Stres psychologiczny

Stres psychologiczny nie doczekał się uniwersalnej i powszechnie akceptowanej definicji. W znaczeniu potocznym kojarzony jest ze zmianami w psychologicznych mechanizmach regulacyjnych, takich jak procesy poznawcze, uwaga, pamięć, emocje i motywacja, które są spowodowane trudną sytuacją, przeciążeniem czy chorobą. Za stres psychologiczny można uznać taką zmianę w otoczeniu, która wywołuje wysoki stopień napięcia emocjonalnego i przeszkadza w normalnym toku reagowania. O czym mówi psychologia stresu? Jakie są stresory i fazy reakcji na stres? Jak walczyć ze stresem?

Polecane wideo:

Psychologia stresu

Obecnie daje się wyróżnić trzy główne nurty koncepcji w ujmowaniu stresu psychologicznego:

  1. Stres rozumiany jako bodziec, sytuacja trudna lub wydarzenie zewnętrzne o określonych właściwościach, np. rozwód, śmierć bliskiej osoby, choroba, zmiana pracy. Jednak to samo wydarzenie, np. występ publiczny, dla jednej osoby będzie stresujące, a dla innej – nie.
  2. Stres jako reakcje wewnętrzne człowieka, zwłaszcza reakcje emocjonalne. Są to koncepcje zaczerpnięte z nauk medycznych, jednak reakcja lękowa, stan napięcia, poczucie zagrożenia mogą wynikać nie tylko z oddziaływania niekorzystnych czynników psychologicznych, ale i fizycznych, jak wysoka temperatura, hałas.
  3. Stres jako relacja (interakcja) pomiędzy czynnikami zewnętrznymi a właściwościami człowieka. Są to współczesne ujęcia interakcyjne, które przypisują doniosłe znaczenie w przebiegu reakcji stresowej czynnikowi pośredniczącemu, a mianowicie ocenie poznawczej, czyli subiektywnemu przeświadczeniu człowieka, że dana sytuacja jest niebezpieczna, zagrażająca albo szkodliwa.

Liczne stresory, czyli przyczyny stresu, wywołują szereg objawów o charakterze:

  • fizjologicznym, np.: infekcje, palpitacje serca, trudności w oddychaniu, osłabienie, bezsenność, bladość, migreny, niestrawność, biegunki, alergie, astma, wzmożone pocenie się;
  • psychologicznym, np.: gniew, złość, rozdrażnienie, nerwowość, lęk, obawa, wstyd, zakłopotanie, depresja, złe samopoczucie, poczucie winy, zazdrość, obniżona samoocena, niezdolność do koncentracji, natrętne myśli lub wyobrażenia, wzmożone fantazjowanie;
  • behawioralnym, np.: agresja, bierność, skłonność do irytacji, trudności z mówieniem, drżenie, tiki nerwowe, wysoki i nerwowy śmiech, zgrzytanie zębami, obgryzanie paznokci, zakłócony rytm snu, zamykanie się w sobie lub popadanie w przygnębienie, zaciskanie pięści, zwiększona absencja w pracy, szybkie jedzenie, zmiana stosunku do seksu.

Co to jest stres psychologiczny?

Obecnie powszechnie akceptuje się pogląd, że stresu nie można lokować wyłącznie ani w jednostce, ani w środowisku, ale dotyczy on określonego rodzaju relacji (transakcji) między nimi, a więc traktuje się relację stresową jako zakłócenie lub zapowiedź zakłócenia równowagi pomiędzy zasobami a możliwościami jednostki z jednej strony a wymaganiami otoczenia z drugiej. Aktualnie w psychologicznych ujęciach stresu dominuje stanowisko relacyjne, reprezentowane m.in. przez R.S. Lazarusa i S. Folkman. Autorzy twierdzą, że stres to dynamiczna relacja pomiędzy człowiekiem a otoczeniem, która oceniana jest przez jednostkę jako wymagająca wysiłku adaptacyjnego lub przekraczająca możliwości sprostania jej. O uznaniu relacji za stresową decyduje subiektywna ocena jednostki, a nie właściwości obiektywne sytuacji.

W wyniku oszacowania, zdarzenie stresowe zostaje zaklasyfikowane przez jednostkę do jednej z trzech kategorii:

  • krzywda lub strata – już zaistniałe szkody bądź urazy,
  • zagrożenie – antycypowane (przewidywane) krzywdy,
  • wyzwanie – zdarzenie prowokujące do walki.

Tadeusz Tomaszewski, polski psycholog, przypisał status stresu psychologicznego sytuacji trudnej, czyli takiej, w której zachodzi rozbieżność między potrzebami lub zadaniami człowieka a możliwościami zaspokojenia tych potrzeb lub wykonania zadań. Wyróżnił on kilka typów sytuacji trudnej: deprywację, przeciążenie, zagrożenie i utrudnienie.

Inny polski teoretyk stresu, Janusz Reykowski, określa stres psychologiczny jako klasę czynników zakłócających określony tok czynności, zagrażających człowiekowi bądź uniemożliwiających mu zaspokojenie potrzeb. Z kolei Jan Strelau porównuje stres do stanu, który charakteryzowany jest przez silne emocje negatywne, takie jak strach, lęk, złość, wrogość, a także inne stany emocjonalne, wywołujące dystres oraz sprzężone z nimi zmiany fizjologiczne i biochemiczne, ewidentnie przekraczające bazalny poziom aktywacji.

Fazy stresu psychicznego

  • Faza mobilizacji

Polega na aktywizacji procesów psychologicznych pod wpływem umiarkowanego stresu. Człowiek szybciej, skuteczniej i intensywniej spostrzega, myśli, koncentruje się, czyli podejmuje adekwatny wysiłek intelektualny, by sprostać wyzwaniu.

  • Faza rozstrojenia

Pod wpływem przedłużającego się i silniejszego stresu następuje obniżenie poziomu czynności psychicznych. Człowiek ma problem z koncentracją uwagi, logicznym myśleniem i przewidywaniem konsekwencji własnych poczynań. Pojawia się schematyzm działania, zahamowanie i bezradność. Emocje zaczynają brać górę nad rozsądkiem. Widać wyraźne oznaki lęku, gniewu, złości i irytacji.

  • Faza destrukcji

Człowiek jest niezdolny do prawidłowego wykonania każdej czynności pod wpływem długotrwałego i intensywnego stresu. Spada motywacja do działania i adekwatnej oceny sytuacji. Człowiek ma tendencje do poddawania się, ucieczki, płaczu, agresji, autoagresji lub w sposób gwałtowny szuka pomocy.

Radzenie sobie ze stresem

Wyróżnia się trzy główne style radzenia sobie ze stresem:

  • aktywne zachowanie – reakcje, które zmieniają sytuację,
  • poznawcze radzenie sobie – reakcje, które zmieniają znaczenie lub ocenę stresu,
  • unikanie – reakcje, które zmierzają do kontroli przykrytych uczuć.

Jak opanować lub zmniejszyć stres?

  • Uświadom sobie, co jest twoim stresorem oraz twoje emocjonalne i fizyczne reakcje.
  • Ustal, co możesz zmienić.
  • Dokonaj refleksji nad sobą.
  • Zastanów się, jakie masz mocne i słabe strony.
  • Pamiętaj o codziennej gimnastyce i ruchu na świeżym powietrzu.
  • Posłuchaj spokojnej muzyki.
  • Spędzaj czas z bliskimi.
  • Oddychaj głęboko.
  • Pij zioła na uspokojenie.
  • Stosuj techniki relaksacyjne, np. metody „strzepnięcia stresu”.

Istnieje wiele metod redukcji negatywnego napięcia emocjonalnego. Wybór jednej z nich zależy od indywidualnych preferencji. Każdego dnia podlega się różnym naciskom, wymaganiom i ograniczeniom. Sytuacje stresowe zaliczane są do grupy czynników najbardziej niebezpiecznych dla zdrowia psychicznego człowieka. Stres staje się wrogiem publicznym numer jeden, dlatego powinniśmy nauczyć się nad nim panować.

Bibliografia

  • Heszen-Niejodek I., Teoria stresu psychologicznego i radzenia sobie [w:] Strelau J., (red.), Psychologia. Podręcznik akademicki, t. 3, GWP, Gdańsk 2005, ISBN 83-87957-06-2.
  • Heszen-Niejodek I., Ratajczak Z., Człowiek w sytuacji stresu. Problemy teoretyczne i metodologiczne, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 2000, ISBN 83-226-1008-4.
  • Lazarus R.S., Paradygmat stresu i radzenia sobie, „Nowiny Psychologiczne” 1986, nr 3-4.
  • Terelak J.F., Psychologia stresu, Oficyna Wydawnicza Branta, Bydgoszcz 2001, ISBN 83-86605-64-2.

Stres

Komentarze (4)
~czarna_oliwka
~czarna_oliwka ponad rok temu

jestem mloda osoba i nie wytrzymuje juz tego stresu zabija mnie on po prostu jest mi slabo mam szczekoscisk sciska mnie w gardle i kilka innych objawow i praktycznie caly czas tak jest jak sie denerwuje jestem w obcym miejscu to jest duzo gorzej ale nawet jak sie nie denerwuje to tez tak mam czesto ale w mniejszym stopniu mam juz dosc...

Odpowiedz
zapytaj lekarza

za darmo

  • Odpowiedź w 24 godziny
  • Bez żadnych opłat
  • Lekarze, psychologowie, dietetycy

lekarzy jest teraz online

0/500

Stres
najnowsze pytania

DYSKUSJE NA FORUM

Co to jest

~AgaAgnieszka • ostatni post 9 godzin temu

1

Pomocni lekarze

Artykuły Stres
Stres

Zdenerwowanie u młodej dziewczyny

Zdenerwowanie u młodej dziewczyny

Tak naprawdę to jedynie od człowieka zależy, czy pozwoli przytłoczyć się stresom, które zazwyczaj wynikają z chorych ambicji i pragnień odniesienia sukcesów.

Stres

Czynniki stresowe

Czynniki stresowe

Stres jest nieodłącznym elementem naszego życia, ale istnieją sprawdzone sposoby by zmniejszyć jego wpływ na samopoczucie i zdrowie.

Stres

18 niezawodnych metod, które pomogą ci zwalczyć stres

18 niezawodnych metod, które pomogą ci zwalczyć stres

z zewnątrz, obniżają stężenie kortyzolu, określanego jako hormon stresu, a tym samym pomagają nam zapanować nad zszarganymi nerwami. Udowodniono ponadto (...) nim stajemy się mniej podatni na stres w codziennym życiu. Kąpiel...

Stres

Jak uodpornić się na stres

Jak uodpornić się na stres Odtwórz wideo

Idealną formą walki ze stresem jest uprawianie sportu. Zwłaszcza sporty ekstremalne, które wyzwalają w uprawiającej je osobie silne emocje (...) , pozwalają na przyzwyczajenie się do stałego poziomu stresu. Jednak oprócz...

Stres

Jak pozbyć się stresu?

Jak pozbyć się stresu?

Joga na stres Ćwiczenie jogi pomaga się zrelaksować i zapomnieć o nurtujących nas problemach.

Stres

Depresja: obniżanie stresu

Depresja: obniżanie stresu Odtwórz wideo

Stres wykazuje negatywne działanie na organizm człowieka - odbiera chęci do życia, obniża poczucie własnej wartości i wpływa na postrzeganie świata (...) , konieczne okazuje się leczenie i wsparcie najbliższych. Na szczęście, depresja...

Stres

Sprawdzone sposoby na zwalczenie stresu przed egzaminem

Sprawdzone sposoby na zwalczenie stresu przed egzaminem

Nie wkuwaj na ostatnią chwilę Wiele osób czeka z nauką do egzaminu do ostatniej chwili. Niestety często kończy się to zbyt dużym stresem (...) w trakcie nauki potrzebuje dużej ilości glukozy - dostarczysz jej organizmowi, spożywając...

Stres

Stres pozytywny

Stres pozytywny

Stres pozytywny - czy to w ogóle możliwe? Przecież stres wiąże się z lękiem, niepokojem, napięciem emocjonalnym i obniżonym samopoczuciem (...) . W potocznym rozumieniu stres kojarzy się z sytuacją trudną,...

Stres

Myślenie pozytywne

? Jak kontrolować emocje? Jak walczyć ze stresem? Tutaj może pomóc optymizm i pozytywne nastawienie do świata! Psychologia pozytywna Współczesny człowiek (...) , permanentnie złe samopoczucie czy obwinianie innych nie są konstruktywnymi...