Borelioza - charakterystyka, objawy, badania, profilaktyka, leczenie

Borelioza ("choroba z Lyme") jest zwana chorobą odkleszczową, jednak tak naprawdę to nie sam kleszcz powoduje chorobę, ale bakteria, która znajduje się w jego wnętrzu. Boreliozą można się zarazić przez ugryzienie kleszcza, który jest nosicielem krętków Borrelia. Nie każde ugryzienie przez kleszcza wywoła boreliozę, ale zawsze lepiej jest zrobić profilaktyczne badania. Jeśli pojawi się rumień na skórze po ugryzieniu kleszcza – należy jak najszybciej rozpocząć antybiotykoterapię. Im później się ją rozpocznie, tym większe ryzyko, że leczenie będzie nieskuteczne.

Zobacz film: "Borelioza. Fakty i mity"

spis treści

1. Borelioza - charakterystyka

Borelioza jest chorobą zakaźną, jednak zakażenie nie może się przenieść z człowieka na człowieka, jedynym przenosicielem choroby są kleszcze. Jest także schorzeniem wielonarządowym, które najczęściej atakuje skórę, stawy, układ nerwowy oraz serce.

Do zakażenia Borrelią dochodzi na skutek ugryzienia człowieka przez kleszcza. Jednak często człowiek nie zdaje sobie sprawy, że został ukąszony, a objawy pojawiają się znacznie później, co czasem może utrudniać rozpoznanie choroby. Po wizycie w lesie lub na łące warto dokładnie obejrzeć swoje ciało, szczególnie zgięcia łokci i kolan, pachwiny, kark i skórę pod piersiami. To tam lubią się ukrywać kleszcze. Wiedza o tym jak wyjmować kleszcza może zapobiec wystąpieniu choroby.

Jeśli kleszcz ma styczność z organizmem człowieka 24–48 godzin, ryzyko wystąpienia choroby jest większe. Ponadto trzeba pamiętać, że nie wszystkie kleszcze noszą w sobie chorobę. W ocenie tego, czy zostaliśmy zakażeni, ma też znaczenie miejsce, w które ugryzł nas kleszcz. Ryzyko zakażenia zwiększa się przy ugryzieniu delikatnej skóry, np. w zgięciach kolan albo łokci.

Także drażnienie kleszcza poprzez przypalanie, smarowanie tłuszczem lub alkoholem potęguje ryzyko choroby, gdyż w ten sposób zwiększamy ilość śliny i wymiocin kleszcza, który chcąc nie chcąc, wpuszcza je do naszej krwi, razem z chorobotwórczymi krętkami w zwiększonej ilości.

Borelioza chorobą dziedziczną i przenoszoną droga płciową? Niepokojące informacje
Borelioza chorobą dziedziczną i przenoszoną droga płciową? Niepokojące informacje [4 zdjęcia]

Najnowsze badania nad boreliozą zrealizowane w USA i Niemczech pokazują, że choroba ta kryje przed nami...

zobacz galerię

2. Borelioza - objawy skórne

Bakterie chorobotwórcze dostają się do naszego organizmu przez skórę, gdzie oznaką ich wniknięcia może być rumień, a następnie po kilku dniach lub tygodniach przedostają się do krwi lub limfy, dzięki czemu mogą przeniknąć właściwie do każdego narządu. Objawy boreliozy mogą wystąpić wcześnie, tuż po wniknięciu do organizmu, jednak nieleczona borelioza może spowodować wystąpienie objawów późnych, które powodują trwałe uszkodzenie zajętych narządów.

Borelioza objawia się przede wszystkim charakterystycznym rumieniem wędrującym. Rumień po kleszczu ma średnicę około 5 cm i pojawia się po 1-3 tygodniach od ugryzienia. Borelioza w takiej postaci ujawnia się u 50% osób zakażonych. Objawom skórnym mogą towarzyszyć objawy pseudogrypowe. Zaczerwieniona skóra nie boli i jest ciepła. W środku skóra może pozostać normalna.

Rumień wędrujący objawia się jako pojedyncza plamka lub grudka, ale szybko rozszerza się na obwód, osiągając średnicę powyżej 5 cm. Takiej zmiany po prostu nie da się nie zauważyć. Typowo ma kształt pierścienia z przebarwieniem w części środkowej, ale może mieć także jednolicie czerwoną barwę. Zmiana zazwyczaj nie jest wypukła, aczkolwiek dobrze widać jej brzegi i odgraniczenie od zdrowej skóry.

Rumień po kleszczu nie swędzi ani nie boli. Czasami mogą się pojawić tzw. zmiany satelitarne – wokół zmiany „głównej” pojawiają się pojedyncze plamki, jednak nie są one już pierścieniowate, ale jednolicie czerwone. Rumień znika po miesiącu, ale może się także nie pojawić lub pojawić się niezauważony.

Rumień wędrujący przy boreliozie
Rumień wędrujący przy boreliozie

Rumień wędrujący to zmiana na skórze przy boreliozie.

zobacz galerię

Inną zmianą skórną, która może się pojawić w przebiegu boreliozy, jest chłoniak limfocytowy skóry, tzw. pseudochłoniak boreliozowy, jednak pojawia się ona bardzo rzadko. Ma ona wygląd czerwono-niebieskiego guzka i zazwyczaj jest umiejscowiona na małżowinie usznej, na skórze brodawki sutkowej lub moszny.

Późne stadium boreliozy również może mieć swoją manifestację skórną. Przebiega ono zazwyczaj pod postacią przewlekłego zanikowego zapalenia skóry kończyn. Są to czerwonosinawe, niesymetryczne zmiany na skórze rąk i stóp. Takie zmiany pojawiają się zazwyczaj dopiero kilka lat po kontakcie z kleszczem. Początkowo skóra sprawia wrażenie obrzękniętej, jednak wraz z postępem choroby staje się ona coraz cieńsza – zanika, przypomina papier pergaminowy z fioletowymi przebarwieniami. Zanika także owłosienie na zajętej skórze ręki lub stopy. W zajętej chorobą kończynie mogą się pojawić bolesność okolicznych stawów, a także mrowienie.

Zaczerwienienie po ugryzieniu przez pajęczaka pojawiające się w ciągu kilku dni i o mniejszej niż 5 cm średnicy to z większym prawdopodobieństwem reakcja alergiczna na jad. Kolejne sygnały choroby, pojawiające się po kilku miesiącach, to zaburzenia w pracy układu nerwowego, kostno-stawowego i krążenia, osłabienie, męczliwość. Na skórze mogą występować wtórne zmiany obrączkowate.

3. Borelioza - objawy narządowe

Niestety, borelioza może dotyczyć nie tylko skóry, lecz także ważnych narządów w organizmie człowieka. Borelioza często może odnosić się do narządu ruchu, zarówno we wczesnym, jak i późnym stadium. Najczęściej zajęte są stawy. Zapalenie stawów dotyczy zazwyczaj stawu kolanowego czy łokciowego. Może być zajęty jeden staw albo kilka. Choroba przebiega z okresami zaostrzeń, które z czasem stają się rzadsze i łagodniejsze. Zdarza się, że zapalenie przechodzi w formę przewlekłą, co może doprowadzić do stopniowego niszczenia stawu. Czasami w przebiegu boreliozy może dochodzić także do zapalenia mięśni.

10 gwiazd chorych na boreliozę. Niektóre omal nie straciły życia przez kleszcza
10 gwiazd chorych na boreliozę. Niektóre omal nie straciły życia przez kleszcza [6 zdjęć]

Chociaż lekarze apelują o ostrożność w trakcie spacerów po lesie i łące, o przypadkach zachorowania na...

zobacz galerię

4. Neuroborelioza

W przebiegu boreliozy może dojść do zajęcia ośrodkowego układu nerwowego – neuroboreliozy. Może mieć ono różne postaci. Zapalenie opon mózgowych, które może się pojawić we wczesnym stadium boreliozy, zazwyczaj przebiega łagodnie i nie zostawia po sobie trwałych następstw neurologicznych.

Krętki Borrelii mogą także spowodować zapalenie nerwów czaszkowych, co może się objawiać porażeniami lub niedowładami. Zazwyczaj zajęty jest nerw twarzowy. Choroba może także dotyczyć nerwów obwodowych, objawia się wtedy silnymi nerwobólami, zwłaszcza w nocy, lub mrowieniem i zaburzeniami czucia w miejscach, które zaopatruje zajęty przez proces chorobowy nerw.

Czasami dochodzi do przewlekania się choroby, co może się ujawniać pod postacią przewlekłego zapalenia mózgu i rdzenia. Jest to bardzo groźna postać choroby, która może doprowadzić do nieodwracalnych zmian w mózgu, a nawet do śmierci człowieka.

Krętki Borrelia mogą także atakować mięsień sercowy. Zwykle prowadzi to do zaburzeń w przewodzeniu impulsów nerwowych w sercu, co może prowadzić do groźnych dla życia arytmii.

5. Borelioza - inne objawy

W przypadku boreliozy zmiany skórne nie są jedynymi objawami, które mogą występować po ugryzieniu przez kleszcza.

W przebiegu infekcji mogą się również pojawić:

Nawroty objawów pojawiają się często co 3-4 tygodnie i mogą się nasilać po spożyciu alkoholu. Borelioza daje sygnały nawet po kilku latach, pojawiają się następne objawy choroby. W miejscu rumienia skóra może być przebarwiona, niebiesko-czerwona. Z czasem może dojść do zaniku skóry. Stawy mogą ulegać zesztywnieniu i zaburzona zostaje ich funkcja. Występują też uszkodzenia nerwów obwodowych oraz uszkodzenia oka.

6. Borelioza - badania

Borelioza może być chorobą groźną, jednak dopiero gdy osiągnie stadium późne, tzn. przejdzie w chorobę przewlekłą. Dlatego właśnie bardzo istotne jest wdrożenie leczenia gdy borelioza jest rozpoznana na samym początku, ponieważ uleczalność w tej fazie boreliozy osiąga 90%. Wystąpienie charakterystycznego rumienia upoważnia lekarza do rozpoczęcia leczenia, inne formy boreliozy wymagają potwierdzenia badaniami krwi, które mają na celu wykrycie przeciwciał wobec Borrelii.

Czy tylko kleszcze przenoszą boreliozę? Ekspert rozwiewa wątpliwości
Czy tylko kleszcze przenoszą boreliozę? Ekspert rozwiewa wątpliwości [8 zdjęć]

Wiemy, że kleszcze przenoszą boreliozę. Zakażenie człowieka następuje poprzez ślinę lub wymiociny tego...

zobacz galerię

Nawet jeśli kleszcz został wyjęty od razu po ukąszeniu, istnieje niewielkie ryzyko zarażenia boreliozą. Aby mieć pewność co do zarażenia, należy przeprowadzić badania na obecność przeciwciał wytworzonych przy kontakcie z boreliozą (lub na obecność DNA bakterii we krwi).

6.1. Test ELISA

Test ELISA wykrywa różne choroby, najbardziej jednak kojarzony jest z boreliozą. Test służy do ilościowego wykrywania przeciwciał we krwi. W przypadku boreliozy chodzi o przeciwciała IgM i IgG. Te pierwsze pojawiają się na początki infekcji i po pewnym czasie zanikają, a ich miejsce zajmują trwalsze przeciwciała IgG.

Test ELISA wykonuje się z krwi, a w przypadku podejrzenia neuroboreliozy, potrzebne jest badanie płynu mózgowo-rdzeniowego. Test ELISA daje czasem wynik fałszywie dodatni, a przez wielu lekarzy uznawany jest za mało wiarygodny.

Test ELISA kosztuje ok. 60 zł. Jeśli pacjent posiada skierowanie od lekarza, test wykonywany jest bezpłatnie.

6.2. Test Western Blot IgM

Podobnie jak w przypadku testu ELISA, test Western Blot IgM ma za zadanie wykryć charakterystyczne białka powstające, gdy organizm zarażony jest przez boreliozę.

Test Western Blot IgM wykonuje się z krwi lub płynu mózgowo-rdzeniowego. Wynik ujemny oznacza, że w próbce nie ma przeciwciał anty-Borrelia IgM. Test Western Blot IgM wykonuje się na początku infekcji, ponieważ później przeciwciała zanikają. Cena testu Western Blot IgM wynosi ok. 80 zł.

6.3. Test Western Blot IgG

Działa na podobnej zasadzie co poprzedni test, z tym że wykrywa obecność przeciwciał IgG. Pozytywny wynik testu Western Blot IgG oznacza, że do zakażenia doszło dawniej niż 6 tygodni temu. Obecność przeciwciał IgG może świadczyć również o dawno przebytej i wyleczonej boreliozie.

6.4. Test LTT Borelioza

LTT Borelioza to test transformacji limfocytów. Polega na zbadaniu limfocytarnej odpowiedzi układu immunologicznego na antygeny Borreli. Test przez niektórych lekarzy uważany jest za mało wiarygodny i niemiarodajny. Cena testu LTT Borelioza wynosi ok. 550 zł. Wykonuje się go z krwi.

6.5. Test PCR i PCR real time

Test PCR i PCR real time służą do poszukiwania w próbkach pobranego materiału fragmentów DNA bakterii odpowiedzialnej za zakażenie boreliozą. Test można wykonać zaraz po ukąszeniu ponieważ nie jest on uzależniony od odpowiedzi immunologicznej organizmu.

Niestety podobnie jak inne badania może test PCR i PCRrt mogą dawać wyniki fałszywie dodatnie.

Po stwierdzeniu boreliozy należy także zbadać się na możliwą koinfekcję, nawet jeśli nie pojawiły się jej objawy. Zalecane są badania na:

Rekomendowane przez naszych ekspertów:

7. Borelioza - profilaktyka

Słusznie, że boimy się boreliozy, gdyż może ona mieć bardzo poważne następstwa, ze śmiercią włącznie. Jednak nie można poprzestać na strachu. Trzeba zadbać o właściwą ochronę przed kleszczami. Prewencja, jak praktycznie w każdej chorobie, jest najważniejsza.

Największa ilość kleszczy występuje w lasach, parkach, krzewach czy wysokich trawach. Będąc w takich miejscach, należy zakryć jak największą powierzchnię ciała ubraniem, nie biegać bez obuwia i zabezpieczać się preparatami przeciwko kleszczom. Oglądajmy się dokładnie po powrocie z lasu, a jeżeli znajdziemy kleszcza, musimy go jak najszybciej usunąć. Jeśli jednak pojawią się objawy sugerujące boreliozę – trzeba jak najszybciej zgłosić się do lekarza.

Diagnoza boreliozy to jedna z tych diagnoz, których na pewno nie warto odkładać na później. Nasz organizm sam może nie dać sobie rady z groźnymi krętkami, ale z pomocą antybiotyku bez trudu je zniszczy.

Zobacz także:

8. Borelioza - leczenie

Leczenie boreliozy to antybiotykoterapia trwająca około miesiąca. Wcześnie rozpoczęta, stwarza dużą szansę na pozbycie się choroby. Długość terapii i dawka antybiotyku zależy od tego, czy pojawiły się jakieś objawy i jak dawno mogło dojść do zakażenia. Borelioza może jednak powrócić lub zmienić postać na przewlekłą.

8.1. Borelioza - leczenie IDSA

W przypadku boreliozy zalecanym leczeniem jest metoda IDSA. Leczenie tą metodą stosuje się w przypadku wystąpienia objawów boreliozy. Pacjentowi podaje się antybiotyk przez ok. 3-4 tygodnie. Zwykle wybiera się między amoksycyliną, doksycykliną i cefuroksymem.

W przypadku neuroboreliozy antybiotyk podaje się dożylnie. Po odbyciu antybiotykoterapii pacjenta uznaje się za wyleczonego. Objawy, które w tym czasie nie ustąpiły to tzw. zespół poboreliozowy.

Leczenie metodą IDSA można powtórzyć jeśli borelioza została wykryta późno i daje objawy stawowe. Jeśli mimo leczenia objawy się utrzymują, można podać pacjentowi niesteroidowe leki przeciwzapalne.

Metoda IDSA daje najlepsze wyniki, jeśli zostanie wdrożona nie później niż trzy tygodnie po zainfekowaniu. Każdy tydzień zwłoki osłabia skuteczność leczenia.

8.2. Borelioza - leczenie ILDAS

Specjaliści, którzy są zwolennikami metody ILDAS nie czekają z wdrożeniem leczenia do momentu pojawienia się objawów. Sugerują rozpoczęcie leczenia w momencie, gdy zakażenie jest wysoce prawdopodobne.

Według wytycznych zwolenników ILDAS leczenie należy podjąć jeśli kleszcz pochodził z obszarów endemicznych i tkwił w ciele kilka godzin. Dodatkowym wskazaniem jest wypełnienie kleszcza krwią i niedokładne usunięcie go z rany. Jeśli spełnione zostają te warunki pacjent otrzymuje 28 dniową antybiotykoterapię.

W przypadku boreliozy przewlekłej zwolennicy ILDAS zalecają agresywną antybiotykoterapię złożoną z mieszanki kilku antybiotyków. Leczenie trwa przez długi okres, a dawki antybiotyków są dość wysokie.

Po ustąpieniu objawów zaleca się przyjmowanie antybiotyków jeszcze przez okres ok. 3 miesięcy, żeby zniszczyć formy przetrwalnikowe Borreli. Leczenie metodą ILDAS może trwać nawet kilka lat. Metoda ta jest dość kontrowersyjna i ma zarówno swoich zwolenników, jak i przeciwników.

8.3. Borelioza - wspomaganie leczenia

Istnieją także naturalne sposoby leczenia wspomagającego antybiotykoterapię – poprzez dietę wysokobiałkową, wysokotłuszczową i dietę niskowęglowodanową czy olejki aromaterapeutyczne.

Osobom chorym i leczonym na boreliozę zaleca się także rzucenie palenia i nienadużywanie alkoholu, aktywność fizyczną i zdrową dietę pełną witamin oraz zawierającą probiotyki (zapobiegną grzybicy poantybiotykowej). Wspomoże to działanie układu odpornościowego.

Polecane dla Ciebie

Pomocni lekarze

Szukaj innego lekarza

Komentarze

Wysyłając opinię akceptujesz regulamin zamieszczania opinii w serwisie. Grupa Wirtualna Polska S.A. z siedzibą w Warszawie jest administratorem twoich danych osobowych dla celów związanych z korzystaniem z serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania.
    Ważne tematy