sposób nieświadomy przejawia szereg nieprzyjemnych dolegliwości fizycznych, które ułatwiają jej ucieczkę od trudnych myśli i uczuć. Przykładem zaburzenia dysocjacyjnego może być utrata wzroku bez żadnej organicznej przyczyny.

W zaburzeniach dysocjacyjnych w nieoczekiwanym momencie może dojść do utraty kontroli nad sobą, do nagłej zmiany zachowania albo całkowitej zmiany poczucia tożsamości. Wszystko to jest jakby mechanizmem obronnym przed czymś, co jest głęboko skrywane w nieświadomości osoby. Mogą to być m.in. koszmarne wspomnienia z dzieciństwa, które osoba jako dziecko wyparła.

Poszczególne osobowości zwykle nie wiedzą o istnieniu „współtowarzyszy” i mogą różnić się między sobą wiekiem, płcią, talentami, umiejętnościami, kompetencjami, orientacją seksualną, wiedzą. Każda osobowość ma odrębny iloraz inteligencji, inne wspomnienia, ciśnienie krwi, własną tożsamość, ostrość wzroku, temperament, a nawet uczulenia. Może się zdarzyć, że w jednej postaci człowiek biegle mówi w obcym języku, a w drugiej odsłonie przejawia niezwykły talent muzyczny. Osobowość mnoga pojawia się najczęściej w dzieciństwie lub wieku młodzieńczym. Statystycznie częściej dotyka kobiet niż mężczyzn. W danym momencie ujawnia się tylko jeden rodzaj osobowości. Badania neurologiczne wskazują na różnice w pracy mózgu u poszczególnych osobowości w jednym ciele.

Osobowość naprzemienna wymaga leczenia farmakologicznego i psychologicznego. Najlepsze efekty przynosi praca psychoterapeuty z osobowością gospodarza, z którą jednostka najsilniej się identyfikuje. Psychoterapia ma na celu integrację (zespolenie) poszczególnych osobowości w jedną. Chory musi nauczyć się żyć z chorobą, zrozumieć ją i zaakceptować. Chodzi też o to, by zdemaskować potencjalne przyczyny zaburzenia. Najczęściej choroby nie da się całkiem wyleczyć. W każdym momencie może dojść do ponownej dysocjacji osobowości. Psychoterapia ma jednak redukować prawdopodobieństwo nawrotu osobowości mnogiej.

Źródła

1. Bilikiewicz A., Psychiatria. Podręcznik dla studentów medycyny, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2003, ISBN 83-200-2776-4.
2. Jarema M., Psychiatria w praktyce, Medical Education, Warszawa 2011, ISBN 978-83-62510-06-1.
3. Sidorowicz S., (red.), Psychiatria kliniczna, Urban & Partner, Wrocław 2004, ISBN 83-89581-95-7.
4. Sidorowicz S., (red.), Psychiatria – praktyczny przewodnik kliniczny, Urban & Partner, Wrocław 2010, ISBN 978-83-7609-151-8.