Skąd bierze się łysienie plackowate?

Łysienie plackowate na skórze głowy zwiastuje pojawienie się kilku okrągłych, czasem owalnych ognisk o średnicy od 1 do 5 cm. Miejsca te pozbawione są włosów, a skóra w ich obrębie ma barwę kremowo-żółtawą, czasem bywa zaczerwieniona. Te łyse „plamy” mogą samoistnie zarastać, ale często zdarza się, że ich rozmiar się powiększa, a ilość wzrasta. Niekiedy wypełniają całą skórę głowy.

Niektórym osobom dotkniętym tym schorzeniem wypadają także brwi, rzęsy, włosy zarostu, pachowe i łonowe, w skrajnych przypadkach mieszki włosowe. Ten typ łysienia nazywa się łysieniem plackowatym złośliwym (lub łysieniem plackowatym uogólnionym) i istnieją małe szanse na jego odrośnięcie. Temu schorzeniu czasem towarzyszą zmiany płytek paznokciowych (paznokcie stają się kruche, płytka przebarwia się a jej wolny brzeg rozdwaja się). Problem ten dotyczy około 12-15% chorych.

Pozostałe odmiany tego schorzenia to łysienie plackowate zwykłe i łysienie plackowate całkowite. Pierwszy rodzaj polega na tym, że ogniska na skórze głowy mają tendencję do łączenia się. Cierpiący na łysienie plackowate całkowite nie mają włosów na głowie z wyjątkiem brwi i rzęs, ani włosów mieszkowych i łonowych. Zdarza się, że łysienie plackowate przebiega razem z zaburzeniami tarczycy, bielactwem nabytym oraz z innymi chorobami o podłożu autoimmunologicznym.

Zmiany na skórze głowy pojawiają się nagle. U większości osób początkowo przez dłuższy czas utrzymuje się jedno ognisko wyłysienia. U innych stale powstają nowe ogniska. Najczęściej odrost włosów zachodzi samoistnie po kilku lub kilkunastu miesiącach. Niestety łysienie plackowate należy do chorób nawracających. Ponadto charakteryzuje się okresowymi zaostrzeniami. Brak włosów najdłużej utrzymuje się w części potylicznej i skroniowej. U każdego pacjenta przebieg choroby wygląda inaczej, podobnie jak stopień jej nasilenia. Zmiany dotyczą tylko skóry głowy, bardzo rzadko zdarza się, by zaburzenia pojawiały się równocześnie w innym miejscu na skórze.

Dokładne przyczyny łysienia plackowatego nie są znane. W medycynie istnieją pewne hipotezy na ten temat. Naukowcy rozważają zaburzenia cyklu włosowego, który polega na tym, że włosy zbyt szybko przechodzą z fazy tworzenia i wzrostu (tzw. fazy anagenu) do fazy obumierania (tzw. fazy katagenu). Czas wzrostu trwa kilka lat, natomiast obumieranie 2-3 tygodnie. Teoria ta nadal nie została potwierdzona.

Pewne jest to, że łysienie plackowate ma charakter zapalny, nawet jeśli na skórze nie widać zaczerwienień. W przebiegu wielkokierunkowych zmian dochodzi do zbyt dużej produkcji tzw. czynników zapalnych. W wyniku tego tworzą się nacieki w okolicy mieszków włosowych, powodujące łysienie.

Utrata włosów może być także związana z czynnikami środowiskowymi. Jeżeli do naszego organizmu dostanie się bakteria, grzyb lub wirus, może dojść do zakażenia. Szkodliwe substancje mogą wywołać specyficzną aktywację limfocytów oraz w widoczny sposób mogą uszkodzić skórę głowy. Normalny cykl rozwoju włosa może zostać przerwany. Mówi się także, że choroba ta ma podłoże genetyczne. Jej pojawianie się może także być związane z problemami unerwienia i ukrwienia skóry głowy, co często jest skutkiem ubocznym przyjmowanych leków. Szkodliwie wpływa także stres - z tego względu łysienie plackowate u kobiet występuje częściej niż u mężczyzn.

Ponieważ nie ustalono konkretnych powodów występowania tej choroby, trudno mówić o skutecznym leczeniu. Ostatnio popularną metodą jest cykliczne naświetlanie całego ciała światłem ultrafioletowym, które łączy się ze specjalnymi substancjami, spełniającymi funkcję fotouczulaczów. W przypadku kłopotów ze stresem należy zażywać leki neurotropowe. Istnieje także terapia tzw. cyklosporyna, która polega na miejscowym leczeniu chorych miejsc przez silne alergeny kontaktowe. Zastosowanie tego sposobu leczenia jest długie i żmudne, ale w dużej części przypadków bardzo skuteczne, ponieważ włosy odrastają nawet po zakończeniu terapii.

Bez względu na rozważane teorie na temat przyczyn łysienia plackowatego, choroba ta nadal pozostaje jednym z trudniejszych schorzeń, z którymi walczy medycyna.