To może być pierwszy sygnał demencji. Występuje nawet przed czterdziestką

Utrata orientacji w terenie to zjawisko, które wielu z nas zrzuca na karb pośpiechu lub zmęczenia. Jednak naukowcy ze Stanford Medicine dowiedli, że winny może być starzejący się "wewnętrzny GPS" mózgu - czyli kora śródwęchowa przyśrodkowa. To właśnie ona odpowiada za zdolność rozpoznawania otoczenia i tworzenia mentalnej mapy przestrzeni.

W eksperymentach na myszach wykazano, że z wiekiem sieć tzw. komórek siatkowych, które budują nasz zmysł orientacji, traci precyzję. Starsze zwierzęta miały trudności z odróżnieniem podobnych miejsc i często błądziły, podczas gdy młode poruszały się pewnie. Zaskakujące było jednak odkrycie, że jedna z myszy zachowała pełną sprawność nawigacyjną, co daje nadzieję, że proces ten można spowolnić.

Badania na ludziach, opublikowane w "Nature Communications", potwierdziły, że utrata zdolności orientacji wiąże się z osłabieniem aktywności regionu parahipokampalnego - kluczowego dla pamięci przestrzennej. Według ekspertów z Allen Institute for Brain Science, dezorientacja w znanym otoczeniu może być jednym z najwcześniejszych sygnałów nadchodzącej demencji, występującym nawet 20 lat przed problemami z pamięcią czy językiem.

Z danych Alzheimer Europe wynika, że w Polsce liczba osób z otępieniem może wzrosnąć z obecnych 500 tys. do ponad miliona w 2050 roku. Tymczasem poziom wiedzy o chorobach otępiennych pozostaje niski - co oznacza, że wielu pacjentów trafia do specjalisty zbyt późno.

- Nie wiemy, który z potencjalnych mechanizmów ma kluczowe znaczenie inicjujące. Podejrzewamy, że stan zapalny i deficyt energetyki mózgowej, jak nieprzyswajanie glukozy w mózgu, mogą być takim czynnikiem sprawczym, co powoduje, że białka amyloid i tau zaczynają zmieniać konformację (układ atomów w cząsteczce chemicznej, przyp. red.) i rozpoczyna się cała kaskada uszkodzenia - mówił w rozmowie WP abcZdrowie neurolog prof. dr hab. n. med. Konrad Rejdak, kierownik Oddziału Klinicznego Neurologii z USK nr 4 w Lublinie, członek Rady Programowej Europejskiej Akademii Neurologii.

Zobacz też: Zwiększa ryzyko alzheimera, parkinsona, SM. Naukowcy kolejny raz potwierdzają

Wczesne wykrywanie zaburzeń orientacji staje się jednym z najważniejszych wyzwań medycyny starzenia. Coraz częściej wykorzystuje się w tym celu wirtualną rzeczywistość (VR). Jak pokazują badania z "Biomedicines", testy przestrzenne w środowisku VR potrafią ujawnić deficyty wcześniej niż klasyczne testy pamięciowe.

Na kondycję mózgu można jednak wpływać. Amerykański projekt U.S. POINTER udowodnił, że połączenie aktywności fizycznej, diety MIND oraz ćwiczeń poznawczych poprawia funkcje umysłowe u seniorów. Nie bez znaczenia pozostaje także słuch - polskie badanie PURE wykazało, że niedosłuch zwiększa ryzyko zaburzeń poznawczych. Regularne kontrole audiologiczne mogą więc stać się elementem skutecznej profilaktyki demencji.

oprac. Aleksandra Zaborowska, dziennikarka Wirtualnej Polski

Źródła:

• Medical Express,

• Charlotte S. Herber et al., "Spatial coding dysfunction and network instability in the aging medial entorhinal cortex, Nature Communications, 2025;

• Dorota Kossowska-Kuhn et al. "Spatial navigation skills in older adults with and without cognitive impairment", Frontiers in Aging, 2025;

• Gina Michallat-Bragg et al., "Exploring the sensitivity of episodic and spatial memory tests to healthy and pathological cognitive aging", Frontiers in Aging Neuroscience, 2025;

• Katarzyna Połtyn-Zaradna et al., "Age-related hearing loss associated with cognitive impairment in the Polish cohort of the PURE study, " Frontiers in Aging Neuroscience, 2025;

• Rachel Whitmer et al., "Structured vs Self-Guided Multidomain Lifestyle Interventions for Global Cognitive Function: The U.S. POINTER Randomized Clinical Trial", JAMA, 2025.