Zespół stopy cukrzycowej

Zespół stopy cukrzycowej to jedno z najpoważniejszych powikłań cukrzycy, pojawia się u 6 do 10% chorych. Komplikacje zaczynają się od kłopotów z poruszaniem, a mogą zakończyć amputacją stopy. Statystyki są zatrważające: zespół stopy cukrzycowej jest bardzo trudny w leczeniu. 5-15% przypadków wymaga amputacji kończyn, co prowadzi do inwalidztwa i skrócenia życia chorego. Niestety, świadomość społeczna leczenia stopy cukrzycowej jest nadal niedostateczna.

Co to jest stopa cukrzycowa?

Zespół stopy cukrzycowej jest jednym z powikłań cukrzycy i może dotyczyć chorych na cukrzycę typu 1 oraz cukrzycę typu 2, leczonych insuliną oraz lekami doustnymi. Stopa cukrzycowa ma charakterystyczny wygląd. Skóra staje się cienka, sucha, łuszcząca się, pozbawiona owłosienia, w okolicy pięt i na innych wystających częściach stopy pojawiają się pęknięcia z towarzyszącymi ogniskami owrzodzenia i martwicy. Tkanki miękkie kończyn zanikają, paznokcie z powodu zaburzeń wzrostu są zdeformowane, a cała stopa jest niedożywiona i sina. Skóra, tkanki miękkie, mięśnie i nerwy ulegają przewlekłemu niedotlenieniu. Wpływa na to uszkodzenie naczyń tętniczych i ich stopniowe zarastanie, zmniejszanie się elastyczności naczyń i prowadzi do nasilonej miażdżycy. Ponadto, zwiększona lepkość krwi i skłonność płytek krwi do agregacji (zlepienia się), a tym samym do tworzenia zakrzepów i zatorów, staje się przyczyną powstania stopy cukrzycowej.

Objawy stopy cukrzycowej

Przyczyną stopy cukrzycowej są zmiany w naczyniach krwionośnych oraz uszkodzenie włókien nerwowych – jest to tzw. neuropatia obwodowa. Powstaniu tych zmian sprzyja złe wyrównanie cukrzycy. Neuropatia prowadzi do utraty czucia bólu i temperatury w obrębie stóp, co objawia się niezauważaniem żadnych dolegliwości, np. skaleczeń. Łatwo w takiej sytuacji o oparzenie stóp, jeżeli chory pragnie rozgrzać zmarznięte stopy o bezpośrednie źródło ciepła (piece, kominki, gorąca woda). Również otarcie skóry spowodowane źle dopasowanymi butami bywa przyczyną powstania owrzodzeń.

Typowymi objawami stopy cukrzycowej są dolegliwości bólowe, takie jak: uczucie pieczenia, mrowienie lub drętwienie kończyn, które nasilają się zwłaszcza wieczorem lub w nocy. Stopa u chorego przestaje powoli pełnić podstawową funkcję narządów stanowiących aparat podpórkowy – staje się strukturą chorą, źródłem cierpienia i dolegliwości. Dochodzi więc do uszkodzenia struktury stopy, w obrębie której powstają: pęknięcia skóry suchej i inne choroby skóry. Z czasem stanowią zagrożenie nie tylko dla chorej kończyny, ale i dla życia chorego. Może to doprowadzić do amputacji palców, często całej stopy, a nawet ud. Aby temu zapobiec, niezmiernie ważne są profilaktyka i leczenie zespołu stopy cukrzycowej.

Profilaktyka stopy cukrzycowej

Wielu przypadkom owrzodzeń, a zwłaszcza amputacji u chorych można zapobiec, pod warunkiem wczesnego rozpoznania problemu oraz odpowiedniej profilaktyki stopy cukrzycowej.

Oto kilka wskazówek.

• Utrzymanie poziomu cukru we krwi w optymalnych, fizjologicznych granicach poprzez zdrową dietę i odpowiednią dawkę leków, decyduje o uniknięciu tego powikłania.
• Wygodne obuwie z naturalnych materiałów oraz wełniane lub bawełniane skarpetki zapobiegają uszkodzeniu stopy cukrzycowej. Obuwie noszone przez chorego powinno być dostatecznie szerokie, w odpowiednich rozmiarach, obcas powinien być niski i szeroki.
• Pielęgnacja stóp to podstawa. Oszczędnie i delikatnie obcinaj paznokcie i wycinaj skórki. Miejsca zmienione chorobowo natłuszczaj – można stosować maść witaminową.
• Nie wolno lekceważyć nawet lekkich skaleczeń, należy je zabezpieczyć jałowymi opatrunkami, a jeżeli nie goją się – wymagają natychmiastowej konsultacji z lekarzem.
• Powinno się unikać spacerów na boso (nawet po domu) oraz stosowania maści na odciski.

Paznokcie powinny być obcięte prosto - nie na kształt litery V - ale niezbyt krótko. Jeżeli chory na cukrzycę ma problem z obcięciem paznokci, powinien skorzystać z pomocy personelu medycznego.

Leczenie stopy cukrzycowej

W przypadku, gdy chory znajdzie się w szpitalu, program leczniczy rozpoczyna się od unieruchomienia nogi, odciążenia jej i leżenia w łóżku.

Zapobiega to szerzeniu się zakażenia i polepsza utlenienie tkanek stopy. Chirurg usuwa tkanki martwe, podaje odpowiednie antybiotyki oraz pobiera posiewy bakteriologiczne. Lekarz ocenia też stan ukrwienia stopy z myślą o ewentualnej operacji, której celem jest polepszenie przepływu krwi w stopie. W tym celu stosuje się protezy naczyniowe, pozwalające ominąć zatkane tętnice albo sympatektomię lędźwiową. W ten sposób można utrzymać rozszerzenie naczyń tętniczych w kończynach dolnych. Wraz z leczeniem chirurgicznym podaje się insulinę, leki wspomagające leczenie i antybiotyki. Stosuje się również odpowiednią dietę dla cukrzyków.

 

Zespół stopy cukrzycowej jest poważnym problemem społecznym, wymaga współdziałania lekarzy różnych specjalności. Z pewnością lepiej zapobiegać niż leczyć, więc przestrzeganie zasad profilaktyki cukrzycy staje się kwestią nadrzędną. W przeciwnym razie pacjentowi grozi amputacja kończyny. Ważne jest, aby była wykonana w odpowiednim momencie.