Zespół jelita drażliwego – dieta i zalecenia żywieniowe przy IBS

Zespół jelita drażliwego (z ang. Irritable Bowel Syndrome – IBS) to przewlekła, czynnościowa choroba przewodu pokarmowego. Charakteryzuje się ona przede wszystkim dyskomfortem/bólem brzucha, zmianą konsystencji stolca oraz zaburzeniami rytmu wypróżnień.

Choroba częściej dotyczy kobiet. Zwykle diagnozowana jest u osób stosunkowo młodych, ale może pojawić się w każdym wieku.

Leczenie zespołu jelita drażliwego zawsze powinno być zindywidualizowane. W zależności od rodzaju i intensywności objawów może obejmować ono wdrożenie farmakoterapii, psychoterapii, wysiłku fizycznego, probiotyków, modyfikację stylu życia czy redukcję stresu.

Jednak w każdym przypadku IBS, podstawowym elementem leczenia pozostaje zawsze odpowiednia dieta.

Ogólne zalecenia żywieniowe, które pomagają złagodzić objawy zespołu jelita drażliwego, to przede wszystkim:

• regularne spożywanie posiłków,
• jedzenie w wolnym tempie, dokładne przeżuwanie, uważne jedzenie (tzw. mindful eating),
• picie dużej ilości płynów,
• nie przejadanie się (jedzenie tylko do momentu uczucia sytości, nie więcej),
• przygotowanie posiłków domowych z wykorzystaniem świeżych, nieprzetworzonych produktów,
• unikanie pokarmów nasilających objawy choroby,
• prowadzenie dziennika spożytych pokarmów.

Mimo że zespół jelita drażliwego nie jest wynikiem niewłaściwej diety, to jednak faktem jest, że niektóre jej składniki mogą zaostrzać objawy choroby.

Wrażliwość w IBS na poszczególne produkty jest zawsze kwestią indywidualną. Jednak najczęściej pacjentom zaleca się ograniczyć pewne ogólne produkty, które mogą wzmagać refluks i zespół jelita drażliwego.

Dieta powinna ograniczać przede wszystkim produkty takie, jak:

• alkohol,
• kofeina,
• pikantne i tłuste potrawy.

IBS może mieć różną postać:

• biegunkową,
• zaparciową,
• mieszaną (naprzemienne biegunki i zaparcia).

W ustalaniu diety kluczowe jest więc zarówno poznanie reakcji i tolerancji własnego organizmu na różne pokarmy, jak i określenie postaci choroby.

W przypadku postaci biegunkowej zaleca się bowiem inne postępowanie (dieta lekkostrawna, ograniczenie tłuszczu i błonnika) niż w postaci zaparciowej (dieta bogatoresztkowa).

Dieta low-FODMAP

Co jeść w zespole jelita drażliwego? Dieta low-FODMAP jest obecnie rekomendowanym sposobem na łagodzenie objawów IBS. Wiele badań klinicznych i naukowych metaanaliz wykazuje jej skuteczność. Uważa się, że low-FODMAP nie tylko pomaga zidentyfikować pokarmy wyzwalające, ale też prawdopodobnie wpływa na zmianę składu bakterii w świetle przewodu pokarmowego.

Dieta low-FODMAP polega na wykluczeniu z menu pewnych produktów (zawierających oligosacharydy, disacharydy, monosacharydy). Następnie, po ustąpieniu objawów ze strony przewodu pokarmowego, stopniowo przywraca się kolejne pokarmy. Natomiast rezygnuje się z tych produktów, które zostają zidentyfikowane jako wyzwalacze.

Najczęściej dietę low-FODMAP stosuje się przez kilka tygodni.

Produkty dozwolone na diecie low-FODMAP to przede wszystkim:

• warzywa (m.in. ziemniaki, bataty, dynia, kabaczek], bakłażan, cukinia, marchewka, pasternak, seler, sałata, pomidory, kukurydza, szczypiorek, papryka, ogórek, kapusta chińska),
• owoce (m.in. banany, jagody, maliny, truskawki, melon, ananas, kiwi, pomarańcze, limonka,
• produkty zbożowe bezglutenowe, komosa ryżowa, ryż, produkty gryczane, jaglane, owsiane,
• mleko i produkty mleczne bez laktozy, sery podpuszczkowe dojrzewające, mleko migdałowe, kokosowe, ryżowe,
• mięso, ryby, jaja,
• niektóre orzechy i nasiona (orzechy włoskie, siemię lniane, migdały, orzeszki pekan, brazylijskie, piniowe, makadamia, nasiona słonecznika, sezamu, dyni),
• cukier, stewia, glukoza, syrop klonowy.

Z kolei produkty o wysokiej zawartości FODMAP to przede wszystkim niektóre nasiona roślin strączkowych i produkty mleczne, pewne warzywa i owoce (m.in. czosnek, cebula, kapusta, suszone owoce, gruszki, jabłka), żyto, produkty pszenne, grzyby, produkty i substancje słodzące: ksylitol, syrop kukurydziany, syrop złocisty, maltitol, mannitol, fruktoza, izomaltitol, sorbitol, miód, syrop z agawy.