Niszczą wątrobę, mogą powodować raka. UE planuje wprowadzić zakaz
Unia Europejska przygotowuje się do wprowadzenia jednego z największych zakazów dotyczących substancji chemicznych. Chodzi o PFAS - związki określane mianem "wiecznych chemikaliów". Z uwagi na swoją wyjątkową trwałość, gromadzą się w środowisku, w wodzie pitnej, a także w ludzkim organizmie.
W tym artykule:
Czym są PFAS i dlaczego są groźne?
Choć PFAS wykorzystywane są w tysiącach produktów - od kosmetyków, przez odzież wodoodporną, aż po elementy turbin wiatrowych i sprzęt medyczny - rosnąca liczba dowodów na ich szkodliwość sprawia, że Komisja Europejska rozważa szeroki zakaz w produktach konsumenckich, przy jednoczesnym dopuszczeniu ograniczonych wyjątków dla zastosowań przemysłowych uznanych za niezbędne.
PFAS (per- i polifluoroalkilowe substancje) to grupa kilku tysięcy syntetycznych związków chemicznych, których wspólną cechą są bardzo silne wiązania węgiel–fluor. Te właściwości sprawiają, że PFAS są odporne na działanie temperatury, wilgoci i chemikaliów, co czyni je niezwykle trwałymi i jednocześnie trudnymi do usunięcia z organizmu oraz środowiska.
Problem w tym, że PFAS nie rozkładają się naturalnie i mogą przemieszczać się na duże odległości w wodzie i glebie, zanieczyszczając wody gruntowe i pitne. Według Europejskiej Agencji Chemikaliów (ECHA), oczyszczanie terenów skażonych PFAS jest technicznie trudne i bardzo kosztowne, a całkowite wyeliminowanie tych substancji z otoczenia zajmie pokolenia - nawet jeśli ich emisje zostałyby dziś całkowicie zatrzymane.
Toksyczne kosmetyki. Naukowcy alarmują: ponad połowa zawiera szkodliwą substancję
Zobacz także:'' Niszczą nas od środka. Zwiększają ryzyko groźnych nowotworów
Skutki zdrowotne i rosnące ryzyko pozwów
Coraz więcej badań naukowych wskazuje na poważne konsekwencje zdrowotne wynikające z ekspozycji na PFAS. Wśród najczęściej wymienianych zagrożeń znajdują się:
uszkodzenie wątroby,
zaburzenia hormonalne,
obniżona masa urodzeniowa noworodków,
niektóre nowotwory, w tym rak jądra,
toksyczność reprodukcyjna.
Rosnąca świadomość zagrożeń prowadzi nie tylko do zmian regulacyjnych, ale także do roszczeń prawnych. W USA koncerny takie jak 3M czy Chemours wypłaciły już ponad 11 mld dolarów odszkodowań w związku z zanieczyszczeniem wody pitnej.
Eksperci przewidują, że podobna fala procesów sądowych może dotknąć również Europę, zwłaszcza jeśli firmy będą nadal minimalizować wpływ PFAS na zdrowie i środowisko.
Etapy zmian i planowane wyjątki
Zakaz PFAS w produktach konsumenckich nie wejdzie w życie z dnia na dzień. Komisja Europejska przewiduje, że ostateczna propozycja legislacyjna pojawi się najwcześniej w 2025 roku, ponieważ konieczne jest ustalenie, które zastosowania można uznać za "niezastąpione" i "krytycznie ważne".
W gronie potencjalnych wyjątków wymienia się m.in. inhalatory dla osób z astmą oraz podzespoły do produkcji półprzewodników w technologiach zielonej energii. Mimo to nawet te wyjątki mają podlegać ograniczeniom, zwłaszcza w zakresie utylizacji i emisji.
Jak podkreśla komisarz ds. środowiska UE Jessika Roswall, celem jest stworzenie jasnych zasad, które pozwolą przemysłowi zaplanować odchodzenie od PFAS, jednocześnie chroniąc zdrowie ludzi i planetę.
Dla branż, takich jak motoryzacja, tekstylia, elektronika czy przemysł spożywczy, zakaz PFAS będzie oznaczał konieczność zmiany składu produktów. Z kolei konsumenci mogą się spodziewać wyższych cen i ograniczonej dostępności niektórych towarów, przynajmniej w okresie przejściowym.
Dążenie do wycofania PFAS wpisuje się w unijną Strategię na rzecz zrównoważonej chemii i długofalowe działania na rzecz ochrony zdrowia publicznego oraz środowiska. Ostatecznym celem jest całkowita eliminacja "wiecznych chemikaliów" tam, gdzie nie są absolutnie konieczne.
Dominika Najda, dziennikarka Wirtualnej Polski
Źródła
- Reuters
- ECHA
Treści w naszych serwisach służą celom informacyjno-edukacyjnym i nie zastępują konsultacji lekarskiej. Przed podjęciem decyzji zdrowotnych skonsultuj się ze specjalistą.
