Trwa ładowanie...
Przejdź na WP

Czerniak - przyczyny, objawy, leczenie

Czerniak to złośliwy nowotwór skóry, który związany jest z barwnikiem występującym w skórze. Jego wczesne wykrycie daje szanse na pełne wyleczenie. Każdego roku w Polsce na czerniaka choruje około 3000 osób. Nowotwór ten lubi dawać przerzuty na inne narządy, dlatego bardzo ważna jest szybka diagnoza i podjęcie odpowiedniego leczenia.

Zobacz film: "Znamiona barwnikowe"

spis treści

1. Czym jest czerniak

Czerniak to innna nazwa dla złośliwego raka skóry. Może pojawić się u każdego, niezależnie od wieku i płci. Powstaje na skutek zmian nowotworowych pojawiających się w obrębie melanocytów. Są to komórki barwnikowe skóry, odpowiadają za prawidłowy koloryt. Nieprawidłowe rozrosty w melanocytach powodują pojawianie się pieprzyków i zmian barwnikowych na skórze.

W świetle medycyny każdy pieprzyk jest w gruncie rzeczy nowotworem o niezłośliwym charakterze. Brzmi to przerażająco, jednak nie ma powodów do obaw. Większość z nich do końca naszego życia nie rozrasta się i nie zmienia w nowotwór złośliwy. Bardzo ważna jest jednak obserwacja wszystkich znamion, także tych, które niedawno się pojawiły.

Wszelkie nieprawidłowości, które widzimy na powierzchni znamienia, należy skonsultować z lekarzem.

1.1. Rodzaje czerniaka

Czerniak skóry może przyjąć różne postaci. W przypadku pewnych typów czerniaków objawy są dość charakterystyczne, choć samemu trudno stwierdzić, z jakim nowotworem mamy do czynienia. Czerniakiem może być zarówno stary pieprzyk, jak i nowopowstałe znamię:

  • Postać guzkowa czerniaka – to najgroźniejsza odmiana. Na ciele pojawia się bezbarwny, czerwony, brunatny lub czarny guzek, który rośnie wertykalnie. Ten rodzaj czerniaka ma błyskawiczny przebieg, a rokowania w czerniaku tego typu są dość niekorzystne. Zmiana może pojawić się na głowie, szyi, tułowiu. Częściej dotyka mężczyzn niż kobiety.
  • Szerzący się powierzchownie – to najbardziej popularna odmiana wśród czerniaków, dotyczy 60-70 proc. przypadków. Rozpoczyna się fazą powolnego wzrostu powierzchniowego, by po pewnym czasie rosnąć pionowo. Wówczas daje przerzuty. U mężczyzn najczęściej pojawia się na tułowiu i nogach, u kobiet częściej występuje na błonach śluzowych.
  • Wychodzący z plamy soczewicowatej – najczęściej pojawia się na twarzy i dotyka starsze kobiety. Wygląda jak brązowa lub brązowo-czarna plama. Ma wieloletni, powolny przebieg i chociaż dość dobrze rokuje, może powodować przerzuty do węzłów chłonnych.
  • Amelanotyczny – ze względu na kolor – naturalny odcień skóry lub lekki róż – bardzo późno rozpoznawany, co powoduje żmudne leczenie i niekorzystne rokowania w czerniaku.
  • Akralny – stanowi 5-10 proc. wszystkich czerniaków skóry i lokuje się w obrębie paznokcia, który nie zmienia barwy wraz ze wzrostem płytki.
  • Dystalny – podobnie jak czerniak akralny, dotyczy 5-10 proc. wszystkich zachorowań na tę chorobę. Dotyka najczęściej kobiety po 70. roku życia. Zajmuje okolice paznokcia oraz kończyn.
  • Błon śluzowych – ciemna plamka lub miękki, dobrze unaczyniony guzek. Każda, nawet najmniejsza zmiana na błonach śluzowych jamy ustnej powinna być natychmiast skontrolowana. Fakt występowania tego nowotworu w miejscach, które nie są narażone na światło, sugeruje udział innych czynników niż promieniowanie słoneczne.

2. Przyczyny czerniaka

Najczęściej za pojawienie się nowotworu skóry odpowiedzialne jest nasze zaniedbanie. Ekspozycja na silne światło słoneczne i promieniowanie (czyli chodzenie do solarium lub używanie lampy UV do utwardzania paznokci zamiast lampy LED) to główny winowajca. Jeśli nie używamy mocnych kremów z filtrem, a spędzamy na pełnym słońcu długie godziny (np. pracując na wysokich budowach lub na nieosłoniętych polach), ryzyko rozwoju raka znacznie wzrasta.

Za rozwój choroby odpowiadają także często geny i nasze predyspozycje.

2.1. Kto jest najbardziej narażony na czerniaka

Choć przyczyny nowotworu skóry bywają różne, istnieje grupa ludzi, którzy są o wiele bardziej podatni na zachorowanie i muszą znacznie bardziej o siebie dbać.

Czerniak złośliwy najczęściej występuje u osób w średnim wieku, rzadko dotyka dzieci. Powstaje na skutek oddziaływania czynników środowiska na zmiany w genomie melanocytów. W przypadku czerniaka objawy można zaobserwować niezależnie od wieku i płci. Każdy z nas znajduje się w grupie ryzyka, a zagrożenie wzrasta u osób, w których rodzinie występowały przypadki nowotworów skóry, które doznały poparzeń słonecznych, na ciele mają dużo znamion barwnikowych, słabo tolerują słońce bądź nadmiernie korzystają z solarium.

Szacuje się, że ok. 10 proc. zachorowań na czerniaki związanych jest z predyspozycją genów, których mutacje wpływają na rozwój czerniaka. Zachorowanie na czerniaka skóry szczególnie grozi osobom, które mają jasną karnację, są rude lub mają blond włosy, niebieskie oczy i liczne piegi.

Dlaczego osoby o jasnej karnacji są bardziej zagrożone na czerniaki? Wszystko przez melaninę, związek wpływający na pigmentację w organizmie. Znajduje się on w skórze, naskórku, we włosach i naczyniówce, a jego produkcję pobudza promieniowanie UV. Osoby z jasną karnacją, których organizm produkuje mniej melaniny, są bardziej narażone na poparzenia słoneczne, które zwiększają ryzyko wystąpienia czerniaka skóry.

Dowiedz się, jak rozpoznać czerniaka
Dowiedz się, jak rozpoznać czerniaka [8 zdjęć]

Rozpoznanie czerniaka to ważna umiejętność, gdyż jest to jedna z najbardziej niebezpiecznych form raka...

zobacz galerię

3. Objawy czerniaka

Czerniak rozwija się najczęściej na podłożu zmian barwnikowych skóry, rzadko na skórze niezmienionej. Może występować pod postacią płaskiego nacieku, guzka lub owrzodzenia, barwy brunatnej, sinowiśniowej lub czarnej (choć zdarzają się także czerniaki bez barwnika). Niepokój onkologiczny powinny u pacjentów budzić znamiona:

  • niesymetryczne o nieregularnym kształcie,
  • z nierównomiernym rozkładem barwnika, tzn. miejsca jaśniejsze i ciemniejsze w obrębie jednego znamienia,
  • o poszarpanych, nierównych brzegach,
  • o średnicy powyżej 6 mm,
  • powiększające się,
  • swędzące, samoistnie podkrwawiające, otoczone czerwoną obwódką.

Należy więc dokładnie obserwować znamiona i zgłosić się do lekarza, kiedy tylko zauważymy coś niepokojącego. W przypadku zmian, które spełniają przynajmniej jeden z tych wymogów, ale w badaniach lekarskich nie wykazano żadnych nieprawidłowości, należy je kontrolować minimum raz w roku.

Czerniak złośliwy - zdjęcia
Czerniak złośliwy - zdjęcia

Czerniaki złośliwe są niezwykle trudne w leczeniu, a dodatkowe niebezpieczeństwo wynika z faktu, że szybko...

zobacz galerię

Szczyt zachorowań przypada na wiek średni, ok. 4-5 dekady życia, choć ostatnio zauważalny jest wzrost ilości zachorowań wśród młodych kobiet. W Polsce rocznie rejestruje się ponad 1500 zachorowań na czerniaka i ponad 800 zgonów z jego powodu.

Czerniaka można szybko zdiagnozować i wyleczyć
Czerniaka można szybko zdiagnozować i wyleczyć (123rf)

ROZWIĄŻ TEST

ROZWIĄŻ TEST

Czy jesteś narażony na rozwój czerniaka? Nasz test pomoże ci odpowiedzieć ci na to pytanie. Pamiętaj, że lepiej zapobiegać niż leczyć.

4. Diagnoza czerniaka

Ze względu na to, że czerniaki rozwijają się na powierzchni skóry, są łatwymi do zdiagnozowania nowotworami. Aby szybko określić, czy znamię jest zmienione czy nie, przydatna okazuje się reguła ABCDE. Dzięki niej łatwo określimy, czy zmiany na naszej skórze są spowodowane czerniakiem. Jeśli podejrzewamy, że nasze znamię lub pieprzyk jest czerniakiem zwróćmy uwagę na wspomniane już wcześniej następujące kwestie:

  • A (ang. asymmetry – asymetria) – np. jedna połowa brodawki różni się od drugiej, pieprzyk „wylewa się” w jednym kierunku,
  • B (ang. border) – brzegi występującej zmiany są nierówne, poszarpane, posiadają zgrubienia,
  • C (ang. color) – kolor jest niejednolity. Znamiona mogą być białe, czerwone, niebieskie, brązowe bądź czarne,
  • D (ang. diameter – średnica) – wielkość pieprzyka przekracza 6 mm,
  • E (ang. elevation) – zmiana wzniesiona ponad naskórek.

Każda narośl, która budzi twój niepokój i którą można byłoby kwalifikować do wybranego podpunktu reguły ABCDE, powinna zostać przebadana przez dermatologa bądź onkologa. Lekarz za pomocą dermoskopu ogląda skórę i ocenia, czy zmiana jest bezpieczna, czy kwalifikuje się do leczenia. Przeprowadzane badanie jest bezbolesne i nieinwazyjne. W przypadku gdy pieprzyk wzbudza podejrzenia lekarza, powinien zostać wycięty.

Jeśli obawiamy się, że coś przeoczymy, możemy obejrzeć zdjęcia czerniaka w internecie. Wiele osób ma wątpliwości, czy ich pieprzyki wyglądają normalnie, czy też mogą być czerniakiem. W przypadku czerniaka zdjęcia będą podpowiedzią na co warto zwrócić uwagę.

Czerniak a geny
Czerniak a geny

Czerniak to złośliwy nowotwór skóry, który objawia się najczęściej u osób w średnim wieku. Zlokalizowany...

zobacz galerię

4.1. Badania w kierunku czerniaka

Podczas wizyty lekarz zapyta cię, kiedy pojawiła się narośl, która może być czerniakiem, dlaczego cię niepokoi, jak się zachowuje, czy powiększa się czy pozostaje niezmienna. Czerniak przybiera czasem postać niewinnej na pozór zmiany skórnej, plamy, pieprzyka. Często mylony jest z grzybicą, zwłaszcza gdy rozwija się pod paznokciami.

W diagnostyce czerniaka najczęściej stosuje się tzw. dermatoskop. To nieinwazyjne badanie, które polega na obejrzeniu zmiany pod mikroskopem (ma on kształt grubego długopisu i przykłada się go bezpośrednio do znamienia). Jest to o wiele bezpieczniejsza forma niż wycinanie fragmentu zmiany. Jeśli okaże się, że zmiana nie jest groźna, okaże się, że wykonany zabieg był niepotrzebnym stresem.

Dermatolog bądź onkolog zdecyduje, czy skaza, która pojawiła się na twoim ciele, może być czerniakiem i jest na tyle niepokojąca, że należy ją dokładniej zbadać. W tym celu wycina się zmianę i poddaje badaniom w laboratorium, na podstawie których można wywnioskować, czy zaistniały defekt to wynik choroby skóry, czy też zmiana ta jest czerniakiem.

5. Leczenie czerniaka

We wczesnym stadium czerniaka skóry jest on łatwy do wyleczenia – chirurg wycina go wraz z sąsiadującą tkanką. Może to pozostawić niewielką bliznę, jednak zmiana nowotworowa zostaje całkowicie wyleczona.

Kiedy jednak zmiana ma grubość ponad 1 mm, wykonuje się biopsję węzłów chłonnych znajdujących się w okolicach pieprzyka. Jeżeli po zbadaniu okaże się, że występują w nich komórki nowotworowe, niezbędne jest całkowite ich wycięcie oraz włączenie terapii systemowej w czerniaku.

Leczenie czerniaka złośliwego jest dość inwazyjne dla organizmu. Kuracja zależna jest od stadium rozwoju raka. Najczęściej wycina się czerniaka chirurgicznie, a w dalszym leczeniu wykorzystuje się chemioterapię czerniaka skóry. Po zastosowaniu cyklostatyków nastąpić powinien regres komórek nowotworowych.

Inną metodą leczenia czerniaka skóry jest wykorzystanie radioterapii. Częstotliwość oddziaływania promieniowania elektromagnetycznego powoduje uszkodzenie tkanek nowotworowych czerniaków. Ta metoda leczenia czerniaka jest bezbolesna, ale zabieg wymaga często kilkudziesięciu powtórzeń, które choć zabijają komórki rakowe, inwazyjnie działają również na resztę organizmu.

Coraz częściej stosuje się immunoterapię, która polega na stymulacji układu odpornościowego do walki z rakiem. Do wciąż mało popularnych metod leczenia czerniaka należy terapia celowana. Lek celowany molekularnie hamuje mechanizmy i receptory komórek nowotworowych.

Zobacz także:

6. Profilaktyka czerniaka

Profilaktyka czerniaka polega na unikaniu, przez osoby z grup ryzyka, nadmiernej ilości promieni słonecznych. Możliwość korzystania z solarium powinna być skonsultowana z dermatologiem. Podczas opalania powinny być aplikowane preparaty z wysokim filtrem przeciwsłonecznym, nakładane co 2 godziny.

Leczenie czerniaka polega przede wszystkim na jego chirurgicznym usunięciu z marginesem zdrowej skóry. W razie potrzeby usuwa się też okoliczne węzły chłonne. W zmianach zaawansowanych lub przy obecności przerzutów stosuje się też chemioterapię i radioterapię. Rokowanie zależy przede wszystkim od stopnia zaawansowania nowotworu w momencie rozpoznania. W początkowym stadium zaawansowania choroby, pod warunkiem włączenia odpowiedniego leczenia, ponad połowa pacjentów przeżywa 15 lat od momentu rozpoznania choroby.


Następny artykuł: Czerniak złośliwy

Polecane dla Ciebie

Pomocni lekarze

Szukaj innego lekarza

Komentarze

Wysyłając opinię akceptujesz regulamin zamieszczania opinii w serwisie. Grupa Wirtualna Polska S.A. z siedzibą w Warszawie jest administratorem twoich danych osobowych dla celów związanych z korzystaniem z serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania.
    Ważne tematy