Dawniej rarytas, dziś zagrożenie. Tych grzybów nie spożywaj pod żadnym pozorem

Olszówka zawiera inwolutynę – związek toksyczny, który kumuluje się w organizmie, a jego długotrwałe spożycie może prowadzić do poważnych chorób, łącznie z uszkodzeniami czerwonych krwinek i potencjalnie nawet ryzykiem rozwoju zmian hematologicznych.

Objawy zatrucia olszówką mogą być dwojakiego typu:

• szybkie działania muskaryny (np. mdłości, zaburzenia widzenia czy duszności) pojawiają się w ciągu kilkunastu–kilkudziesięciu minut po spożyciu;

• bardziej ukryte skutki inwolutyny, które mogą ujawnić się dopiero po 24–48 godzinach, lub nawet po latach, obejmują objawy takie jak nudności, bóle brzucha, biegunka, hemoliza krwinek.

Eksperci ostrzegają, że obgotowywanie olszówki, metoda stosowana dawniej, mająca rzekomo usuwać toksyny, nie eliminuje ryzyka.

Zobacz także: Wysyp w lasach, alarm na toksykologii. "Uszkodzenie wątroby przebiega błyskawicznie"

Olszówka to nie jedyny przykład grzyba, którego reputacja zmieniła się w świetle badań naukowych. Cortinarius orellanus (zasłonak rudy) był kiedyś zbierany i podawany w potrawach, dziś wiadomo, że zawiera orellaninę – substancję silnie uszkadzającą nerki.

Objawy zatrucia mogą pojawić się dopiero po kilku dniach, co utrudnia diagnozę.

Innym przykładem jest muchomor czerwony (Amanita muscaria). Choć w niektórych regionach próbowano go wykorzystywać kulinarnie lub rytualnie, obecnie uznaje się go za grzyb trujący. Zawiera muscymol i kwas ibotenowy, które mogą wywołać halucynacje, nudności i zaburzenia świadomości.

Tradycyjne podejście do grzybów opierało się głównie na doświadczeniu lokalnych społeczności, a nie na dokładnej wiedzy o toksynach. Wielu ludzi wierzyło, że obgotowywanie usuwa szkodliwe substancje – w przypadku olszówki okazało się to błędnym przekonaniem.

Zdarzało się też, że przy jednorazowym spożyciu objawy były łagodne lub nie pojawiały się wcale, co dodatkowo wzmacniało przekonanie o bezpieczeństwie.

Współczesna mykologia dowodzi, że status wielu gatunków może się zmieniać wraz z postępem badań. Dlatego zbierając grzyby, należy unikać gatunków o kontrowersyjnej reputacji i korzystać z aktualnych atlasów oraz porad ekspertów.

Nie warto też ufać starym zwyczajom kulinarnym, jeśli przeczą im współczesne zalecenia. W przypadku olszówki specjaliści podkreślają jedno: nawet niewielkie ilości spożywane regularnie mogą być groźne.

Dominika Najda, dziennikarka Wirtualnej Polski

Źródła

1. MDPI