Psychoonkologia – przedmiot, cele działania i założenia

Psychoonkologia to interdyscyplinarna dziedzina medycyny skupiająca się na pomocy psychologicznej osobom, które zostały dotknięte chorobami onkologicznymi. Ta stosunkowo młoda dziedzina nauki jest kompilacją psychologii i onkologii.

Nazwa tej dziedziny medycyny pochodzi od dwóch greckich słów: „psyche” oznaczającego umysł lub duszę i „onkos”, czyli naukę zajmującą sie chorobą nowotworową. Za twórczynię psychoonkologii uznaje się dr Jimmie Holland, która kieruje Katedrą Psychiatrii i Nauk Behawioralnych Centrum Onkologicznego im. Sloan-Kettering w Nowym Jorku.

Twierdzi ona, że psychoonkologia jest dziedziną zajmującą się badaniem relacji między nowotworem a umysłem. Za początki psychoonkologii uznaje się powstanie w 1984 roku Międzynarodowego Towarzystwa Psychoonkologicznego. W Polsce od 1992 roku działa Polskie Towarzystwo Psychoonkologiczne.

Fundamentem psychoonkologii jest założenie, ze istnieje ścisły związek pomiędzy psychiką a kondycją fizyczną organizmu. Strach, ból i niepewność jutra mają ogromny, najczęściej negatywny wpływ nie tylko na samopoczucie, ale i wolę walki.

To dlatego zarówno pacjenci zmagający się z chorobą nowotworową, jak i ich bliscy, od dnia diagnozy wymagają wsparcia i pomocy psychologicznej. Dzięki tej obserwacji pomoc psychoonkologa stała się częścią działań interdyscyplinarnego zespołu opieki nad pacjentem onkologicznym. Uznaje się, że wsparcie psychoonkologiczne w chorobie powinno być stałym elementem terapii.

Psychoonkologia podkreśla także rolę aspektów psychologicznych w procesie leczenia chorób nowotworowych i powrotu do zdrowia. Niezmiernie ważną rolę, jaką w terapii nowotworów odkrywa profesjonalne wsparcie psychoonkologiczne udowadnia wiele badań.

Zakres działań psychoonkologii obejmuje trzy główne obszary. Jej celem jest:

• profilaktyka przeciwnowotworowa,
• towarzyszenie osobom chorym onkologicznie oraz ich bliskim podczas choroby,
• edukacja onkologiczna.

Profilaktyka przeciwnowotworowa polega na wzmocnieniu świadomości społecznej zagrożenia, jakie grupy najczęściej dotyka choroba nowotworowa, jak można ją wykryć i leczyć. Oznacza to: propagowanie badań profilaktycznych raka, organizację wydarzeń, celem których jest poszerzenie wiedzy dotyczącej wczesnego wykrywania choroby, jej symptomów i metod samokontroli.

Bardzo ważną płaszczyzną działań psychoonkologii jest towarzyszenie chorym onkologicznie oraz ich bliskim podczas choroby. Działania w tym obszarze koncentrują się na łagodzeniu psychicznych skutków diagnozy, stworzeniu jej właściwego obrazu, wypracowania sposobów radzenia sobie z chorobą, jak również niwelowanie skutków stresu, przywracanie równowagi psychicznej i wzmocnienie psychiki.

Oznacza to wsparcie psychiczne dla chorych i bliskich, pracę nad komunikacją, relacjami i kontaktem między członkami rodziny, Z kolei edukacja personelu odnosi się do osób stykających się z chorymi oraz ich bliskimi: lekarzy, pielęgniarek, personelu pomocniczego czy studentów medycyny. Celem działania jest nade wszystko poprawa i usprawnienie komunikacji z pacjentem

Według klasyfikacji zawodów i specjalności Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej psychoonkolog to specjalista, który:

• udziela pomocy i wsparcia chorym onkologicznie i ich rodzinom w różnych etapach choroby i leczenia,
• stosuje formy psychoterapii dostosowane do potrzeb chorego,
• prowadzi edukację personelu medycznego oraz edukację społeczną w zakresie aktywnej prewencji i profilaktyki chorób nowotworowych,
• prowadzi działalność naukowo-badawczą.

Psychoonkologiem może zostać psycholog, który oprócz ukończonych wyższych studiów psychologicznych posiada specjalizację z psychoonkologii. By umieć pomóc osobom chorym przystosować się do realiów wykreowanych przez ciężką chorobę, a i wesprzeć ich w walce, niezbędne jest zrozumienie ich zachowań, reakcji emocjonalnych oraz sposobu funkcjonowania.

Aby skorzystać ze specjalistycznego wsparcia, należy skontaktować się ze specjalistą zatrudnionym w klinice lub fundacji onkologicznej, zrzeszonym w Polskim Towarzystwie Psychoonkologicznym.