Terapia rodzinna

Obok terapii indywidualnej czy psychoterapii grupowej istnieje jeszcze inna forma leczenia psychologicznego, a mianowicie terapia rodzinna. Nie ma jednej, standardowej szkoły terapii rodzinnej. Przywracanie równowagi systemowi rodzinnemu może odbywać się w różnych podejściach teoretycznych, np. w podejściu psychoanalitycznym, behawioralnym, fenomenologicznym czy systemowym. W rodzinie zawsze znajdują odzwierciedlenie dysfunkcje jednostki, która przynależy do danej rodziny. Jeżeli np. uczeń ma problemy w szkole albo ojciec straci pracę, następuje destabilizacja dotychczasowej homeostazy rodziny tak, że niejednokrotnie cały system rodzinny wymaga pomocy psychologicznej.

Zobacz film: "Kiedy należy zgłosić się do psychiatry?"

Ewolucja koncepcji terapii rodzinnej

Terapia rodzinna, w tym terapia małżeńska, ewoluowała na przestrzeni lat. Zwracano uwagę na różne czynniki, które mogły mieć wpływ na funkcjonowanie rodziny. Przede wszystkim akcentowano rolę osób znaczących w rodzinie – rodziców – którzy modyfikują wzajemne relacje i wpływają na wewnętrzne przeżycia dzieci. Pierwotnie zbyt duże znaczenie przypisywano matce i jej jednokierunkowemu wpływowi na dziecko, która poprzez nadmierną opiekuńczość lub jawne odrzucenie miała przyczyniać się do krystalizowania różnych zaburzeń u własnych latorośli. Następnie przeniesiono środek ciężkości z cech osobowości matki na jej relacje z dziećmi, np. uwypuklono znaczenie tzw. paradoksalnych komunikatów, które w warstwie werbalnej przekazują zupełnie coś innego niż w warstwie niewerbalnej (np. koncepcja podwójnego wiązania G. Batesona).

W dalszych etapach rozwoju terapii rodzinnej terapeuci zaczęli analizować wzajemne stosunki między wszystkimi członkami rodziny. Brano pod uwagę odgrywane role (np. kozła ofiarnego), pozorność wzajemnej komunikacji w rodzinie, uwypuklano znaczenie hierarchii i struktury rodziny dla funkcjonowania poszczególnych jednostek oraz granice między członkami rodziny. Następnie podkreślano rolę interakcji w systemie rodzinnym i zaczęto opisywać patologiczne więzi, jakimi rodzice przywiązują do siebie swoje dzieci, by utrudnić im samodzielne życie. W końcu ewolucja koncepcji terapii rodzinnej doprowadziła do myślenia systemowego o rodzinie, zgodnie z którym rodzina składa się z podsystemów i sama równocześnie jest podsystemem większego sytemu, jakim jest rodzina pochodzenia matki lub ojca czy społeczeństwo. Rodzina bowiem stanowi podstawową komórkę społeczną.

Podejście systemowe obstaje przy twierdzeniu, że zmiana w obrębie jednego podsystemu, np. na linii mąż-żona, brat-siostra, matka-córka itp. wpływa na zmianę całego systemu i odwrotnie. Zwrócono też uwagę na niewidzialne lojalności, jakie wiążą w wymiarze międzypokoleniowym układ rodzinny. Trudności w funkcjonowaniu rodziny mogą bowiem wynikać z konfliktów przeniesionych z przeszłości, z rodziny generacyjnej, np. choroba alkoholowa może ujawniać się w każdym pokoleniu rodzinnym – dziadkowie, rodzice, dzieci. Oprócz tego, do zaburzeń funkcjonowania rodziny mogą przyczynić się zbyt bliskie więzi między członkami rodziny oraz koalicje – związek osób zawiązany przeciwko innej jednostce z rodziny.

Systemowa terapia rodzin

Terapia rodzinna różni się od terapii indywidualnej i grupowej obiektem, na którym koncentruje się pomoc psychologiczna. Nie jest to pojedyncza osoba czy grupa osób, ale rodzina bądź para małżeńska. Terapeuci rodzinni koncentrują się na strukturze rodziny, rodzajach więzi między poszczególnymi członkami, całym systemie rodzinnym i jego podsystemach oraz komunikacji. Psychoterapeuci indywidualni bardziej zwracają uwagę na wewnętrzny świat przeżyć pacjenta oraz na to, jak świat zewnętrzny znajduje odzwierciedlenie w umyśle człowieka. Terapia rodzinna może być prowadzona na dwa sposoby. Wyróżnia się terapię rodzinną zorientowaną systemowo i niesystemowo. Psychoterapeuci rodzin zorientowani systemowo pracują z całą rodziną, chociaż poszczególni członkowie zwykle definiują problem jako zaburzenie jednej osoby, np. alkoholizm ojca, anoreksja córki, depresja matki, chuligańskie zachowania syna itp.

Zdaniem terapeutów systemowych patologia funkcjonowania pojedynczego pacjenta tkwi w strukturze systemu rodzinnego i w relacjach, w jakie wchodzą członkowie rodziny. Objawy chorobowe jednostki mogą służyć utrzymaniu homeostazy w rodzinie, np. rodzina podświadomie będzie pielęgnowała wzorzec rodziny alkoholowej, gdyż w ten sposób każdy w systemie pełni określoną funkcję, np. ojciec alkoholik, matka i dzieci jako współuzależnione jednostki, które zabezpieczają rodzinę przed tym, by patologia nie wyszła na jaw. Terapeuta systemowy traktuje rodzinę jako system otwarty, a więc zdolny do uzdrowienia i odkrycia potencjału samoregulacji. Zaburzenia powstają, gdy rodzina, mimo wymagań zewnętrznych bądź rozwoju osób wchodzących w jej skład, nie zmienia swojej struktury. Brakuje akceptacji dla stopniowych przeobrażeń i modyfikacji struktury rodziny.

Niesystemowa terapia rodzin

Terapeuci rodzinni muszą przezwyciężać opór rodziny przed zmianą. Radzenie sobie z oporem całego systemu rodzinnego, jak i poszczególnych członków rodziny to ważny etap pracy terapeutycznej. Stosuje się zatem techniki pośrednie i paradoksalne, np. komunikaty nie wprost, paradoksy pragmatyczne, elementy transu itp. W odróżnieniu od systemowego podejścia w terapii rodzin podejście niesystemowe przypisuje patologie rodzinne jednostce i jej dysfunkcjonalnym zachowaniom. Według niesystemowego podejścia do terapii rodzinnej, „zaburzona jednostka” przyczyniła się do powstania nieszczęśliwej rodziny, ale rodzina ma też ogromny wpływ na kształtowanie i podtrzymywanie zaburzeń członków wchodzących w skład rodziny. Dysfunkcje manifestują się na płaszczyźnie rodzinnej, ponieważ rodzina jest ważnym obszarem funkcjonowania każdego człowieka.

Cel psychoterapii niesystemowej to zmiana osobowości bądź zachowań poszczególnych członków rodziny. Sposób działania terapeutów rodzinnych zorientowanych niesystemowo przypomina pracę psychoterapeutów indywidualnych. Terapia rodzinna jest prowadzona zwykle z wszystkimi członkami rodziny, chociaż nie wszyscy muszą być obecni w poszczególnych fazach procesu terapeutycznego. Czasami terapia orientuje się na określonym podsystemie rodzinnym, np. parze małżonków. Specyfika terapii rodzinnej polega na tym, że nie koncentruje się ona na przeszłości poszczególnych członków systemu rodzinnego, a raczej na całym zaburzonym systemie, aktualnych wzorcach interakcji, strukturze, dynamice i wątpliwej jakości komunikacji między poszczególnymi członkami rodziny.

psycholog Kamila Krocz, ponad rok temu

Bibliografia

  • Crane D.R., Podstawy terapii małżeństw, GWP, Gdańsk 2002, ISBN 83-87957-85-2.
  • Górniak L., Józefik B., (red.), Ewolucja myślenia systemowego w terapii rodzin. Od metafory cybernetycznej do dialogu i narracji, Wydawnictwo UJ, Kraków 2003, ISBN 83-233-1740-2.
  • Grzesiuk L., Psychoterapia [w:] Strelau J., (red.), Psychologia. Podręcznik akademicki, t. 3, GWP, Gdańsk 2005, ISBN 83-87957-06-2.
  • Ulsamer B., Techniki ustawiania rodzin. Wprowadzenie do terapii systemowej Hellingera, Studio Astropsychologii, Białystok 2008, ISBN 978-83-7377-300-4.

Psychoterapia grupowa

Komentarze (3)
~wefewfe
~wefewfe ponad rok temu

czasami pomaga, a czasami nie - zalezy jak gleboko siedzi problem. dlatego warto zawsze próbować, bo jeżeli nie spróbujemy to się nie dowiemy i nie zwalczymy problemu. najlepiej pójśc do psychologa, który specjalizuje się w takich tematach i pełni rolę coacha np www.gabinet-psychologiczny.waw.pl

Odpowiedz
zapytaj lekarza

za darmo

  • Odpowiedź w 24 godziny
  • Bez żadnych opłat
  • Lekarze, psychologowie, dietetycy

lekarzy jest teraz online

0/500

Psychoterapia grupowa
najnowsze pytania

DYSKUSJE NA FORUM

Pomocni lekarze

Artykuły Psychoterapia grupowa
Uzależnienie od papierosów

Terapia nikotynowa

Terapia nikotynowa

Nikotynowa terapia nie dla każdego Nie każdy może korzystać z farmakologicznych środków wspomagających rzucenie palenia, więc nikotynowa terapia zastępcza powinna być wcześniej skonsultowana z lekarzem.

Autopsychoterapia

Terapia samego siebie

Terapia samego siebie

Autopsychoterapia polega na racjonalizowaniu emocjonalnych nastawień.

Leczenie raka piersi

Terapia celowana w raku piersi (WIDEO)

Terapia celowana w raku piersi (WIDEO) Odtwórz wideo

Doustna terapia celowana jest bardzo skuteczną metodą leczenia raka piersi. Lekiem wykorzystywanym w tej terapii jest lapatinib, lek (...) celowane w leczeniu nowotworów polegają na tym, że hamują pewne konkretne procesy...

Hormonalna terapia zastępcza

Przeciwwskazania do stosowania HTZ (WIDEO)

Przeciwwskazania do stosowania HTZ (WIDEO) Odtwórz wideo

Hormonalna terapia zastępcza polega na uzupełnieniu niedoboru hormonów produkowanych przez jajniki w okresie menopauzalnym. Powinna być rozpoczęta (...) jak najwcześniej, jak tylko pojawią się pierwsze objawy przekwitania. Terapię...

Niezbędnik pacjenta

Neuro TERAPIA

Neuro TERAPIA

Neuro TERAPIA - na ból kręgosłupa i stawów Żel Neuro TERAPIA z ekstraktem goździka korzennego leczy, łagodzi i zapobiega: bólom kręgosłupa (...) pochodzenia, bólom stawów towarzyszących zmianom zwyrodnieniowym, innym...

Menopauza

Wzrost ryzyka raka piersi w HTZ (WIDEO)

Wzrost ryzyka raka piersi w HTZ (WIDEO) Odtwórz wideo

Hormonalna terapia zastępcza (HTZ) jest stosowana u części kobiet w okresie perimenopauzy. Terapia ta polega na podawaniu hormonów płciowych (...) po to, aby uniknąć spadku tych hormonów w związku z zaprzestaniem produkowania...

Menopauza

Czy HTZ jest bezpieczna? (WIDEO)

Czy HTZ jest bezpieczna? (WIDEO) Odtwórz wideo

Hormonalna terapia zastępcza pomaga wielu kobietom w okresie menopauzy. Polega na uzupełnieniu hormonów produkowanych przez jajniki w okresie (...) przekwitania. Terapię rozpoczyna się jak najwcześniej, czyli około...

Sigmoidoskopia - wskazania, przeciwwskazania, przebieg

Sigmoidoskopia - zdjęcie

Sigmoidoskopia - zdjęcie

Rodzinna polipowatość widoczna dzięki badaniu endoskopowemu.