Choruje ok. 4 mln Polaków. Niemal połowa nie jest świadoma

Według szacunków Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) w 2021 roku na cukrzycę chorowało już ponad 537 mln osób na świecie, a prognozy wskazują, że do 2045 roku liczba ta wzrośnie do 783 mln. Wzrost dotyczy zwłaszcza krajów o niskim i średnim dochodzie, gdzie dostęp do badań przesiewowych i leczenia jest ograniczony.

Badanie przeprowadzone przez Institute for Health Metrics and Evaluation (IHME) w Waszyngtonie objęło dane z 204 krajów i terytoriów z lat 2000–2023. Wyniki są alarmujące – tylko 20 proc. młodych dorosłych poniżej 35. roku życia miało świadomość, że choruje.

Jak tłumaczy Lauryn Stafford, główna autorka publikacji, osoby w tym wieku znacznie rzadziej poddają się badaniom przesiewowym, a pierwsza diagnoza często pada dopiero wtedy, gdy pojawią się powikłania.

- Można żyć z podwyższonym poziomem glukozy przez wiele lat, a diagnoza cukrzycy często następuje dopiero wtedy, gdy rozwijają się już powikłania – podkreśla badaczka IHME.

Dane IHME pokazują też ogromne różnice geograficzne. W krajach o wysokich dochodach świadomość diagnozy ma średnio 70 proc. pacjentów, podczas gdy w krajach o niskim dochodzie – zaledwie 40 proc..

Zobacz także: Lawinowy wzrost diagnoz. To choroba niemal 4 mln Polaków

Według prof. Rity Kalyani z Johns Hopkins University, wczesne wykrycie cukrzycy ma kluczowe znaczenie.

- Pozwala ono na odpowiednie leczenie i zapobiegnięcie lub opóźnienie długoterminowych powikłań, takich jak choroby serca, niewydolność nerek, uszkodzenia nerwów czy utrata wzroku – wyjaśnia ekspertka.

Statystyki są jednoznaczne: osoby z nieleczoną cukrzycą mają 2–3 razy wyższe ryzyko zawału serca i udaru mózgu, a aż 50 proc. przypadków niewydolności nerek w krajach rozwiniętych wiąże się z przewlekłą hiperglikemią.

Objawy cukrzycy to m.in. wzmożone pragnienie, częste oddawanie moczu, zmęczenie, nagła utrata masy ciała czy niewyraźne widzenie. Jednak we wczesnym stadium choroba bardzo często przebiega bezobjawowo, co dodatkowo utrudnia jej rozpoznanie.

Mimo dostępności skutecznych terapii – takich jak insulina, metformina, flozyny czy analogi GLP-1 – tylko 40 proc. pacjentów na świecie osiąga optymalne wyniki leczenia i skutecznie kontroluje poziom cukru we krwi. Oznacza to, że 6 na 10 chorych nadal pozostaje w grupie wysokiego ryzyka powikłań sercowo-naczyniowych i metabolicznych.

W Polsce sytuacja wygląda podobnie – badania Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego pokazują, że mniej niż połowa pacjentów osiąga docelowe wartości glikemii oraz ciśnienia tętniczego, mimo że są one kluczowe w profilaktyce powikłań.

Problem nie omija naszego kraju. Według danych Głównego Urzędu Statystycznego, w 2022 roku z publicznej służby zdrowia korzystało 3,1 mln pacjentów z cukrzycą. Ministerstwo Zdrowia szacuje, że w Polsce z chorobą zmaga się obecnie około 4 mln osób, z czego nawet 1,5 mln nie ma świadomości diagnozy.

Prognozy są pesymistyczne – w ciągu najbliższych 15–20 lat liczba chorych może się podwoić, co oznacza, że problem cukrzycy stanie się jednym z największych wyzwań zdrowia publicznego w Polsce.

Eksperci podkreślają, że kluczową rolę w zapobieganiu cukrzycy typu 2 odgrywa styl życia. Badania pokazują, że:

• redukcja spożycia czerwonego i przetworzonego mięsa,

• zwiększenie udziału w diecie warzyw, owoców, produktów pełnoziarnistych i orzechów,

• codzienna aktywność fizyczna – nawet 15–30 minut szybkiego marszu dziennie mogą obniżyć ryzyko zachorowania nawet o 30–50 proc.

Ministerstwo Zdrowia zaleca wykonywanie badań przesiewowych:

• raz na 3 lata u każdej osoby powyżej 45. roku życia,

• corocznie u osób z grup ryzyka (nadwaga, otyłość, cukrzyca w rodzinie, nadciśnienie, dyslipidemia, przebyta cukrzyca ciążowa).

Eksperci ostrzegają: bez wczesnej diagnostyki i realnych działań profilaktycznych Polska stanie w obliczu rosnącej fali powikłań cukrzycowych, które będą obciążać nie tylko system ochrony zdrowia, ale i gospodarkę.

Dominika Najda, dziennikarka Wirtualnej Polski

Źródła

1. The Lancet Diabetes & Endocrinology
2. WHO
3. Institute for Health Metrics and Evaluation
4. Johns Hopkins University
5. Polskie Towarzystwo Diabetologiczne
6. Główny Urząd Statystyczny
7. Ministerstwo Zdrowia