Ciała obce w przełyku – objawy i postępowanie

Ciała obce w przełyku to przedmioty, które po przedostaniu się do światła przełyku zostają zawieszone na jego ścianie bądź nie są w stanie go przejść z uwagi na swoją wielkość i kształt. Najczęstszymi miejscami zatrzymywania się ciał obcych w przełyku są fizjologiczne zwężenia przełyku. Dominuje pierwsze zwężenie, czyli okolica ust przełyku. Obecność ciała obcego w przełyku to jedna z częstszych przyczyn hospitalizacji pacjentów na oddziałach laryngologii.

Ciała obce dostają się do przełyku najczęściej przez przypadek, a problem zwykle dotyczy dzieci, choć zdarza się i dorosłym. Co sprawia problem? Małe zabawki, spinki, klocki, monety, guziki, orzeszki czy duże kęsy twardych owoców bądź warzyw (np. marchew czy jabłko). Według specjalistów u dorosłych najczęściej dochodzi do uwięźnięcia w przełyku kęsów pokarmu, u dzieci natomiast dominują monety lub fragmenty zabawek.

Choć wypadek z utknięciem ciała obcego w przełyku może się zdarzyć każdemu, wystarczy pośpiech i chwila nieuwagi, najczęściej problem dotyczy:

• osób w podeszłym wieku, zwłaszcza cierpiących na zaburzenia połykania, nie posiadających zębów lub będących po zabiegach operacyjnych w okolicy krtani i gardła,
• osób chorych psychicznie,
• alkoholików,
• więźniów,
• osób chorujących na zapalenie przełyku, raka przełyku i zwężeń wynikających z innych jednostek chorobowych.

Objawy zalegania ciała obcego w przełyku zależą od poziomu, na którym się ono zatrzymało. Najczęściej ciało obce w przełyku wywołuje takie objawy jak:

• trudności w połykaniu, niemożność połykania,
• ślinotok,
• nudności,
• wymioty,
• dolegliwości bólowe w miejscu zalegania ciała obcego,
• zachłystywanie się śliną,
• napady kaszlu.

Często dolegliwości przypominają uwięźnięcie ciała obcego w drogach oddechowych, ponieważ pojawia się duszność czy krztuszenie. Jeśli pojawia się ślinotok i brak możliwości przełykania, oznacza to całkowite zablokowanie światła przełyku.

Czasem obecność ciała obcego w przełyku może nie wywoływać żadnych objawów, ale jeżeli pozostanie w nim dłużej, powstaje odczyn zapalny na ścianach przełyku w postaci obrzęku. Mogą też pojawić się dolegliwości wskazujące na perforację ściany przełyku.

Perforacja odcinka szyjnego wywołuje ból, naciek zapalny na szyi oraz odmę podskórną na szyi. Z kolei perforacja na wysokości drugiego zwężenia przełyku wywołuje ostry ból w klatce piersiowej, który nasila się zwłaszcza podczas przełykania lub oddychania.

Diagnostyka i potwierdzenie obecności ciała obcego w przełyku zawsze wymaga przeprowadzenia pełnej diagnostyki, opartej wywiadzie i badaniu laryngologicznym. Bardzo ważne jest badanie migdałków oraz zachyłków gruszkowatych i nasady języka. Podczas badania laryngologicznego lekarz stwierdza zaleganie śliny w gardle dolnym.

Często konieczne są badania dodatkowe. Mowa o RTG klatki piersiowej obejmującym szyję i nadbrzusze w projekcji przednio-tylnej i bocznej. Wynik badania powinien wykazać obecność ciała obcego w przełyku. Drugim badaniem diagnostycznym jest tomografia komputerowa w sytuacjach niejasnych. Dzięki niej można ocenić lokalizację ciała obcego w przełyku oraz sąsiadujących struktur i tkanek miękkich.

U pacjentów z ujemnym lub negatywnym wynikiem badania radiologicznego zaleca się uzupełniająco endoskopowe badanie przełyku.

Zdecydowana większość ciał obcych przechodzi przez przewód pokarmowy i nie daje żadnych objawów. Jedynie około 10 % sytuacji wymaga interwencji. W każdym przypadku ciało obce musi zostać usunięte z przełyku. Im dłużej przedmiot w nim zalega, tym większe ryzyko powikłań.

Ponieważ przedłużone zaleganie ciała obcego przełyku zwiększa ryzyko powikłań, w tym także perforacji ściany przełyku, konieczne jest szybkie leczenie. Najczęściej stosowaną metodą jest bezpośrednia wizualizacja światła przełyku za pomocą endoskopów elastycznych bądź sztywnych.

Endoskopia przełyku jest najczęstszą i najskuteczniejszą metodą leczenia zalegania ciała obcego. Przed zabiegiem należy wziąć pod uwagę: wiek chorego, lokalizację ciała obcego oraz jego wielkość i kształt, a także dokonać oceny ścian przełyku pod kątem uszkodzeń i ewentualnych zmian chorobowych.