Bilirubina w moczu

Bilirubina to główny, końcowy produkt przemiany hemu. Powstaje ona w wyniku przemiany hemoglobiny krwinek czerwonych, która po uwolnieniu z nich zostaje przekształcona przez makrofagi do biliwerdyny, a później do bilirubiny. Następnie wolna bilirubina łączy się z albuminami osocza i w takiej postaci jest transportowana do wątroby, gdzie w hepatocytach jest sprzęgana z kwasem glukuronowym tworząc glukuroniany bilirubiny wydzielane do żółci, a z nią do jelita. W jelitach są one przekształcane w urobilinogen, który jest wchłaniany do krwi. Stamtąd częściowo przechodzi do żółci, a częściowo jest wydalany z moczem. W zdrowym, organizmie stężenie bilirubiny we krwi jest niewielkie, a w moczu nie pojawia się ona wcale. Jednak w różnych stanach chorobowych, jak hemoliza krwi, choroby miąższu wątroby czy zastój żółci w drogach żółciowych, dochodzi do podwyższenia stężenia bilirubiny we krwi (często także do pojawienia się bilirubiny w moczu), a w efekcie do wystąpienia żółtaczki.

Polecane wideo:

1. Sposoby oznaczania i wartości prawidłowe dla bilirubiny

Bilirubinę możemy oznaczać we krwi i/lub w moczu pacjenta.

Biorąc pod uwagę opisane przemiany bilirubiny w organizmie w badaniach laboratoryjnych oznaczamy:

  • bilirubinę niesprzężoną (pośrednią), czyli bilirubinę w połączeniach z albuminami jeszcze przed dotarciem do wątroby - ta postać, ze względu na połączenia z białkami nie przechodzi do moczu;
  • bilirubinę sprzężoną (bezpośrednią), czyli bilirubinę sprzężoną z glukoronianem i wydzielaną do żółci - w warunkach prawidłowych nie pojawia się w moczu, ale w niektórych stanach chorobowych, kiedy jej ilość znacznie wzrasta, przechodzi ona do moczu i nadaje mu zabarwienie ciemnego piwa;
  • bilirubinę całkowitą, czyli całą bilirubinę obecną we krwi, bez rozróżniania frakcji sprzężonej i niesprzężonej.

Oznaczanie poszczególnych frakcji bilirubiny ma istotne znaczenie w określaniu przyczyny żółtaczki.

W prawidłowych warunkach w moczu nie stwierdza się obecności bilirubiny. Natomiast w osoczu krwi stężenie całkowitej bilirubiny nie przekracza 1 mg/dl, z czego bilirubina niesprzężona (czyli w połączeniach z albuminami) stanowi więcej niż 80%. Jeśli stężenie bilirubiny w osoczu przekracza 1 mg/dl (a jeszcze wyraźniej przy wzroście powyżej 2,5 mg/dl) pojawia się żółtaczka, czyli żółte zabarwienie skóry, błon śluzowych i białkówek oczu. Przyczyny żółtaczki są bardzo różne.

2. Interpretacja wyników oznaczania bilirubiny

Przyczyny podwyższonych wartości bilirubiny w osoczu krwi oraz jej pojawienia się w moczu i wystąpienia żółtaczki mogą być różne. W zależności od tego która frakcja bilirubiny jest w nadmiarze możemy wyróżnić:

  • żółtaczkę przedwątrobową - która jest spowodowana nadmiarem bilirubiny niesprzężonej (związanej z albuminami); w tej postaci żółtaczki bilirubina ze względu na połączenia z białkami nie pojawia się w moczu; przyczyną jej jest hemoliza erytrocytów (czyli nadmierny rozpad krwinek czerwonych), żółtaczka fizjologiczna noworodków, a także rzadkie wrodzone zaburzenia wychwytu i sprzęgania bilirubiny przez komórki wątroby jak zespół Gilberta i zespół Criglera-Najjara;
  • żółtaczkę wewnątrzwątrobową - kiedy to podwyższeniu ulega zarówno bilirubina sprzężona jak i niesprzężona; w tych postaciach żółtaczki bilirubina pojawia się w moczu nadając mu zabarwienie ciemnego piwa (tzw. mocz w kolorze ciemnego piwa), natomiast ze względu na upośledzone wydzielanie żółci do przewodu pokarmowego stolce stają się jasne i odbarwione; ta postać żółtaczki pojawia się w przypadku marskości wątroby o różnej przyczynie (pozapalna, alkoholowa, w chorobie Wilsona czy hemochromatozie), w toksycznym uszkodzeniu wątroby (po alkoholu, po niektórych lekach, w zatruciu grzybami), w nowotworach wątroby pierwotnych i przerzutowych, w wirusowych zapaleniach wątroby, oraz w zespole Budd-Chiari;
  • żółtaczkę pozawątrobową - dominuje bilirubina sprzężona, pojawia się ona także w moczu nadając mu ciemne zabarwienie, a stolce są odbarwione; najczęstszą przyczyną jest zablokowanie odpływu żółci z wątroby do przewodu pokarmowego w takich chorobach jak kamica przewodów żółciowych, zapalenie dróg żółciowych czy nowotwory dróg żółciowych lub głowy trzustki.

Badanie moczu jest badaniem nieinwazyjnym i bardzo przydatnym w diagnozowaniu wielu chorób, dlatego warto je wykonywać kontrolnie co jakiś czas. Do badania pobiera się poranny mocz do sterylnego, plastikowego pojemnika, następnie dostarcza próbkę do laboratorium. Ze względu na łatwość wykonania analizy moczu, a także ze względu na jej dużą przydatność w wykrywaniu wielu stanów chorobowych, w tym także tych związanych z pojawieniem się bilirubiny w moczu, powinno być ono rutynowo wykonywane u pacjentów zgłaszających się do lekarza z różnymi dolegliwościami.

Magdalena Pikul, ponad rok temu

Bibliografia

  • Dembińska-Kieć A., Naskalski J.W., Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej, Urban & Partner, Wrocław 2009, ISBN 978-83-7609-137-2
  • Jakob M., Normy laboratoryjne, Via Medica, Gdańsk 2010, ISBN 978-83-7555-232-4
  • Szczeklik A. (red.), Choroby wewnętrzne, Medycyna Praktyczna, Kraków 2011, ISBN 978-83-7430-289-0

Źródła zewnętrzne

Normy laboratoryjne

Komentarze
zapytaj lekarza

za darmo

  • Odpowiedź w 24 godziny
  • Bez żadnych opłat
  • Lekarze, psychologowie, dietetycy

lekarzy jest teraz online

0/500

Bilirubina w moczu
najnowsze pytania

grupy wsparcia i fora dyskusyjne

Pomocni lekarze

Artykuły Bilirubina w moczu
Bilirubina w moczu

Badanie moczu na bilirubinę

Badanie moczu to podstawowe laboratoryjne badanie diagnostyczne stosowane w medycynie. Na jego podstawie stwierdza się barwę i wygląd moczu (...) , przejrzystość i odczyn (cechy fizyczne) oraz obecność niektórych substancji...

Badania krwi - profilaktyka, normy morfologii

Badania krwi - bilirubina

Bilirubina jest końcowym produktem przemiany hemu. Hem jest niebiałkową częścią hemoglobiny odpowiedzialną za transport tlenu i dwutlenku węgla (...) w organizmie. Nie jest potrzebna w organizmie, a jej nadmiar jest niebezpieczny dla...

Posiew moczu - wskazania do przeprowadzenia badania, przebieg badania

Posiew moczu - zdjęcie

Posiew moczu - zdjęcie

Posiew moczu wykonuje się w celu zdiagnozowania bakteriomoczu, który jest objawem zakażenia układu moczowego.

Badanie moczu - wskazania, charakterystyka, wyniki, posiew moczu

Badanie moczu na krew

Badanie moczu na krew

Krew w moczu nie powinna się pojawiać u zdrowej osoby. Jeśli już się pojawi, zazwyczaj oznacza toczącą się w organizmie infekcję. W przypadku (...) , jeśli danej osobie nic nie dolega, nie ma ona objawów infekcji, a badanie wykrywa krew...

Nietrzymanie moczu - kogo dotyczy, rodzaje, leczenie

Zabieg w nietrzymaniu moczu

Zabieg w nietrzymaniu moczu

Zabieg MonaLisa Laser, który jest pomocny w leczeniu nietrzymania moczu, to szansa dla wielu kobiet zmagających się z tym schorzeniem.

Nietrzymanie moczu - kogo dotyczy, rodzaje, leczenie

Cewnik - zdjęcia

Cewnik - zdjęcia

Cewnik pozwala na oddawanie moczu w każdej sytuacji.

Badanie moczu - wskazania, charakterystyka, wyniki, posiew moczu

Badanie moczu na ciała ketonowe

Badanie ogólne moczu jest jednym z podstawowych badań. Pozwala na uzyskanie bardzo wielu informacji, przede wszystkim na temat stanu układu (...) moczowego i pracy nerek, ale także różnych chorób ogólnoustrojowych. Wyniki badania moczu...

Badanie moczu - wskazania, charakterystyka, wyniki, posiew moczu

Badanie moczu na azotyny

Badanie moczu na azotyny jest częścią badania ogólnego moczu i można je wykonać samodzielnie w domu. Domowe badanie ogólne moczu przeprowadza (...) się za pomocą specjalnego testu paskowego, dzięki...

#dziejesienazywo – Zdrowie

#dziejesienazywo: Profilaktyka nietrzymania moczu w ciąży

W trakcie ciąży w organizmie kobiety zachodzą zmiany, które mogą powodować nietrzymanie moczu. Ciężka macica, burza hormonalna, trudny poród (...) lub częste ciąże w krótkim okresie czasu sprzyjają powstaniu problemu. Dlatego też bardzo...

Łagodny rozrost prostaty

Zaburzenia oddawania moczu przy rozroście prostaty

Problemy z oddawaniem moczu nie dotykają tylko kobiet. U mężczyzn taka dolegliwość jest często wywoływana przez rozrost prostaty. Prostata (...) się z wiekiem, mogą pojawić się utrudnienia w oddawaniu moczu. Nie są...