Zapalenie stawów: fizykoterapia i terapia zajęciowa

Terapia zajęciowa może pomóc w zmniejszeniu obciążenia stawów podczas codziennych czynności. Terapeuci zajęciowi mogą pokazać, w jaki sposób zmodyfikować dom i środowisko pracy w celu zmniejszenia zachowań, które mogą nasilać zapalenie i związaną z nim bolesność stawów. Mogą także dostarczyć szyny do rąk i nadgarstków i zalecą urządzenia wspomagające wykonywanie zadań, takich jak prowadzenie pojazdów, mycie, ubieranie, sprzątanie.

Zachowanie dobrego zakresu ruchu jest kluczem do utrzymania zdolności do wykonywania codziennych czynności. W związku z tym zwiększenie zakresu ruchu wspólnego jest głównym tematem fizykoterapii. Budowanie siły mięśni również jest niezwykle ważne, ponieważ silny mięsień może lepiej stabilizować osłabiony staw. Fizjoterapeuci pokazują, jakie ćwiczenia wykonywać, by zachować i wykorzystać siłę stawów.

Korzyści z fizykoterapii to uzyskanie wiedzy na temat schorzenia, na które pacjent choruje. Najczęściej w zapaleniu stawów pomagają:

• zmniejszenie wagi - odciąży stawy;
• nauczenie się metod ruchowych - pozwolą one zmniejszyć dyskomfort odczuwany w trakcie choroby;
• odpoczynek - pozwala zredukować ból i stan zapalny stawów, szczególnie, gdy zaatakowanych jest wiele stawów;
• stosowanie okładów z lodu lub okładów ciepłych może pomóc złagodzić ból miejscowy. Ciepło rozluźnia skurcze mięśni wokół zapalenia stawów. Ogrzewanie stawów i mięśni w ciepłej kąpieli lub prysznicem przed przystąpieniem do wykonywania ćwiczeń może pomóc w ich wykonywaniu;
• ćwiczenia – są ważnym elementem leczenia zapalenia stawów, są najbardziej skuteczne, gdy prawidłowo wykonuje się je na co dzień. Lekarz i terapeuta zaleci odpowiedni ich program.

Przedoperacyjne programy kształcenia i ćwiczenia, które rozpoczną się przed operacją, są kontynuowane w domu. Mogą one ulec zmianie w szpitalu – po operacji dopasowywane są do nowych potrzeb w okresie rehabilitacji. Ćwiczenia te mogą być wykonywane dodatkowo.

Napięcie mięśni może być zmniejszane dzięki:

• kontrolowaniu wagi,
• świadomemu przyjmowaniu prawidłowej pozycji, by chronić stawy pleców, nóg i stóp,
• odpoczynkowi, zarówno w pracy jak i w domu,
• słuchaniu reakcji swojego ciała – jeśli pacjent odczuwa ból w stawach, to znaczy, że z organizmem dzieje się coś niedobrego i nie należy go wtedy narażać na dodatkowy ból.

Terapia zajęciowa może pokazać, jak wykonywać codzienne czynności bez pogłębiania bólu czy dalszego niszczenia stawów. Może to obejmować:

• wykorzystywanie odpowiedniej techniki wsiadania i wysiadania z samochodu czy krzesła;
• używanie silniejszych i zdrowszych stawów, by zredukować napięcie tych chorych – np. noszenie torebki na ramieniu zamiast trzymania jej w ręce;
• rozkładanie ciężaru – podnoszenie naczyń obiema rękami, przenoszenie ciężkich przedmiotów w ramionach, a nie trzymając coś w rękach;

Jeśli zapalenie stawów obejmuje dłonie, należy unikać ściskania, chwytania, uderzania i skręcania ich. Oprócz fizykoterapii należy także dążyć do wyjaśnienia przyczyny zapalenia stanów - w poradni ortopedycznej bądź reumatologicznej, oraz przyjmować leki w razie konieczności łagodzące objawy i spowalniające proces destrukcji stawów.

Źródła

1. Brzosko M., Samborski W., Reumatologia praktyczna, Wolters Kluwer, Kraków 2011, ISBN 978-83-264-1376-6
2. Puszczewicz M. Wielka interna - reumatologia, Medical Tribune Polska, Warszawa 2010, ISBN 978-83-62597-06-2
3. Brzosko M. Reumatologia kliniczna, Pomorska Akademia Medyczna, Szczecin 2010, ISBN 978-83-89318-33-7
4. Kasprzak W. Fizjoterapia kliniczna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2010, ISBN 978-83-200-4007-4