Niszczą wątrobę, mogą powodować raka. UE planuje wprowadzić zakaz

Choć PFAS wykorzystywane są w tysiącach produktów - od kosmetyków, przez odzież wodoodporną, aż po elementy turbin wiatrowych i sprzęt medyczny - rosnąca liczba dowodów na ich szkodliwość sprawia, że Komisja Europejska rozważa szeroki zakaz w produktach konsumenckich, przy jednoczesnym dopuszczeniu ograniczonych wyjątków dla zastosowań przemysłowych uznanych za niezbędne.

PFAS (per- i polifluoroalkilowe substancje) to grupa kilku tysięcy syntetycznych związków chemicznych, których wspólną cechą są bardzo silne wiązania węgiel–fluor. Te właściwości sprawiają, że PFAS są odporne na działanie temperatury, wilgoci i chemikaliów, co czyni je niezwykle trwałymi i jednocześnie trudnymi do usunięcia z organizmu oraz środowiska.

Problem w tym, że PFAS nie rozkładają się naturalnie i mogą przemieszczać się na duże odległości w wodzie i glebie, zanieczyszczając wody gruntowe i pitne. Według Europejskiej Agencji Chemikaliów (ECHA), oczyszczanie terenów skażonych PFAS jest technicznie trudne i bardzo kosztowne, a całkowite wyeliminowanie tych substancji z otoczenia zajmie pokolenia - nawet jeśli ich emisje zostałyby dziś całkowicie zatrzymane.

Zobacz także:'' Niszczą nas od środka. Zwiększają ryzyko groźnych nowotworów

Coraz więcej badań naukowych wskazuje na poważne konsekwencje zdrowotne wynikające z ekspozycji na PFAS. Wśród najczęściej wymienianych zagrożeń znajdują się:

• uszkodzenie wątroby,

• zaburzenia hormonalne,

• obniżona masa urodzeniowa noworodków,

• niektóre nowotwory, w tym rak jądra,

• toksyczność reprodukcyjna.

Rosnąca świadomość zagrożeń prowadzi nie tylko do zmian regulacyjnych, ale także do roszczeń prawnych. W USA koncerny takie jak 3M czy Chemours wypłaciły już ponad 11 mld dolarów odszkodowań w związku z zanieczyszczeniem wody pitnej.

Eksperci przewidują, że podobna fala procesów sądowych może dotknąć również Europę, zwłaszcza jeśli firmy będą nadal minimalizować wpływ PFAS na zdrowie i środowisko.

Zakaz PFAS w produktach konsumenckich nie wejdzie w życie z dnia na dzień. Komisja Europejska przewiduje, że ostateczna propozycja legislacyjna pojawi się najwcześniej w 2025 roku, ponieważ konieczne jest ustalenie, które zastosowania można uznać za "niezastąpione" i "krytycznie ważne".

W gronie potencjalnych wyjątków wymienia się m.in. inhalatory dla osób z astmą oraz podzespoły do produkcji półprzewodników w technologiach zielonej energii. Mimo to nawet te wyjątki mają podlegać ograniczeniom, zwłaszcza w zakresie utylizacji i emisji.

Jak podkreśla komisarz ds. środowiska UE Jessika Roswall, celem jest stworzenie jasnych zasad, które pozwolą przemysłowi zaplanować odchodzenie od PFAS, jednocześnie chroniąc zdrowie ludzi i planetę.

Dla branż, takich jak motoryzacja, tekstylia, elektronika czy przemysł spożywczy, zakaz PFAS będzie oznaczał konieczność zmiany składu produktów. Z kolei konsumenci mogą się spodziewać wyższych cen i ograniczonej dostępności niektórych towarów, przynajmniej w okresie przejściowym.

Dążenie do wycofania PFAS wpisuje się w unijną Strategię na rzecz zrównoważonej chemii i długofalowe działania na rzecz ochrony zdrowia publicznego oraz środowiska. Ostatecznym celem jest całkowita eliminacja "wiecznych chemikaliów" tam, gdzie nie są absolutnie konieczne.

Dominika Najda, dziennikarka Wirtualnej Polski

Źródła

1. Reuters
2. ECHA